Trên chuyên cơ Không lực Một, trên đường đến Căn cứ Liên hợp Andrews ở bang Maryland, Tổng thống Mỹ Donald Trump xác nhận các cuộc đàm phán với Iran sẽ được bắt đầu vào chiều thứ Hai (giờ địa phương). Nhà lãnh đạo Mỹ đồng thời bày tỏ tin tưởng rằng một thỏa thuận về Eo biển Hormuz và quá trình phi hạt nhân hóa Iran có thể sớm đạt được.
Phát biểu với các phóng viên, ông Trump cho biết các cuộc trao đổi với Saudi Arabia, Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE), Qatar và Iran đã khiến ông hủy bỏ một “cuộc tấn công quy mô lớn” dự kiến hôm thứ Sáu. “Họ không muốn chúng tôi làm điều đó, và thành thật mà nói, Saudi Arabia cũng không muốn. Họ cho rằng một thỏa thuận sắp đạt được... liên quan đến Eo biển Hormuz và cuối cùng là vấn đề phi hạt nhân hóa”, ông nói.
Theo lời ông Trump, đề xuất ngừng tấn công đến từ ba nhóm chủ chốt. “Chúng tôi được ba nhóm chủ chốt đề nghị như vậy. Iran cũng đề nghị chúng tôi rất mạnh mẽ”, ông tiết lộ. “Họ nói rằng chúng tôi muốn đạt được một thỏa thuận”. Tổng thống Mỹ không nêu tên cụ thể ba nhóm này, nhưng nhấn mạnh đó là một trong những lý do khiến ông quyết định tạm hoãn đòn trả đũa.
Không có thời hạn cụ thể cho Iran
Khi được hỏi liệu Iran có bị áp đặt thời hạn đạt thỏa thuận hay không, ông Trump khẳng định không có mốc thời gian cụ thể. “Chúng ta sẽ chờ xem”, ông nói, đồng thời nhấn mạnh Mỹ vẫn sẵn sàng sử dụng sức mạnh quân sự nếu cần thiết. “Chúng tôi có thể hành động bất cứ lúc nào chúng tôi muốn. Tôi có muốn đạt được một thỏa thuận hơn không? Tôi không muốn tìm cách giết người, bởi vì con người sẽ chết, rất nhiều người sẽ chết, và chúng tôi không muốn điều đó”, ông bày tỏ.
Trả lời câu hỏi về khả năng chiến dịch quân sự nhằm vào cơ sở hạ tầng năng lượng của Iran, tổng thống Mỹ từ chối cung cấp thông tin chi tiết. Diễn biến trên cho thấy Washington vẫn duy trì lựa chọn quân sự trong bối cảnh Tehran phủ nhận các cáo buộc làm gián đoạn an ninh hàng hải ở vùng Vịnh.
Eo biển Hormuz được coi là một trong những tuyến đường vận chuyển dầu mỏ quan trọng nhất thế giới. Theo nhiều ước tính, khoảng một phần năm tổng lượng dầu tiêu thụ toàn cầu đi qua tuyến đường biển chiến lược này. Điều đó lý giải tại sao việc mở lại hoàn toàn eo biển này trở thành một phần trong khung thỏa thuận được ông Trump nhắc tới. Bất kỳ sự gián đoạn nào tại Hormuz cũng có thể đẩy giá năng lượng thế giới tăng vọt và gây bất ổn cho nền kinh tế toàn cầu.
Khung thỏa thuận đã được thống nhất
Động thái mới nhất diễn ra sau khi Tổng thống Mỹ tuyên bố ông đã hủy kế hoạch tấn công Iran với lý do “khung thỏa thuận” đã được thống nhất. Trong một tuyên bố đăng tải trên mạng xã hội Truth Social, ông Trump cho biết Mỹ từng chuẩn bị tiến hành một cuộc tấn công nhằm vào Iran, nhưng Iran và các quốc gia Trung Đông khác đã đề nghị Mỹ tạm dừng.
Theo ông, khung thỏa thuận sẽ gồm các nội dung chính sau:
- Mở lại “ngay lập tức, hoàn toàn và toàn diện” Eo biển Hormuz;
- Chấm dứt mối đe dọa hạt nhân từ Iran.
“Dựa trên đề nghị này, tôi đã đồng ý, vì lợi ích trong tương lai của thế giới và tương tự là vì sự tồn tại của một Iran thành công và thịnh vượng, hủy bỏ cuộc tấn công, với điều kiện có thể nhanh chóng đạt được một thoả thuận”, ông Trump nêu rõ.
Ông cũng tiết lộ rằng, Israel “cùng tôi cam kết thực hiện điều này”. Trước khi quyết định dừng cuộc tấn công đã lên kế hoạch, Mỹ đã “sẵn sàng chiến đấu và sẵn sàng hành động” nhằm vào Iran, tổng thống Mỹ nói thêm.
Hiện chưa rõ phản ứng chính thức của chính quyền Tehran đối với tuyên bố của ông Trump. Việc Mỹ bất ngờ chuyển hướng từ đòn quân sự sang ngoại giao được giới quan sát đánh giá là một bước đi mang tính chiến thuật, giúp Washington vừa tránh một cuộc xung đột tốn kém vừa tạo điều kiện cho các cuộc đàm phán trực tiếp diễn ra trong những ngày tới.
Nếu các cuộc đàm phán được nối lại đúng như dự kiến, đây sẽ là một trong những nỗ lực ngoại giao hiếm hoi giữa Mỹ và Iran sau nhiều năm căng thẳng. Tuy nhiên, thách thức lớn nhất vẫn là chuyển hóa ý định “đạt thỏa thuận” thành một văn kiện ràng buộc với đầy đủ cơ chế giám sát và trừng phạt, khiến cả hai bên phải cân nhắc kỹ lưỡng trong các vòng đàm phán sắp tới.
