Mặt trận Tổ quốc Việt Nam đẩy mạnh giám sát và phản biện xã hội trong nhiệm kỳ mới
Dự thảo Báo cáo chính trị trình Đại hội đại biểu toàn quốc Mặt trận Tổ quốc Việt Nam lần thứ XI, nhiệm kỳ 2026 - 2031, đang được đăng tải trên website của Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam để lấy ý kiến rộng rãi của toàn thể nhân dân. Sự kiện này diễn ra từ ngày 11 đến 13/5 tại Hà Nội, đánh dấu bước chuyển mình quan trọng trong hoạt động của tổ chức này.
Vai trò lịch sử và yêu cầu đổi mới
Trong nhiều năm qua, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam đã đóng vai trò then chốt trong việc tập hợp và củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc, phát động các phong trào thi đua yêu nước, vận động nhân dân tham gia phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm an sinh, xây dựng nông thôn mới và đô thị văn minh. Tuy nhiên, trong bối cảnh đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới với yêu cầu quản trị hiện đại, minh bạch và lấy người dân làm trung tâm, Mặt trận cần có những chuyển biến mạnh mẽ để hoạt động ngày càng thực chất hơn và gần dân hơn.
Dự thảo Báo cáo chính trị được trình tại Hội nghị Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam lần thứ bảy, khóa X vào ngày 13/4 và tiếp tục được lấy ý kiến nhân dân, phản ánh tinh thần đổi mới này. Văn kiện đặt ra yêu cầu rõ ràng rằng Mặt trận phải thể hiện mạnh mẽ hơn vai trò giám sát và phản biện xã hội, không chỉ như một nhiệm vụ theo luật định mà còn là đòi hỏi từ thực tiễn cuộc sống.
Tăng cường lắng nghe và chuyển đổi số
Một điểm đáng chú ý trong dự thảo là tinh thần "tháng nghe dân nói" được đưa vào định hướng nhiệm kỳ mới. Điều này cho thấy Mặt trận đang hướng tới phương thức hoạt động gần dân hơn, lắng nghe thường xuyên hơn thay vì chỉ tiếp xúc theo đợt hoặc phong trào. Khi người dân được nói, được phản ánh và được tiếp thu một cách thực chất, niềm tin xã hội sẽ được củng cố bền vững hơn bất kỳ khẩu hiệu tuyên truyền nào.
Bên cạnh đó, chuyển đổi số cũng trở thành một trụ cột quan trọng trong hoạt động của Mặt trận. Lần đầu tiên, khái niệm "Cổng Mặt trận số" được đưa vào dự thảo, không chỉ cụ thể hóa chỉ đạo của Tổng Bí thư Tô Lâm tại Đại hội đại biểu Đảng bộ Mặt trận Tổ quốc, các đoàn thể Trung ương lần thứ I, nhiệm kỳ 2025-2030 hồi tháng 9 vừa qua, mà còn đáp ứng thực tiễn khi Mặt trận không thể đứng ngoài không gian số. Môi trường số hiện nay là nơi diễn ra phần lớn hoạt động xã hội, tương tác công dân và cả những vấn đề dân sinh mới.
Giám sát và phản biện xã hội: Từ lý thuyết đến thực tiễn
Một trong những nội dung nổi bật và được kỳ vọng nhiều nhất trong dự thảo là yêu cầu đẩy mạnh giám sát, phản biện xã hội và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp, chính đáng của nhân dân. Trong thực tiễn, người dân thường nhìn nhận vai trò của Mặt trận không chỉ ở những phong trào vận động hay các cuộc phát động thi đua, mà quan trọng hơn là khả năng đứng ra bảo vệ tiếng nói của dân, phản ánh kịp thời những bất cập trong quản lý, điều hành và giám sát việc thực thi quyền lực công.
Khi các vấn đề liên quan đến an sinh xã hội, khiếu nại hành chính hay chính sách dân sinh phát sinh, người dân cần một thiết chế đủ uy tín để lắng nghe, kiến nghị và thúc đẩy giải quyết. Chính vì vậy, dự thảo lần này nhấn mạnh việc nâng cao hiệu quả giám sát và phản biện xã hội theo hướng thực chất, không hình thức. Giám sát không chỉ là tham gia các đoàn kiểm tra hay tổng hợp báo cáo định kỳ, mà phải đi vào những vấn đề cụ thể, những lĩnh vực dễ phát sinh tiêu cực, nơi quyền lợi của người dân có nguy cơ bị xâm phạm.
Ý kiến chuyên gia và đề xuất cụ thể hóa
Trao đổi với Người Đưa Tin, Luật gia Dương Đình Khuyến – Uỷ viên Ban Thường vụ Hội Luật gia Việt Nam, đánh giá cao những điểm đổi mới tích cực trong dự thảo. Ông cho rằng dự thảo đã bám sát tinh thần Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng và các nghị quyết của Bộ Chính trị. Tuy nhiên, để văn kiện thực sự đi vào chiều sâu và có tính khả thi cao hơn, một số nội dung cần tiếp tục được làm rõ và cụ thể hóa.
Trước hết, đối với định hướng "hành động thực chất", dự thảo cần xác định cơ chế kiểm chứng hiệu quả hoạt động. Việc "lấy sự hài lòng của nhân dân làm thước đo" là hoàn toàn đúng đắn, nhưng nếu không có tiêu chí cụ thể thì rất dễ rơi vào đánh giá cảm tính. Theo đó, cần xây dựng hệ thống chỉ số đánh giá định lượng gắn với từng lĩnh vực như giải quyết kiến nghị của người dân, hiệu quả giám sát, chất lượng phản biện xã hội, mức độ tiếp cận pháp luật và sự hài lòng của người dân đối với từng cấp trong hệ thống của Mặt trận các cấp.
Đối với nội dung giám sát và phản biện xã hội, cần nhấn mạnh hơn yêu cầu giám sát "đến cùng", tránh tình trạng kiến nghị nhiều nhưng việc tiếp thu, xử lý sau giám sát không rõ trách nhiệm. Mặt trận không chỉ dừng ở việc phát hiện vấn đề mà cần có cơ chế theo dõi, đôn đốc, yêu cầu phản hồi cụ thể từ các cơ quan có thẩm quyền. Chỉ khi kết quả giám sát được xử lý cụ thể, dứt điểm thì mới củng cố được niềm tin của nhân dân.
Công tác phản biện xã hội cần được triển khai từ sớm, ngay từ giai đoạn xây dựng chính sách, thay vì chỉ góp ý khi văn bản đã gần hoàn thiện. Điều này đặc biệt quan trọng với các chính sách liên quan trực tiếp đến đất đai, an sinh xã hội, môi trường, đầu tư hay cải cách thủ tục hành chính, là những lĩnh vực tác động trực tiếp đến đời sống người dân và doanh nghiệp.
Đối với tinh thần "tháng nghe dân nói", dự thảo cần cụ thể hơn về phương thức tổ chức để bảo đảm việc lắng nghe thực sự đi vào thực chất, tránh hình thức. Song song với việc tiếp nhận ý kiến, kiến nghị của nhân dân được thực hiện thường xuyên (cả trực tiếp lẫn trên nền tảng số), thì phải có cơ chế phản hồi rõ ràng để người dân thấy rằng tiếng nói của mình được tiếp thu và xử lý kịp thời theo quy định.
Nhìn chung, dự thảo Báo cáo chính trị lần này đang hướng tới một hình ảnh Mặt trận Tổ quốc Việt Nam năng động hơn, thực chất hơn và có sức nặng hơn trong đời sống chính trị - xã hội. Không chỉ là tổ chức của sự đoàn kết, Mặt trận phải trở thành thiết chế bảo vệ quyền lợi của nhân dân, tham gia hiệu quả vào quản trị quốc gia và tạo ra sự đồng thuận xã hội bằng hành động cụ thể.
