Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) đã bắn tên lửa vào hai tàu thương mại gần eo biển Hormuz vào rạng sáng 7/7, theo một quan chức cấp cao của Mỹ. Vụ tấn công diễn ra trong bối cảnh các cuộc đàm phán nhằm chấm dứt chiến tranh giữa Mỹ và Iran đang tiến triển, có nguy cơ làm phức tạp thêm tiến trình hòa bình.
Chi tiết vụ tấn công
Một trong hai tàu bị tấn công được xác định là Al Rekayyat, tàu chở khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) thuộc sở hữu và quản lý của Nakilat, đơn vị vận tải của ngành công nghiệp LNG Qatar. Nakilat chưa đưa ra phản hồi ngay lập tức trước yêu cầu bình luận.
Rạng sáng thứ Ba, một thành viên thủy thủ đoàn trên tàu neo đậu gần Al Rekayyat đã nghe được tín hiệu cấp cứu từ tàu bị nạn qua sóng vô tuyến VHF hàng hải. Theo đoạn ghi âm mà tờ The Wall Street Journal có được, tàu đã bị bắn trúng ở mạn trái, khu vực phía trên buồng máy. "Buồng máy bốc cháy và ngập khói. Chưa thể đánh giá thêm thiệt hại. Toàn bộ thủy thủ đoàn đều an toàn và đã tập trung ở mạn phải", đoạn ghi âm nêu rõ.
Đoạn ghi âm xác định tàu đang ở cửa eo biển, thuộc Vịnh Oman vào thời điểm bị tấn công. Theo dữ liệu từ LSEG, con tàu này đã không truyền tín hiệu định vị GPS kể từ ngày 18/6.
Phản ứng từ Anh và tình hình hàng hải
Cơ quan Điều hành Thương mại Hàng hải Vương quốc Anh cho biết đã nhận được báo cáo về việc một tàu chở dầu bốc cháy sau khi bị một vật thể không xác định đánh trúng ở mạn trái, tại vị trí cách Limah, Oman khoảng 8 hải lý về phía đông. Thông báo cho biết con tàu đang di chuyển về hướng nam và chưa ghi nhận thương vong hay tác động môi trường nào.
Các vụ tấn công xảy ra đúng lúc lưu lượng giao thông qua eo biển Hormuz đang có dấu hiệu phục hồi. Trong những ngày gần đây, số lượng tàu qua lại điểm nghẽn này đã ổn định ở mức 30 đến 60 lượt mỗi ngày. Các công ty vận tải vẫn tiếp tục cho tàu đi qua tuyến đường này bất chấp hai vụ tấn công nhắm vào một tàu chở hàng và một tàu chở dầu trong tháng trước.
Bối cảnh chính trị và đàm phán
Các cuộc tấn công diễn ra trong bối cảnh người dân Iran đang để tang cựu Lãnh tụ Tối cao Ayatollah Ali Khamenei, người đã thiệt mạng vào đầu cuộc chiến. Sự việc này tiếp nối những cảnh báo liên tục từ IRGC, phần nào gây trở ngại cho tiến trình đàm phán, đồng thời yêu cầu các tàu thuyền tránh qua lại tuyến đường thủy mà quân đội Mỹ đã dọn dẹp gần bờ biển Oman.
"Tên lửa và máy bay không người lái của chúng tôi đã sẵn sàng nhắm vào các vị", IRGC cảnh báo các tàu qua sóng vô tuyến hàng hải vào cuối tuần qua, theo một đoạn ghi âm do The Wall Street Journal thu thập được.
Sự việc các tàu bị tấn công bằng tên lửa trong thời điểm đàm phán hòa bình đang diễn ra phần nào phản ánh tầm ảnh hưởng của IRGC, tổ chức thường có góc nhìn khác biệt so với những tiếng nói ôn hòa trong giới lãnh đạo Iran. Trước đó, theo biên bản ghi nhớ, Mỹ và Iran đã đồng thuận dành 60 ngày đàm phán nhằm hướng tới một thỏa thuận chung cuộc.
Thỏa thuận Islamabad và tiến trình hòa bình
Ngày 17/6, Mỹ và Iran ký Bản ghi nhớ Islamabad với sự trung gian của Pakistan, cam kết giải quyết bất đồng bằng đối thoại và giảm căng thẳng khu vực. Thỏa thuận được cộng đồng quốc tế, trong đó có Việt Nam, hoan nghênh như một bước tiến quan trọng nhằm duy trì hòa bình, ổn định ở Trung Đông và bảo đảm an ninh hàng hải, năng lượng toàn cầu.
Tại vòng đàm phán cấp cao ở Thụy Sĩ ngày 22/6, cả Washington và Tehran đều đánh giá các cuộc thảo luận đạt kết quả tích cực, mở đường cho một thỏa thuận toàn diện về an ninh khu vực, tự do hàng hải qua eo biển Hormuz. Hai bên cũng nhất trí thành lập cơ chế giảm xung đột liên quan Lebanon dưới sự hỗ trợ của Qatar và Pakistan.
