Liên minh châu Âu (EU) và Vương quốc Anh đã chính thức ký kết thỏa thuận lịch sử nhằm dỡ bỏ các trạm kiểm soát biên giới giữa Gibraltar và Tây Ban Nha, có hiệu lực từ ngày 15/7. Thỏa thuận được ký ngày 14/7 tại Brussels (Bỉ), với sự tham dự của Cao ủy Thương mại EU Maros Sefcovic, các bộ trưởng Anh và Tây Ban Nha cùng Thủ hiến Gibraltar Fabian Picardo.
Bối cảnh và tầm quan trọng của thỏa thuận
Gibraltar là vùng lãnh thổ tự trị thuộc Anh nằm ở cực Nam bán đảo Iberia, giáp Tây Ban Nha, với diện tích chỉ khoảng 6,8 km2 và dân số khoảng 40.000 người. Nền kinh tế Gibraltar phụ thuộc đáng kể vào lực lượng lao động từ nước láng giềng, khi khoảng 15.500 người Tây Ban Nha mỗi ngày qua biên giới để làm việc tại đây, chiếm gần một nửa tổng số lao động của vùng lãnh thổ này.
Trong nhiều năm, việc kiểm tra giấy tờ tại cửa khẩu giữa Gibraltar và Tây Ban Nha thường gây ùn tắc, đặc biệt vào giờ cao điểm. Những căng thẳng liên quan tranh chấp chủ quyền đối với Gibraltar giữa Anh và Tây Ban Nha từng khiến việc qua lại biên giới trở thành vấn đề nhạy cảm.
Nội dung chính của thỏa thuận
Theo thỏa thuận mới đạt được giữa EU và Anh sau tiến trình Brexit, các trạm kiểm soát biên giới giữa Gibraltar và Tây Ban Nha sẽ được dỡ bỏ, giúp người dân, người lao động và doanh nghiệp hai bên di chuyển thuận lợi hơn. Ủy ban châu Âu (EC) cho biết thỏa thuận này là kết quả của nhiều năm đàm phán sau khi Anh rời EU vào năm 2020.
Mục tiêu của thỏa thuận là bảo đảm quyền tự do đi lại, duy trì hoạt động thương mại xuyên biên giới, đồng thời giải quyết những vấn đề phát sinh từ việc Gibraltar không còn nằm trong khuôn khổ pháp lý của EU sau Brexit.
Phản ứng và đánh giá
Phát biểu trước lễ ký, Ngoại trưởng Tây Ban Nha Jose Manuel Albares nhận định thỏa thuận "mở ra một kỷ nguyên mới" cho Gibraltar và khu vực lân cận của Tây Ban Nha, đồng thời tạo ra "những cơ hội to lớn" về kinh tế và hợp tác khu vực. Gibraltar nằm dưới quyền kiểm soát của Anh từ năm 1713 theo Hiệp ước Utrecht, nhưng Tây Ban Nha vẫn duy trì yêu sách chủ quyền đối với vùng lãnh thổ này.
Sau cuộc trưng cầu ý dân Brexit năm 2016, Gibraltar trở thành một trong những vấn đề phức tạp nhất trong quan hệ giữa Anh và EU, do vùng lãnh thổ này từng thuộc thị trường chung và khu vực tự do đi lại của châu Âu. Các cuộc đàm phán giữa London, Brussels và Madrid kéo dài nhiều năm nhằm tìm kiếm một cơ chế mới cho Gibraltar sau Brexit.
Tác động dự kiến
Theo đánh giá của các bên, việc loại bỏ kiểm soát biên giới được kỳ vọng sẽ thúc đẩy thương mại, du lịch và tạo điều kiện thuận lợi cho hàng chục nghìn người dân sinh sống, làm việc tại khu vực biên giới mỗi ngày. Thỏa thuận này đánh dấu bước tiến quan trọng trong quan hệ hậu Brexit giữa Anh và EU, đồng thời giải quyết một trong những vấn đề nhạy cảm nhất liên quan đến chủ quyền lãnh thổ.
