Lưu lượng tàu thuyền qua eo biển Hormuz sụt giảm đang đe dọa thắt chặt nguồn cung dầu mỏ toàn cầu, lặp lại tình trạng gián đoạn hàng triệu thùng mỗi ngày từng xảy ra hồi tháng 3. Theo CNN, thế giới hiện đối mặt với rủi ro giá cả nghiêm trọng hơn do các kho dự trữ dầu thô chiến lược đã cạn kiệt, không còn "tấm đệm" bảo vệ như trước.
Dự trữ cạn kiệt, nguy cơ sốc giá
Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) công bố ngày 15/7 cho biết, mức thiếu hụt khoảng 4 triệu thùng/ngày trong giai đoạn từ tháng 3 đến tháng 5 đã được bù đắp nhờ rút dầu từ các kho dự trữ. Tuy nhiên, theo IMF, các nguồn dự trữ dùng để bình ổn thị trường phần lớn đã cạn kiệt. IMF nhận định: "Cú sốc ban đầu được xoa dịu nhờ thị trường năng lượng còn dư địa điều chỉnh. Tuy nhiên, nếu các kho dự trữ không được bổ sung, thế giới sẽ dễ bị tổn thương hơn trước những cú sốc tiếp theo".
Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) cho biết, dự trữ dầu thô của Mỹ giảm gần 1,7 triệu thùng trong tuần trước do xuất khẩu tăng, dù vẫn duy trì dưới mức trung bình thời kỳ tiền xung đột với Iran. Tại Cushing, Oklahoma - điểm giao nhận của dầu WTI, lượng hàng tồn kho đã vượt mốc 20 triệu thùng, mức tối thiểu để trung tâm này duy trì hoạt động. Trong thời gian đầu xung đột tại Iran, IEA đã thực hiện đợt xả kho khẩn cấp lớn nhất lịch sử, đưa ra thị trường 400 triệu thùng dầu từ nguồn dự trữ chiến lược. Trung Quốc cũng góp phần giảm bớt thiếu hụt nguồn cung toàn cầu bằng cách cắt giảm công suất lọc dầu và sử dụng lượng dầu dự trữ trong nước thay vì mua thêm trên thị trường.
Căng thẳng leo thang tại eo biển Hormuz
Tình hình căng thẳng giữa Mỹ và Iran tiếp tục leo thang, đẩy giá dầu tăng 13% khi eo biển Hormuz bị phong tỏa trở lại. Theo Bloomberg, giá dầu thô tăng vọt lên mức cao nhất trong khoảng một tháng, làm dấy lên lo ngại về nguồn cung tại khu vực giàu năng lượng này, đảo ngược đà giảm 30% của quý hai. Cùng lúc, các cuộc tấn công gần như mỗi ngày của Ukraine vào cơ sở sản xuất nhiên liệu và tàu chở dầu của Nga càng gây sức ép lên nguồn cung toàn cầu.
Ông Jeff Currie, cố vấn cấp cao tại Carlyle Group Inc., nhận định trên Bloomberg rằng tình hình năng lượng hiện rất nghiêm trọng khi nguồn cung dầu không chỉ bị đe dọa bởi căng thẳng tại eo biển Hormuz, mà còn chịu ảnh hưởng tiêu cực từ việc thiếu hụt dầu thô và công suất lọc dầu của Nga do cuộc chiến kéo dài với Ukraine.
An ninh hàng hải xấu đi
Theo 7 nguồn tin trong ngành an ninh hàng hải và vận tải biển chia sẻ với Reuters, một số hãng tàu đang chủ động tránh sử dụng cơ chế hộ tống của quân đội Mỹ tại khu vực eo biển Hormuz, sau những vụ tấn công nhằm vào tàu thuyền. Trong nhiều thập kỷ, tàu thuyền ra vào Vịnh Ba Tư di chuyển theo hệ thống luồng hàng hải an toàn do Tổ chức Hàng hải Quốc tế (IMO) thiết lập từ năm 1968. Kể từ khi xung đột với Iran bùng phát vào ngày 28/2, sự xuất hiện của thủy lôi trên luồng này đã buộc các tàu phải chuyển hướng sang hai tuyến hàng hải tạm thời gần bờ biển Iran hoặc Oman.
Trong tháng 6, quân đội Mỹ đã hỗ trợ các tàu thương mại di chuyển an toàn qua eo biển Hormuz, tạo điều kiện xuất khẩu hàng chục triệu thùng dầu, góp phần ổn định thị trường. Tuy nhiên, các doanh nghiệp vận tải hiện đánh giá tuyến đường hàng hải gần Oman cũng đã trở nên nguy hiểm. "Tình hình dường như đang khó kiểm soát", một nguồn tin trong ngành vận tải biển nói với Reuters, đồng thời cho biết công ty này quyết định không cố đưa tàu qua eo biển vì lo ngại an ninh xấu đi. Từ ngày 7/7, vùng biển Oman đã ghi nhận 5 vụ tấn công vào các tàu thương mại, bao gồm 3 siêu tàu chở dầu thô, một tàu chở khí tự nhiên hóa lỏng và một tàu container.
Trung tâm Thông tin Hàng hải Hỗn hợp do Hải quân Mỹ đứng đầu đã điều chỉnh mức cảnh báo rủi ro tại eo biển Hormuz từ "đáng kể" lên "nghiêm trọng" - chỉ cách mức cao nhất là "nguy cấp" một bậc. Hải quân Mỹ thừa nhận các thông tin cảnh báo "có thể chưa theo kịp những diễn biến thực tế". Theo 5 nguồn tin, quân đội Mỹ vẫn đang hoàn thiện việc cung cấp thông tin chi tiết về các rủi ro trên tuyến đường qua vùng biển Oman.
Đàm phán và xung đột
Ngày 15/7, quân đội Mỹ tiếp tục tiến hành 2 đợt không kích vào Iran, tiếp nối chuỗi các cuộc tấn công liên tiếp. Trước đó, ngày 17/6, Mỹ và Iran ký Bản ghi nhớ Islamabad với sự trung gian của Pakistan, cam kết giải quyết bất đồng bằng đối thoại và giảm căng thẳng khu vực. Thỏa thuận được cộng đồng quốc tế, trong đó có Việt Nam, hoan nghênh như một bước tiến quan trọng nhằm duy trì hòa bình, ổn định ở Trung Đông và bảo đảm an ninh hàng hải, năng lượng toàn cầu.
Tại vòng đàm phán cấp cao ở Thụy Sĩ ngày 22/6, cả Washington và Tehran đều đánh giá các cuộc thảo luận đạt kết quả tích cực, mở đường cho một thỏa thuận toàn diện về an ninh khu vực và tự do hàng hải qua eo biển Hormuz. Hai bên cũng nhất trí thành lập cơ chế giảm xung đột liên quan Lebanon dưới sự hỗ trợ của Qatar và Pakistan.
Trong diễn biến liên quan, Tổng thống Donald Trump đã đảo ngược quyết định áp dụng mức phí bồi hoàn 20% đối với hàng hóa qua eo biển Hormuz, thay thế bằng nguồn đầu tư từ các quốc gia Vùng Vịnh vào Mỹ. Nhà vận hành DP World cũng dự kiến xây dựng một cảng biển mới tại bờ đông UAE nhằm giảm sự phụ thuộc vào thành phố cảng Jebel Ali và phòng ngừa rủi ro phong tỏa eo biển Hormuz.
