Sau chuyến thăm cấp nhà nước của Tổng thống Mỹ Donald Trump tới Trung Quốc vào tháng 5/2026, quan hệ song phương được dự báo sẽ duy trì trạng thái "cạnh tranh có kiểm soát". Giới phân tích nhận định khó xảy ra đột phá hòa dịu, nhưng cũng chưa dẫn tới đối đầu quân sự trực tiếp. Tinh thần chung là kinh tế cùng tồn tại, nhưng chiến lược vẫn đề phòng lẫn nhau, với các "lan can bảo vệ" nhằm tránh gây sốc kinh tế không kiểm soát.
Thỏa thuận ngắn hạn và cạnh tranh dài hạn
Trong ngắn hạn, hai bên có thể đạt được một số thỏa thuận kỹ thuật nhằm giảm căng thẳng thương mại và ổn định chuỗi cung ứng, đặc biệt trong các lĩnh vực như đất hiếm, nông sản, fentanyl và công nghệ dân dụng. Tuy nhiên, những vấn đề cấu trúc như cạnh tranh công nghệ, địa chính trị và quân sự sẽ không được giải quyết triệt để.
Về trung và dài hạn, cạnh tranh chiến lược Mỹ-Trung nhiều khả năng gia tăng trên bốn hướng chính. Thứ nhất, hai bên nhượng bộ dần dần với quy mô tăng nhẹ: Mỹ giảm thuế quan đối với hàng tiêu dùng hoặc nguyên liệu đầu vào từ Trung Quốc để kiềm chế lạm phát, trong khi Trung Quốc tiếp tục mua nông sản, năng lượng, máy bay và hàng hóa công nghiệp của Mỹ. Dòng đầu tư và hợp tác trong các lĩnh vực ít nhạy cảm như tài chính, tiêu dùng, logistics, dược phẩm, chống biến đổi khí hậu và y tế công cộng được duy trì. Trung Quốc có thể nới lỏng rào cản thị trường để giữ chân doanh nghiệp phương Tây, trong khi Mỹ tránh các biện pháp "tách rời hoàn toàn", chỉ tập trung vào "giảm rủi ro" trong công nghệ chiến lược.
Yếu tố thúc đẩy xu hướng này là tâm lý xã hội trong cả hai nước. Sau nhiều năm cạnh tranh căng thẳng, cả chính quyền Mỹ và Trung Quốc đều nhận thức rằng suy giảm kinh tế, thất nghiệp gia tăng và đời sống khó khăn có thể dẫn tới bất mãn xã hội, trở thành rủi ro chính trị lớn hơn cả cạnh tranh đối ngoại. Tổng thống Donald Trump, dù theo đường lối cứng rắn với Trung Quốc, vẫn chú trọng yếu tố thị trường, việc làm và tăng trưởng kinh tế nội địa. Ông có xu hướng dùng sức ép tối đa để buộc Bắc Kinh nhượng bộ, nhưng không muốn phá vỡ hoàn toàn quan hệ kinh tế nếu gây tổn hại cho cử tri và doanh nghiệp Mỹ. Về phía Chủ tịch Tập Cận Bình, ưu tiên hàng đầu hiện nay là ổn định tăng trưởng, duy trì việc làm và tránh bất ổn xã hội trong bối cảnh kinh tế Trung Quốc điều chỉnh khó khăn.
Bốn hướng cạnh tranh chính
Thứ hai, cạnh tranh công nghệ và chuỗi cung ứng tiếp tục gay gắt. Mỹ thúc đẩy tách rời có chọn lọc trong các lĩnh vực nhạy cảm như chip, trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu và công nghệ quốc phòng. Trung Quốc đẩy nhanh tự chủ công nghệ và mở rộng ảnh hưởng tại Nam bán cầu.
Thứ ba, cạnh tranh địa chính trị và quân sự tại khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương gia tăng. Mỹ củng cố mạng lưới đồng minh để kiềm chế Trung Quốc, trong khi Bắc Kinh mở rộng hiện diện quân sự ở Biển Đông và quanh đảo Đài Loan.
Thứ tư, hai nước cạnh tranh về mô hình trật tự thế giới. Mỹ dưới thời Tổng thống Trump thể hiện xu hướng "đơn cực thực dụng", dùng sức mạnh kinh tế và quân sự để áp đặt trật tự. Trung Quốc thúc đẩy mô hình đa cực, mở rộng ảnh hưởng qua thương mại, đầu tư và hạ tầng.
Dù vậy, cả hai bên đều có động lực tránh xung đột quân sự trực tiếp vì hậu quả kinh tế và chiến lược quá lớn. Quan hệ Mỹ-Trung có thể bước vào trạng thái "Chiến tranh Lạnh kiểu mới", với cạnh tranh kéo dài nhưng duy trì đối thoại hạn chế để quản lý khủng hoảng.
Năm trụ cột Trung Quốc đề xuất
Một nhà ngoại giao trẻ Trung Quốc chia sẻ với phóng viên rằng Bắc Kinh muốn Mỹ cùng xây dựng năm trụ cột. Thứ nhất, tôn trọng lợi ích cốt lõi, nguyên tắc chính và lằn ranh đỏ của mỗi nước, không lật kèo, không khiêu khích, cùng chung sống hòa bình. Thứ hai, không để bất đồng trở thành vực sâu xa cách, mà tìm cách xây cầu, trao đổi nhiều hơn, đối thoại nhiều hơn; khi có sự cố thì bình tĩnh giải quyết. Thứ ba, thúc đẩy hợp tác cùng có lợi trong nhiều lĩnh vực như kinh tế, thương mại, nông nghiệp, biến đổi khí hậu, AI, phòng chống ma túy, tư pháp, khoa học công nghệ… bằng cách tận dụng các cơ chế hiện hành. Thứ tư, cùng gánh vác trách nhiệm với tư cách nước lớn, tăng cường phối hợp trong các vấn đề quốc tế và khu vực, cung cấp nhiều hàng hóa công hơn. Thứ năm, thúc đẩy giao lưu nhân dân, tăng chuyến bay, hợp tác du lịch, mở rộng trao đổi địa phương, hợp tác giáo dục và các vấn đề liên quan người khuyết tật.
