Trong cuộc đàm phán kín tại Nhà Trắng hôm 28.7, Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky đã đề nghị người đồng cấp Donald Trump can thiệp để tỉ phú Elon Musk nới lỏng các giới hạn đối với hệ thống vệ tinh Starlink, cho phép lực lượng Kiev sử dụng mạng lưới này trên lãnh thổ Nga để dẫn đường cho máy bay không người lái (UAV) tấn công các bệ phóng tên lửa đạn đạo.
Theo hai quan chức giấu tên nắm rõ nội dung cuộc gặp, ông Zelensky giải thích rằng Ukraine cần khả năng tấn công các mục tiêu nhỏ, cơ động nằm sâu trong nước Nga, đặc biệt là các hệ thống tên lửa đạn đạo mà Moscow đang sử dụng để oanh tạc các thành phố trên khắp Ukraine. Một quan chức thứ ba đã xác nhận yêu cầu này được đưa ra trong cuộc hội đàm kín ngày 28.7.
Lâu nay, Starlink được xem là huyết mạch liên lạc của quân đội Ukraine ở tiền tuyến. Tuy nhiên, công ty SpaceX của ông Musk áp đặt giới hạn sử dụng Starlink trên lãnh thổ Nga. Điều đó khiến Kiev không thể dùng hệ thống này cho các hoạt động tác chiến xuyên biên giới, dù UAV tầm xa đóng vai trò ngày càng quan trọng trong chiến lược tấn công chiều sâu của Ukraine.
Giải pháp thay thế tên lửa Patriot
Đề xuất của ông Zelensky được đánh giá là phương án thay thế cho việc Mỹ cung cấp thêm tên lửa đánh chặn cho hệ thống phòng không Patriot. Ukraine nhiều lần kêu gọi Washington tăng cường viện trợ vũ khí phòng thủ, nhưng nguồn cung tên lửa Patriot có hạn. Vì vậy, Kiev muốn chuyển sang cách tiếp cận chủ động hơn: vô hiệu hóa các bệ phóng tên lửa đạn đạo ngay từ bên trong lãnh thổ Nga, thay vì chỉ chờ đánh chặn trên bầu trời Ukraine.
Để làm được điều này, Ukraine cần có khả năng định vị và điều khiển UAV theo thời gian thực. Starlink, với mạng lưới vệ tinh quy mô lớn, có thể cung cấp kết nối ổn định cho các phi vụ tấn công tầm xa. Tuy nhiên, việc vũ khí do Mỹ sản xuất hoặc vận hành trên nền tảng Mỹ được dùng để tập kích sâu trong đất Nga tiềm ẩn nguy cơ đối đầu trực tiếp giữa Washington và Moscow.
Musk từ chối gặp Tổng thống Zelensky
Trong chuyến thăm Mỹ lần này, ông Zelensky cũng tìm cách sắp xếp một cuộc gặp trực tiếp với tỉ phú Elon Musk để thảo luận về kế hoạch phá hủy các tổ hợp phóng tên lửa. Tuy nhiên, theo nguồn tin của The Atlantic, ông Musk đã từ chối đề nghị này. Hiện lý do cụ thể chưa được tiết lộ, nhưng động thái đó cho thấy mối quan hệ giữa chủ sở hữu SpaceX và chính quyền Ukraine vẫn còn những rào cản nhất định.
Trước đó, Starlink đã được cung cấp cho Ukraine trong giai đoạn đầu xung đột và nhanh chóng trở thành công cụ thiết yếu giúp duy trì liên lạc tại các khu vực chiến sự ác liệt. Việc SpaceX hạn chế phạm vi hoạt động ở Nga có thể xuất phát từ lo ngại bị xem là bên tham chiến trực tiếp, cũng như áp lực pháp lý và chính trị từ nhiều phía.
Quyết định của ông Trump vẫn bỏ ngỏ
Theo một quan chức nắm rõ tình hình, Tổng thống Donald Trump đã lắng nghe đề xuất của ông Zelensky nhưng không đưa ra cam kết cuối cùng. Quyết định của tổng thống Mỹ có thể phụ thuộc rất lớn vào việc liệu ông có tin rằng nới lỏng Starlink sẽ giúp kết thúc chiến sự nhanh hơn hay không. Nếu ông Trump đánh giá biện pháp này sẽ gây sức ép buộc Tổng thống Nga Vladimir Putin phải đàm phán, ông có thể chấp thuận. Ngược lại, nếu lo ngại tình hình leo thang, ông có thể bác bỏ.
Giới phân tích cho rằng đây là bài toán cân não đối với Nhà Trắng. Một mặt, Ukraine cần được trang bị tốt hơn để tự bảo vệ mình trước các cuộc tập kích tên lửa. Mặt khác, việc cho phép một công ty tư nhân Mỹ tham gia sâu hơn vào xung đột có thể tạo ra tiền lệ nguy hiểm và khiến quan hệ Mỹ - Nga rơi vào thế đối đầu khó lường.
Mối lo trước mùa đông
Ông Zelensky đặc biệt nhấn mạnh với ông Trump rằng Ukraine cần năng lực đối phó với các mối đe dọa tên lửa trước mùa đông. Trong những mùa đông trước, Nga từng mở chiến dịch tập kích dữ dội vào lưới điện, trạm biến áp và hệ thống sưởi ấm của Ukraine, khiến hàng triệu người dân phải chịu cảnh mất điện, mất nước trong thời tiết khắc nghiệt. Nếu có thể tấn công các bệ phóng tên lửa ngay từ bên trong nước Nga, Ukraine sẽ giảm bớt áp lực cho hệ thống phòng không vốn đang hoạt động quá tải.
Nếu được chấp thuận, đây sẽ là một bước ngoặt lớn trong cách Ukraine sử dụng công nghệ vũ trụ cho mục đích quân sự. Nó cũng đặt ra câu hỏi về vai trò của các tập đoàn công nghệ tư nhân trong chiến tranh hiện đại, khi một tỉ phú có thể can thiệp trực tiếp vào khả năng tác chiến của một quốc gia chỉ bằng một quyết định chính sách.
