Chiến lược 'tung hỏa mù' của Trump làm rạn nứt niềm tin ngoại giao toàn cầu
Cuộc không kích của liên minh Mỹ - Israel vào Iran cuối tuần qua, ngay trong quá trình đàm phán hạt nhân, đã phơi bày chiến lược ngoại giao "tung hỏa mù" của Tổng thống Donald Trump. Sự kiện này khiến nhiều nhà ngoại giao kỳ cựu liên tưởng đến những khoảnh khắc đen tối nhất trong sự nghiệp của họ, đồng thời đặt ra câu hỏi về tính tin cậy của nước Mỹ trên trường quốc tế.
Vết nứt trong thế giới ngoại giao
Theo New York Times, Thomas Greminger, người từng điều phối các nỗ lực trung gian bí mật của Thụy Sĩ tại Mỹ Latinh, nhớ lại một sự việc tương tự khi nhân viên của ông bị tấn công bất ngờ ngay trước cuộc gặp gỡ đối phương. Ông chia sẻ: "Chúng tôi tin tưởng họ và đã chờ đợi một cuộc gặp thực sự. Thay vào đó, một hạm đội trực thăng đã ập đến".
Trong thế giới ngoại giao, ngay cả những kẻ thù truyền kiếp cũng cần một mức độ tin tưởng tối thiểu để tiến hành đàm phán. Tuy nhiên, với Tổng thống Trump - người luôn tự nhận là "bậc thầy thỏa thuận" - việc sử dụng vũ lực ngay trên bàn đàm phán đang trở thành một tiền lệ đáng lo ngại. Các chuyên gia cảnh báo rằng hành động này có thể mang lại lợi thế ngắn hạn nhưng lại bào mòn uy tín của Mỹ trong nhiều năm tới.
Ông Greminger, hiện là người đứng đầu Trung tâm Chính sách Bảo mật Geneva, nhận định: "Về cơ bản, đây là hành vi lạm dụng ngoại giao để che đậy một chiến dịch quân sự". Ông cảnh báo rằng trong tương lai, các quốc gia sẽ phải "suy nghĩ kỹ trước khi tái cam kết nếu họ phải đối mặt với kiểu hành xử thiếu thiện chí này". Việc "ngắt mạch" các cuộc đàm phán hạt nhân bằng bom đạn như Mỹ mới đây đang khiến triển vọng hòa bình trở nên xa vời hơn bao giờ hết.
Cú sốc tại Trung Đông và sự đảo chiều chóng mặt
Sau khi phát động tấn công, các quan chức chính quyền Trump lập tức khẳng định chiến tranh nổ ra vì các cuộc đàm phán hạt nhân do Oman làm trung gian đã đi vào ngõ cụt. Tuy nhiên, chỉ vài giờ sau khi bom rơi, Ngoại trưởng Oman Badr Albusaidi đã tuyên bố một cách cay đắng: "Các cuộc đàm phán tích cực và nghiêm túc một lần nữa lại bị phá hoại".
Đáng chú ý, tuyên bố này được đưa ra chỉ một ngày sau khi ông Albusaidi gặp Phó Tổng thống JD Vance tại Washington. Trước đó, vị ngoại trưởng này vẫn còn bày tỏ sự lạc quan trên CBS News rằng "một thỏa thuận hòa bình đang nằm trong tầm tay". Sự đảo chiều chóng mặt này gợi nhắc lại chiến dịch ném bom Iran hồi tháng 6 năm ngoái, cũng bắt đầu khi các nỗ lực ngoại giao dường như đang tiến triển.
Dù Ngoại trưởng Oman khẳng định "vẫn còn cơ hội cho các nỗ lực ngoại giao", niềm tin của các đồng minh khu vực rõ ràng đã bị tổn hại nghiêm trọng. Những người ủng hộ ông Trump lập tức bác bỏ các chỉ trích, lập luận rằng việc sẵn sàng sử dụng vũ lực chỉ giúp tăng cường vị thế của Mỹ trên bàn đàm phán. Họ dẫn chứng trường hợp áp giải Tổng thống Venezuela Nicolás Maduro như một minh chứng cho hiệu quả của vũ lực.
Tuy nhiên, tâm thế chung của các nhà ngoại giao là ranh giới giữa "ngoại giao thực dụng" và "lợi dụng niềm tin" đang ngày càng trở nên mong manh. Sự coi thường các quy tắc ngoại giao của Tổng thống Trump vô tình khiến nhiều quốc gia chọn giảm bớt sự phụ thuộc vào Mỹ, thúc đẩy xu hướng thế giới đa cực.
Thế giới đa cực trỗi dậy và những hệ lụy lâu dài
Liên minh châu Âu đã nhanh chóng chốt các thỏa thuận thương mại với Ấn Độ và các nước Nam Mỹ. Trong khi đó, Canada, Australia và phần lớn châu Âu đang âm thầm xây dựng lại mối quan hệ với Trung Quốc để tìm kiếm sự ổn định thay thế. Đáng quan ngại hơn, các nhà phân tích dự báo rằng nhiều quốc gia sẽ ráo riết xây dựng hệ thống vũ khí hạt nhân vì coi đó là biện pháp phòng thủ tốt nhất chống lại sự can thiệp của Mỹ.
Ray Takeyh, chuyên gia tại Hội đồng Quan hệ Đối ngoại (CFR), nhận định: "Giá trị răn đe của bom hạt nhân giờ đây đã quá rõ ràng. Mọi người trong ban lãnh đạo Iran đều hiểu rằng nếu họ có bom, họ đã không bị ném bom". Phản ứng từ Nga và Trung Quốc cũng cho thấy một mức độ cảnh giác mới.
Nhà bình luận chính sách đối ngoại Fyodor Lukyanov cho rằng cái chết của Lãnh tụ tối cao Khamenei đã đưa quan hệ quốc tế lên "một cấp độ mới, nguy hiểm hơn". Ông nhận định: "Đàm phán với người Mỹ gần như vô nghĩa. Đó thực sự là sự đầu hàng hoặc chỉ là màn kịch để chuẩn bị cho một giải pháp quân sự".
Tại Ấn Độ, cựu nhà ngoại giao Kanwal Sibal mô tả chiến dịch ném bom là một "cuộc chiến xâm lược trắng trợn". Dù Ấn Độ vẫn nỗ lực giữ Mỹ ở phía mình sau những cuộc đàm phán thương mại đầy "bầm dập", nhưng ông Sibal thừa nhận rằng niềm tin đã không còn như trước: "Ấn Độ sẽ tiếp tục đối phó với ông ấy, mặc dù về vấn đề thuế quan và mọi thứ khác, ông ấy đã sỉ nhục và xúc phạm chúng tôi".
Trong bối cảnh này, nền kinh tế với độ mở lớn như Việt Nam không thể tránh khỏi những tác động từ xu hướng kinh tế thế giới. Việc cập nhật kiến thức và hiểu biết về các xu hướng kinh doanh toàn cầu trở nên quan trọng hơn bao giờ hết, đặc biệt khi thế giới đang chứng kiến sự dịch chuyển quyền lực và sự trỗi dậy của các trung tâm ảnh hưởng mới.
