Iran ngày 15/12 tuyên bố sẵn sàng nối lại đàm phán về thỏa thuận hạt nhân cuối cùng với Mỹ, nhưng đặt ra điều kiện tiên quyết là Washington phải đảm bảo không rút khỏi thỏa thuận một lần nữa và dỡ bỏ toàn bộ các lệnh trừng phạt. Tuyên bố được đưa ra trong bối cảnh các cuộc đàm phán gián tiếp giữa hai bên tại Vienna đã bị đình trệ từ tháng 8/2022.
Điều kiện từ phía Iran
Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran, Nasser Kanaani, nhấn mạnh: "Iran sẽ quay lại bàn đàm phán nếu Mỹ đưa ra những đảm bảo rõ ràng và có thể kiểm chứng rằng họ sẽ không lặp lại hành động rút khỏi thỏa thuận như năm 2018". Ông cũng yêu cầu Mỹ dỡ bỏ tất cả các biện pháp trừng phạt áp đặt lên Tehran kể từ khi rút khỏi JCPOA (Kế hoạch Hành động Chung Toàn diện) năm 2018.
Theo các nhà phân tích, điều kiện này phản ánh sự thiếu tin tưởng sâu sắc của Iran đối với Mỹ sau khi cựu Tổng thống Donald Trump đơn phương rút khỏi thỏa thuận và tái áp đặt trừng phạt, gây thiệt hại nặng nề cho nền kinh tế Iran.
Phản ứng từ Mỹ và cộng đồng quốc tế
Mỹ chưa đưa ra phản hồi chính thức về tuyên bố mới nhất của Iran. Tuy nhiên, trước đó, Washington khẳng định sẵn sàng đàm phán nhưng không chấp nhận các điều kiện tiên quyết. Đặc phái viên Mỹ về Iran, Robert Malley, từng tuyên bố: "Chúng tôi muốn đạt được thỏa thuận, nhưng Iran phải từ bỏ các yêu cầu vượt quá khuôn khổ JCPOA".
Liên minh châu Âu (EU), với vai trò trung gian, bày tỏ hy vọng hai bên sớm nối lại đối thoại. Người phát ngôn EU về đối ngoại, Peter Stano, cho biết: "EU sẵn sàng tạo điều kiện cho các cuộc đàm phán, nhưng cần có thiện chí từ cả hai phía".
Bối cảnh đàm phán và tác động
Các cuộc đàm phán tại Vienna nhằm khôi phục JCPOA đã diễn ra từ tháng 4/2021 đến tháng 8/2022, với sự tham gia của Iran, Mỹ (gián tiếp), EU, Nga, Trung Quốc, Anh, Pháp và Đức. Tuy nhiên, tiến trình bị đình trệ do bất đồng về các vấn đề như dỡ bỏ trừng phạt, đảm bảo không rút lui, và các hoạt động hạt nhân của Iran.
Iran hiện đã làm giàu urani ở mức 60%, gần với cấp độ vũ khí, vượt xa giới hạn 3,67% theo JCPOA. Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA) cảnh báo rằng việc không đạt được thỏa thuận có thể dẫn đến một cuộc khủng hoảng hạt nhân tại Trung Đông.
Theo các chuyên gia, nếu đàm phán thất bại, nguy cơ xung đột quân sự giữa Israel và Iran gia tăng, đồng thời làm trầm trọng thêm căng thẳng tại khu vực vốn đã bất ổn.
Triển vọng và thách thức
Giới quan sát nhận định, tuyên bố mới của Iran có thể là một động thái ngoại giao nhằm gây sức ép lên Mỹ trước thềm bầu cử tổng thống năm 2024. Tuy nhiên, khoảng cách giữa hai bên vẫn còn rất lớn.
Nhà phân tích Ali Vaez từ Tổ chức Khủng hoảng Quốc tế cho rằng: "Cả Iran và Mỹ đều muốn đạt thỏa thuận, nhưng không ai muốn nhượng bộ trước. Cánh cửa ngoại giao vẫn mở, nhưng đang hẹp dần".
Việc nối lại đàm phán sẽ phụ thuộc vào khả năng các bên thu hẹp bất đồng, đặc biệt là về vấn đề đảm bảo và dỡ bỏ trừng phạt. Trong khi đó, Iran tiếp tục phát triển chương trình hạt nhân, tạo thêm áp lực cho cộng đồng quốc tế.
