Tổng thống Trump tấn công Iran, đánh cược chính trị lớn giữa bối cảnh trong nước bất ổn
Trong một động thái gây chấn động, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã ra lệnh tấn công Iran, đi ngược lại lời hứa tranh cử về việc giữ nước Mỹ tránh xa các cuộc chiến tranh ở nước ngoài. Quyết định này được đưa ra bất chấp những tiến triển đáng kể trong tiến trình đàm phán hạt nhân với Tehran, như được các bên trung gian Ả-rập mô tả, và thực tế là phần lớn người dân Mỹ phản đối hành động quân sự mới, theo các cuộc thăm dò.
Chuyển hướng sang can thiệp cứng rắn
Động thái này diễn ra chưa đầy hai tháng sau khi ông Trump ra lệnh triển khai chiến dịch đột kích đầy rủi ro vào Venezuela và bắt giữ vợ chồng Tổng thống Nicolas Maduro. Hành động mới cho thấy nhiệm kỳ thứ hai của Tổng thống Trump đang nghiêng về hướng can thiệp cứng rắn ở nước ngoài, đánh dấu sự thay đổi đáng kể so với các cam kết ban đầu.
Các cuộc không kích vào Iran được xem là canh bạc lớn nhất từ trước đến nay của nhà lãnh đạo Mỹ, đặc biệt trong bối cảnh tỷ lệ ủng hộ ông sụt giảm mạnh trong những tuần gần đây. Người dân Mỹ cho rằng Tổng thống Trump đang tập trung quá nhiều vào chính sách đối ngoại và quá ít vào nền kinh tế, theo các cuộc khảo sát. Dự báo cho thấy đảng Cộng hòa có thể mất quyền kiểm soát Hạ viện trong cuộc bầu cử giữa kỳ tháng 11, trong khi kết quả tại Thượng viện vẫn chưa rõ ràng.
Rủi ro chính trị và bài học từ lịch sử
Mỹ đã ném bom ít nhất bảy quốc gia kể từ khi ông Trump trở lại nắm quyền, nhưng chưa chiến dịch nào có quy mô như lần này. Động thái đó càng khiến ông tập trung vào đối ngoại thay vì giải quyết những mối bận tâm trong nước như lạm phát, đồng thời gắn chặt vận mệnh chính trị của ông vào những sự kiện mà ông không thể hoàn toàn kiểm soát.
Ông Paul Musgrave, học giả về chính sách đối ngoại Mỹ tại Đại học Georgetown ở Doha, nhận định: “Rất có thể đây là thứ hấp dẫn đối với ông Trump, người đang đối mặt với nhiều vấn đề trong nước. Với nhiều lời khen mà ông nhận được sau chiến dịch quân sự ở Venezuela - một trong số ít điểm sáng trong vài tháng qua, ông ấy có thể đang tìm cách tái tạo điều đó ở quy mô rộng hơn.” Ông Musgrave chỉ ra cách các chính trị gia sử dụng chiến tranh ở nước ngoài để củng cố sự ủng hộ trong nước.
Các cuộc chiến thường định hình nhiệm kỳ tổng thống Mỹ theo cách mà người ngồi trong Phòng Bầu dục chưa từng mong muốn, như cuộc chiến tranh Iraq gắn với ông George W. Bush. Kể cả những chiến thắng rõ ràng trên chiến trường cũng không thể đảm bảo sinh mệnh chính trị, như chiến thắng nhanh chóng trong Chiến tranh Vùng Vịnh năm 1991 không đủ để cứu cha của ông Bush khi cử tri ưu tiên kinh tế.
Những dự báo và phản ứng quốc tế
Tổng thống Trump có thể đang chuẩn bị cho người dân Mỹ về một cuộc xung đột dài hơn và đẫm máu hơn. Ông Musgrave cảnh báo: “Nếu ông ấy đang nghĩ đến điều gì đó lâu dài, mang tính đánh lạc hướng, thì về lâu dài điều này có thể kết thúc rất tệ với ông ấy.” Trước khi nhậm chức, chính ông Trump từng nhiều lần cảnh báo rằng các tổng thống Mỹ có thể sử dụng các cuộc tấn công Iran để cứu vãn nhiệm kỳ gặp trục trặc, như qua các bài đăng trên Twitter từ năm 2011 đến 2013.
Ngày 28/2, Tổng thống Trump thừa nhận “sinh mạng của những người Mỹ dũng cảm có thể sẽ mất, và chúng ta có thể chịu thương vong.” Phó Tổng thống JD Vance, người từng phản đối mạnh mẽ các cuộc chiến ở nước ngoài, đã bác bỏ ý kiến cho rằng bất kỳ chiến dịch quân sự nào cũng sẽ kéo dài, nhưng nhiều nhà phân tích quân sự cho rằng Mỹ không thể nhanh chóng thay đổi chế độ ở Iran chỉ bằng chiến dịch không kích.
Trong nội bộ chính quyền, các quan chức cấp cao từ lâu đã cho rằng ngoại giao có lẽ không đủ để ngăn chặn tham vọng hạt nhân của Iran, dù Tehran phủ nhận cáo buộc chế tạo vũ khí. Bên ngoài Nhà Trắng, những người có quan điểm “diều hâu” như Thượng nghị sĩ Lindsey Graham công khai thúc giục hành động quân sự quyết đoán.
Động lực từ Israel và phản ứng đồng minh
Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu đưa mục tiêu vô hiệu hóa Iran thành nhiệm vụ trung tâm trong sự nghiệp chính trị của mình. Kể từ khi trở lại nắm quyền vào tháng 1/2025, ông Trump thường xuyên phối hợp chặt chẽ với ông Netanyahu, bất chấp sự hoài nghi từ chính lực lượng ủng hộ ông. Điều này đã gây ra rạn nứt trong cánh hữu về Israel và viễn cảnh chiến tranh với Iran.
Bình luận viên cánh hữu Tucker Carlson nhận xét: “Mỹ đang tiến tới một cuộc chiến lớn, một cuộc chiến thực sự với Iran, một cuộc chiến thay đổi chế độ lớn nhất kể từ cuộc xâm lược Iraq vào mùa xuân năm 2003. Và Israel đang thúc đẩy điều đó.” Một số đồng minh của Mỹ cũng lên tiếng thể hiện hoài nghi, như Tổng thống Phần Lan Alexander Stubb cho rằng Mỹ đang “hành động phần lớn ngoài khuôn khổ luật pháp quốc tế truyền thống.”
Thách thức và viễn cảnh tương lai
Có khả năng ông Trump đang theo đuổi chiến lược tương tự điều Mỹ đã làm với Venezuela: tìm cách loại bỏ người đứng đầu trong khi vẫn giữ bộ máy. Tuy nhiên, việc lật đổ chế độ ở một quốc gia 90 triệu dân với lực lượng an ninh hùng mạnh sẽ khó khăn hơn nhiều. Dù các cuộc biểu tình tháng trước ở Iran cho thấy nhiều người dân đang bất mãn với chính phủ, nhưng người Iran có lịch sử đoàn kết trước các hành động thù địch từ bên ngoài.
Chuyên gia Ellie Geranmayeh, công tác tại Hội đồng Quan hệ đối ngoại châu Âu, nhận định: “Đây là thời khắc mang tính sống còn đối với giới lãnh đạo Cộng hòa Hồi giáo Iran, và cả nền tảng an ninh lẫn ý thức hệ của họ giờ đã sẵn sàng cho một cuộc chiến kéo dài chống lại Mỹ và Israel. Điều đó mở ra cánh cửa cho hỗn loạn khu vực, với các cuộc phản công diện rộng của Iran đang diễn ra.”
Trong bối cảnh này, công dân Việt Nam được khuyến cáo tránh đến Israel và Iran vào thời điểm hiện tại để đảm bảo an toàn.
