Hành trình 25 năm ngoại giao của nữ Đại sứ đầu tiên
Nhân Ngày Quốc tế Phụ nữ trong ngành Ngoại giao 24/6, Cà Phê Nhân Dân có cuộc trò chuyện cùng bà Camila María Polo Flórez, nữ Đại sứ đầu tiên của Cộng hòa Colombia tại Việt Nam. Bà đã trải qua 25 năm làm việc với nhiều đoàn đại biểu và tổ chức quốc tế trước khi nhận nhiệm vụ này.
Cuộc trò chuyện diễn ra đúng tuần lễ phụ nữ làm ngoại giao được tôn vinh ở cả Việt Nam và quốc tế. Tại New York, Ngoại trưởng Colombia Rosa Yolanda Villavicencio chủ trì phiên thảo luận mở của Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc về phụ nữ, hòa bình và an ninh, trong nhiệm kỳ Colombia làm Chủ tịch Hội đồng tháng 6. Cùng thời điểm, tại Việt Nam, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Thị Lan Anh, Phó Giám đốc Học viện Ngoại giao, được bầu làm thẩm phán Tòa án Quốc tế về Luật Biển với số phiếu cao nhất khu vực châu Á - Thái Bình Dương. Bà là người Việt Nam đầu tiên giữ cương vị này kể từ khi Tòa thành lập năm 1996.
Cột mốc cho phụ nữ Việt Nam
Đại sứ Camila cho rằng việc một phụ nữ trở thành thẩm phán đầu tiên của Việt Nam tại một cơ quan tài phán quốc tế về luật biển là cột mốc đặc biệt, cho thấy con đường ấy khả thi. "Bà ấy có thể trở thành hình mẫu cho nhiều phụ nữ ở Việt Nam", Đại sứ nói. Bà gọi sự trùng hợp giữa hai nước là điều tuyệt đẹp và dẫn lại thông điệp của phiên thảo luận: "Phụ nữ phải kiến tạo hòa bình. Chúng ta không thể bị bỏ lại phía sau."
Ngày Quốc tế Phụ nữ trong ngành Ngoại giao
Ngày 24/6 được Đại hội đồng Liên hợp quốc chọn làm Ngày Quốc tế Phụ nữ trong ngành Ngoại giao từ năm 2022. Với Đại sứ, ngày này để ghi nhận đóng góp của phụ nữ trong xây dựng hòa bình, ngăn ngừa xung đột và thúc đẩy hiểu biết giữa các quốc gia. Phụ nữ mang đến tiếng nói của một nửa dân số thế giới và góc nhìn cần thiết cho các vấn đề lớn như chiến tranh, biến đổi khí hậu hay tội phạm mạng, vốn tác động tới phụ nữ theo cách khác.
Cà phê – sợi dây kết nối hai dân tộc
Điểm gặp gỡ giữa Việt Nam và Colombia, theo Đại sứ, nằm gọn trong một tách cà phê. Cả hai nước đều là những nhà sản xuất cà phê hàng đầu thế giới. Hồi tháng 4, tại Diễn đàn Di sản Cà phê Thế giới ở Buôn Ma Thuột, bà đã chia sẻ về văn hóa cà phê Colombia. Một tách cà phê có thể phá tan sự e dè ban đầu và kéo mọi người lại gần nhau – điều hầu hết các nhà ngoại giao đồng ý. Ở cả hai nước, mời nhau cà phê là cách xây dựng tình bạn và sự tin cậy, một phần bản sắc dân tộc. Thú vị là cà phê vốn không phải cây bản địa: người Pháp mang tới Việt Nam, người Tây Ban Nha đưa đến Colombia, nhưng nó đã trở thành một phần bản sắc. Bất kỳ người Colombia hay Việt Nam nào trên thế giới cũng cho rằng cà phê quê mình ngon nhất.
Sợi dây ấy còn gắn với phụ nữ. Theo ước tính của Đại sứ, ở cả hai nước, khoảng 70 đến 80% lao động trong ngành cà phê là phụ nữ. "Trong tách cà phê đó có bàn tay của những người phụ nữ", bà nói và cho rằng đó là điều cần khuyến khích và tự hào.
Giấc mơ ngoại giao và trọng trách đại sứ
Với Đại sứ, ngoại giao là giấc mơ từ thuở nhỏ, một giấc mơ bà giữ kín cho tới khi bước vào Học viện Ngoại giao Colombia rồi vào nghề cách đây 25 năm. Điều kéo bà đi suốt chặng đường là niềm thích thú tìm hiểu các nền văn hóa, kết nối con người và bắc nhịp cầu hiểu biết. Trở thành đại sứ là mục tiêu cao nhất của nghề, cũng là việc đại diện cho đất nước và cho nhiều phụ nữ đang đi sau. Bà đón nhận trọng trách bằng tinh thần trách nhiệm lớn, và sự đón tiếp nồng hậu của chính quyền cùng người dân Việt Nam cho bà thêm lý do làm việc bằng niềm say mê.
Khoảnh khắc đọng lại sâu nhất trong 25 năm là ngày trình Quốc thư tại Việt Nam. Bà thấy tự hào, thấy di sản của gia đình, đất nước và những gì mình gây dựng dồn vào một giây phút. "Đó là niềm vinh dự của đời tôi", bà nói. Bà cũng tâm đắc câu người Việt: nghề chọn người chứ không phải người chọn nghề.
Khó khăn của phụ nữ trong ngoại giao
Đằng sau vẻ ngoài sang trọng của nghề là những khó khăn ít khi được nói tới. Ngoại giao đòi hỏi di chuyển liên tục, nặng nề với cả nam và nữ, càng nặng với gia đình. Riêng phụ nữ, vấn đề không dừng ở chuyện làm mẹ. Người phụ nữ có bạn đời phải nghĩ cho công việc của bạn đời; người mẹ đơn thân phải tính cách chia thời gian cho con; nhiều phụ nữ còn gánh việc chăm sóc cha mẹ già hay người thân. Việc nhà, cha mẹ, con cái vẫn đặt lên vai họ. Khó khăn còn nằm ở quỹ thời gian dành cho công việc: đàm phán khuya, sự kiện sáng sớm, những chuyến đi nối nhau – đó là khoảng thời gian lẽ ra dành cho con cái và bạn đời.
Cách vượt qua, theo bà, trước hết là sức mạnh cá nhân mà phụ nữ luôn tìm được. Nhưng quan trọng không kém là sự linh hoạt về thể chế và một khung chính sách cho phép phụ nữ tiếp tục sự nghiệp song song với gia đình. Bà lưu ý đây không phải vấn đề của riêng phụ nữ: nam giới gặp khó khăn tương tự, và vợ của nhiều nhà ngoại giao nam cũng đang chịu thiệt thòi.
Về mình, Đại sứ thành thật rằng bà không có gia đình riêng, và cách của bà là biết ưu tiên. Bà có sự hỗ trợ của Bộ Ngoại giao, bạn đời và gia đình để tiến trong nghề. Với bà, thành công của một nhà ngoại giao gắn với cả vòng tròn quanh họ, chứ không riêng bản thân người ấy.
Chính sách ngoại giao nữ quyền và tầm nhìn tương lai
Câu chuyện phụ nữ trong ngoại giao không tách rời chính sách. Để phát huy tiềm năng của phụ nữ trong đối ngoại, các Bộ Ngoại giao cần tạo khung linh hoạt và động lực để nhiều phụ nữ tham gia, có tiếng nói và vươn lên vị trí cao. Nhưng bà lưu ý điều căn bản hơn: chính sách đối ngoại được xây từ nội tại bên trong. Một quốc gia có góc nhìn giới trong các vấn đề như biến đổi khí hậu, tội phạm mạng, y tế hay thương mại, và nhìn ra vai trò của phụ nữ ở đó, sẽ có tiếng nói và tạo được khung tốt hơn để giải quyết chúng trên trường quốc tế.
Bà lấy ví dụ Việt Nam đăng cai lễ ký Công ước Liên hợp quốc về tội phạm mạng. Trong quá trình đàm phán, Colombia là một trong những nước lên tiếng mạnh mẽ rằng tội phạm mạng tác động khác nhau tới phụ nữ và trẻ em, nên công ước cần có điều khoản xử lý khía cạnh đó. Theo bà, đó là cách mọi việc vận hành: nhìn ra vấn đề trong nước, dựng khung pháp lý hay kinh nghiệm, rồi chia sẻ ở tầm quốc tế.
Năm nay, Colombia đã ký đạo luật chính thức về chính sách đối ngoại nữ quyền. Theo Đại sứ, điều đó có nghĩa "chúng tôi sẽ đưa tiếng nói, mối quan tâm và nhu cầu của phụ nữ vào mọi nội dung trong chương trình nghị sự".
Nhìn về năm 2029 – dấu mốc 50 năm thiết lập quan hệ ngoại giao Việt Nam - Colombia, bà mong thương mại hai nước tăng và cân bằng hơn, đối thoại chính trị liên tục hơn, giao lưu văn hóa sống động hơn. Bà xem văn hóa là một trong những trụ cột vững của quan hệ song phương, đặc biệt là ngoại giao nhân dân. Nhìn lại lịch sử, vai trò của phụ nữ hiện rõ trong các cuộc đấu tranh giành độc lập, trong chính sách và bầu cử. Bà tin trong 50 năm tới, phụ nữ có thể làm được nhiều điều hơn trong quan hệ hai nước.
Lời khuyên cho phụ nữ trẻ Việt Nam
Dành lời cho những phụ nữ trẻ Việt Nam muốn bước ra thế giới, Đại sứ nói đưa ra lời khuyên luôn khó. Nhưng với những người muốn làm nhà ngoại giao, bà gửi gắm: "Hãy tự tin, luôn tự tin. Hãy chuẩn bị cho mình. Hãy trở thành chuyên gia trong một lĩnh vực. Hãy tìm hiểu về đất nước mình." Với bà, yêu đất nước là cốt lõi; có tình yêu và niềm say mê đó, những gì người phụ nữ truyền tải, đàm phán hay đại diện sẽ có thêm sức nặng. Điều cuối cùng bà muốn nhắn là giữ lấy sự chân thật của mình. "Phụ nữ chúng tôi khác biệt theo nhiều cách, và điều đó cho chúng tôi một nét chân thật cần được gìn giữ và thể hiện ra", bà nói. Chính nét chân thật ấy mang lại tự tin và khiến mỗi người phụ nữ trở nên độc nhất trong công việc này.
Lời mời từ Đại sứ quán Colombia
Lời mời Đại sứ Camila María Polo Flórez gửi tới khán giả Nhân Dân giản dị như cách người ta bắt đầu một tình bạn. Đại sứ quán Colombia luôn mở cửa. "Chúng tôi là đất nước của đa dạng sinh học, của những con người ấm áp, của vẻ đẹp và những điều kỳ diệu", bà nói về quê hương mình. Bà và các cộng sự sẽ vui mừng đón bất cứ ai muốn tìm hiểu về Colombia hay đến thăm đất nước bà, để cùng chia sẻ một tách cà phê. "Cà phê ngon nhất thế giới", như lời bà chia sẻ.
