Những ngày này, rất đông người dân, các đoàn thể và cựu chiến binh đã đến dâng hoa, dâng hương tại Khu di tích lịch sử Bãi Dừa, thôn An Thịnh, xã Cổ Đạm, tỉnh Hà Tĩnh, tưởng niệm các liệt sĩ Đại đội Pháo binh 45 Hà Tĩnh hy sinh trong kháng chiến chống Mỹ. Nơi trận địa các anh ngã xuống đã được tôn tạo, xây dựng thành Khu di tích lịch sử Trận địa pháo Bãi Dừa.
Ký ức về trận chiến ngày 12/7/1968
Ông Lê Văn Thức, nguyên chiến sĩ Đại đội pháo binh 45 Hà Tĩnh, xúc động chia sẻ: "Mỗi lần trở lại nơi này, lòng tôi lại nghẹn lại khi nhớ về những người đồng đội đã hy sinh khi tuổi đời còn quá trẻ, có những người chỉ mới nhập ngũ chưa đầy vài chục ngày."
Đại đội 45 được thành lập năm 1962, thuộc Khu Tuần phòng II, Hải quân Nhân dân Việt Nam, bảo vệ vùng biển Nghệ An và Hà Tĩnh. Năm 1965, khi Mỹ leo thang chiến tranh ra miền Bắc, đơn vị chuyển về Tỉnh đội Hà Tĩnh, phối hợp cùng quân dân huyện Nghi Xuân bảo vệ vùng biển từ Xuân Hội đến Xuân Song. Trận địa Bãi Dừa trở thành điểm tựa quan trọng trong thế trận phòng thủ ven biển. Đại đội 45 được trang bị 4 khẩu pháo 105 ly, 3 khẩu súng phòng không 12,7 mm cùng 120 cán bộ, chiến sĩ. Đơn vị đã lập nhiều chiến công, bắn cháy tàu khu trục Mỹ, bắn chìm tàu biệt kích và tiêu diệt nhiều máy bay địch.
Ngày 12/7/1968, trận chiến ác liệt nhất diễn ra tại Bãi Dừa. Khi cán bộ, chiến sĩ đang huấn luyện và chỉnh trang trận địa, máy bay Mỹ bất ngờ phát hiện mục tiêu. Những quả tên lửa đầu tiên lao xuống, lửa và khói bao trùm cả trận địa. Ông Thức kể: "Trong hoàn cảnh ấy, những người lính Đại đội Pháo binh 45 không hề lùi bước. Anh em vẫn kiên cường bám trụ bên mâm pháo, giữ vững trận địa bằng tất cả ý chí và lòng quả cảm của người chiến sĩ cách mạng."
Trận chiến không cân sức đã khiến 20 cán bộ, chiến sĩ Đại đội Pháo binh 45 và các đơn vị khác hy sinh, trong đó có Đại đội trưởng Nguyễn Văn Tuân, hai Trung đội trưởng Nguyễn Xuân Tậu và Lê Văn Thọ cùng nhiều khẩu đội trưởng, chiến sĩ tuổi đời mười tám, đôi mươi.
Tôn tạo khu di tích – tri ân các anh hùng liệt sĩ
Nơi trận địa các anh ngã xuống, cây cối bị bom pháo tàn phá, nhiều năm sau chỉ còn cát trắng. Chính quyền địa phương và đồng đội đã trồng lại phi lao, nay cây xanh tốt bao phủ che chắn cho các liệt sĩ an nghỉ. Năm 2008, nhân kỷ niệm 40 năm trận chiến, đồng đội cũ đã kết nối, gắn một tấm bia khắc ghi đầy đủ họ tên, địa chỉ những người lính hy sinh vào miếu thờ.
Ông Nguyễn Văn Tuấn, Chủ tịch UBND xã Cổ Đạm, cho biết: "Xuất phát từ lòng biết ơn sâu sắc đối với các anh hùng liệt sĩ, chính quyền địa phương cùng nhân dân đã chung tay tôn tạo, xây dựng Khu di tích lịch sử Trận địa pháo Bãi Dừa." Công trình khởi công tháng 6/2025, giai đoạn 1 với tổng kinh phí gần 10 tỷ đồng từ ngân sách nhà nước và xã hội hóa. Trên diện tích hơn 3.000 m², khu di tích gồm nhà tưởng niệm, nhà bia ghi danh 20 liệt sĩ, gác chuông, nhà soạn lễ, hệ thống đường nội bộ, điện chiếu sáng và nhiều công trình phụ trợ. Khu di tích sẽ đón nhận Bằng xếp hạng di tích lịch sử cấp tỉnh.
Tối 9/7, khu di tích tổ chức chương trình nghệ thuật "Bãi Dừa – Khúc tráng ca bất tử" tri ân các liệt sĩ. Địa phương tiếp tục kêu gọi đầu tư các hạng mục như quảng trường, hồ sen, phù điêu tái hiện lịch sử để hình thành quần thể di tích hoàn chỉnh trên diện tích khoảng 10ha, theo ông Tuấn.
Ngày nay, Bãi Dừa không chỉ là nơi tưởng niệm mà còn là địa chỉ đỏ giáo dục truyền thống cách mạng cho thế hệ trẻ, khơi dậy lòng yêu nước và niềm tự hào dân tộc. Kỷ niệm 79 năm Ngày Thương binh – Liệt sĩ (27/7/1947 – 27/7/2026), cán bộ, giáo viên và học sinh đã tổ chức lễ dâng hương, dâng hoa tại khu di tích.
