Eo biển Hormuz, các khoản quỹ bị đóng băng và Li Băng là những ưu tiên hàng đầu của các nhà đàm phán Iran trước thềm các cuộc đối thoại tiềm năng với Mỹ nhằm chấm dứt xung đột.
Eo biển Hormuz
Các cuộc không kích qua lại giữa Mỹ và Iran, cùng với tín hiệu từ Iran cho thấy họ không vội quay lại bàn đàm phán, đã chỉ ra một thực tế là bất kỳ cuộc thảo luận nào sắp tới sẽ tập trung vào việc thực thi những gì đã được đồng ý trước đó, đặc biệt là liên quan đến eo biển Hormuz.
Các cuộc tấn công tuần trước là động thái quân sự đầu tiên của cả hai bên kể từ khi Bản ghi nhớ (MOU) được ký kết vào ngày 17/6. Các cuộc tấn công tái diễn sau khi Iran tuyên bố một tuyến đường sơ tán dành cho các tàu bị mắc kẹt do Mỹ hậu thuẫn là không thể chấp nhận được.
Một tàu chở container và một tàu chở dầu sử dụng tuyến đường này đã bị tấn công vào hôm 25/6. Phía Mỹ cáo buộc Iran đứng sau các vụ tấn công, sau đó đã ném bom vào các cơ sở hạ tầng trên các hòn đảo phía nam của Iran, Tehran đáp trả bằng cách tấn công các căn cứ của Mỹ ở Bahrain và Kuwait.
Hai bên đều cáo buộc nhau vi phạm các cam kết trong Bản ghi nhớ, bao gồm Điều 5 quy định Iran sẽ nỗ lực hết sức để thu xếp cho các tàu thương mại qua lại an toàn và không thu phí trong vòng 60 ngày, từ vịnh Ba Tư đến biển Oman và ngược lại.
Quyền tiếp cận các khoản quỹ bị đóng băng
Một điểm tranh chấp lớn đối với Iran là việc giành lại quyền tiếp cận các khoản quỹ của nước này bị phong tỏa ở nước ngoài do các lệnh trừng phạt của Mỹ. Tổng thống Mỹ Donald Trump nhấn mạnh rằng bất kỳ quyền tiếp cận quỹ nào cũng sẽ chỉ được thực hiện dựa trên thể hiện của Iran trong việc thực thi các cam kết.
Các quan chức Iran đang cố gắng tránh lặp lại các thỏa thuận trước đây khi các khoản quỹ được giải phóng trên danh nghĩa nhưng thực tế vẫn không thể tiếp cận. Tổng thống Masoud Pezeshkian cho biết Iran kỳ vọng ít nhất 6 tỷ USD do Qatar nắm giữ sẽ được giải ngân.
MOU quy định các khoản quỹ của Iran sẽ hoàn toàn sẵn sàng để sử dụng một khi thỏa thuận được thực thi, với các quy trình giải ngân do hai bên cùng thống nhất. Văn bản cũng nêu rõ các khoản quỹ phải hoàn toàn có thể sử dụng được, cho dù ở lại tài khoản ban đầu hay được chuyển đi, và phải được thanh toán cho bất kỳ bên thụ hưởng cuối cùng nào do Ngân hàng Trung ương Iran chỉ định.
Vấn đề Li Băng
Iran có một số mục tiêu khác khi tham gia đàm phán, bao gồm việc Mỹ công nhận chủ quyền và không can thiệp vào công việc nội bộ của Iran, Mỹ rút quân khỏi các khu vực ngoại vi, ngừng áp đặt các lệnh trừng phạt mới, một gói tái thiết kinh tế, và thiết lập cơ chế giám sát giải quyết tranh chấp.
Li Băng cũng là một trọng tâm lớn. Điều khoản đầu tiên của MOU quy định chấm dứt ngay lập tức và vĩnh viễn các hoạt động quân sự trên tất cả các mặt trận, bao gồm cả Li Băng, nơi lực lượng Hezbollah do Tehran hậu thuẫn đã tiến hành cuộc chiến chống Israel.
Thỏa thuận được ký kết hôm 26/6 không bắt buộc binh sĩ Israel rút khỏi miền Nam Li Băng hay chấm dứt tất cả các cuộc tấn công, điều này về bản chất đã làm xói mòn MOU đã ký với Iran. Hezbollah chỉ trích gay gắt thỏa thuận này, nhưng các quan chức chính phủ Li Băng coi đây là con đường hướng tới một tương lai nơi Hezbollah bị giải giáp và được thay thế bởi quân đội quốc gia.
Chương trình hạt nhân
Chương trình tên lửa của Iran sẽ không phải là đối tượng thương lượng liên quan đến MOU. Tuy nhiên, một số tiếng nói cứng rắn nhất ở Tehran muốn tiến xa hơn, tin rằng chương trình hạt nhân không còn là chủ đề được phép thảo luận với các cường quốc nước ngoài.
Hơn 60 thành viên, tương đương gần 3/4 thành viên Hội đồng Chuyên gia Iran, đã ký tuyên bố khẳng định các nhà đàm phán không được phép vượt qua những ranh giới đỏ của Lãnh tụ Tối cao Mojtaba Khamenei. Họ yêu cầu không đàm phán về các quyền hạt nhân của Iran, phải trả thù cho các nhà lãnh đạo bị ám sát, đóng cửa eo biển Hormuz, đòi bồi thường xung đột và dỡ bỏ các lệnh trừng phạt.
Trước đây, giới chức Iran từng bày tỏ thiện chí đưa ra các nhượng bộ về hạt nhân, bao gồm làm loãng lượng uranium làm giàu cấp độ cao. Tuy nhiên, họ khẳng định điều này sẽ chỉ được thực hiện sau khi có lộ trình từng bước rõ ràng nhằm đảm bảo Iran được hưởng các lợi ích kinh tế từ việc dỡ bỏ các lệnh trừng phạt. Theo Al Jazeera.
