Sáng 21/7, Hội nghị Bộ trưởng Ngoại giao ASEAN lần thứ 59 (AMM-59) chính thức khai mạc tại Trung tâm Hội nghị Quốc tế Philippines. Thừa ủy quyền của Bộ trưởng Ngoại giao Lê Hoài Trung, Thứ trưởng Đặng Hoàng Giang, Trưởng SOM ASEAN Việt Nam, dẫn đầu đoàn Việt Nam tham dự lễ khai mạc và các cuộc họp.
Chủ đề 'Cùng chèo lái tương lai chung'
Phát biểu khai mạc, Bộ trưởng Ngoại giao Philippines Ma. Theresa P. Lazaro nhấn mạnh tầm quan trọng của hội nghị trong bối cảnh tình hình quốc tế bất định, bất ổn, khó dự báo. Bà khẳng định các quyết định của hội nghị lần này sẽ góp phần định hình tương lai khu vực. Để 'cùng chèo lái tương lai chung', ASEAN cần dự báo được những dòng chảy để chủ động xác định lộ trình, đồng thời chung tay chèo, vững vàng vượt qua sóng lớn.
Bộ trưởng Ngoại giao Philippines kêu gọi các nước thành viên tiếp tục phát huy các nguyên tắc cơ bản của ASEAN trên cơ sở Hiệp ước Thân thiện và Hợp tác (TAC), nâng cao sức mạnh tập thể và tự cường ASEAN, biến đây thành tấm khiên vững chắc trước áp lực bên ngoài và là mỏ neo cho hòa bình và ổn định ở khu vực.
Phiên họp toàn thể: Ưu tiên đoàn kết và tự cường
Ngay sau lễ khai mạc, các Bộ trưởng Ngoại giao ASEAN bước vào phiên họp toàn thể. Các Bộ trưởng chia sẻ đánh giá tích cực về kết quả hợp tác ASEAN trong 7 tháng đầu năm và khẳng định tiếp tục tập trung thực thi các cam kết của Hội nghị cấp cao ASEAN lần thứ 48, đẩy nhanh tiến độ triển khai xây dựng Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN và hiện thực hóa các ưu tiên của Năm Chủ tịch ASEAN 2026.
Đáng chú ý, các Bộ trưởng đều khẳng định ưu tiên hàng đầu hiện nay là bảo đảm ASEAN đoàn kết, tự cường, phát huy hiệu quả vai trò trung tâm trong mạng lưới quan hệ đối tác ngày càng thực chất và rộng mở. ASEAN cần nâng cao hiệu quả thực thi các kế hoạch và chương trình hợp tác, trước mắt triển khai đồng bộ, toàn diện Tuyên bố của lãnh đạo cấp cao về ứng phó với khủng hoảng Trung Đông trên cả ba trụ cột, nhằm bảo đảm an ninh năng lượng, an ninh lương thực, ổn định chuỗi cung ứng và hỗ trợ hiệu quả người dân. Các Bộ trưởng cũng cam kết tiếp tục hỗ trợ Timor-Leste tăng cường hội nhập ASEAN.
Thổ Nhĩ Kỳ trở thành Đối tác Đối thoại thứ 12
Về hướng phát triển quan hệ đối ngoại, các Bộ trưởng nhấn mạnh cần đồng thời làm sâu sắc hơn nữa quan hệ với các đối tác hiện có và mở rộng quan hệ với các đối tác tiềm năng. Theo đó, các Bộ trưởng nhất trí tiếp nhận Thổ Nhĩ Kỳ là nước Đối tác Đối thoại thứ 12 của ASEAN.
Việt Nam đề xuất 4 giải pháp củng cố ASEAN
Phát biểu tại phiên họp, Thứ trưởng Đặng Hoàng Giang chia sẻ các đánh giá và ưu tiên của ASEAN, đồng thời nêu 4 đề xuất của Việt Nam nhằm củng cố đoàn kết, tự cường và liên kết ASEAN.
Thứ nhất, cần tiếp tục đề cao các nguyên tắc của ASEAN, tăng cường đối thoại, hợp tác để cùng ứng phó những thách thức chung. Thứ hai, thúc đẩy ASEAN hội nhập kinh tế sâu rộng hơn, tự cường hơn, cạnh tranh hơn thông qua Khung an ninh kinh tế ASEAN nhằm tăng cường tự cường khu vực trước các biến động tương lai. Thứ ba, phát triển một ASEAN lấy con người làm trung tâm, khai thác thế mạnh 'thống nhất trong đa dạng' và tăng cường hiểu biết lẫn nhau giữa người dân khu vực. Cuối cùng, củng cố tự chủ chiến lược và vai trò trung tâm của ASEAN, đặc biệt trong bối cảnh cạnh tranh nước lớn ngày càng gay gắt, phức tạp.
Phiên thảo luận về Myanmar và Biển Đông
Chiều 21/7, các Bộ trưởng tham dự phiên họp hẹp và phiên tham vấn không chính thức mở rộng về Myanmar. Trao đổi về tình hình thế giới và khu vực, hội nghị nhận định cục diện thế giới đang trải qua biến động sâu rộng do phân mảnh địa chính trị và địa kinh tế, tái cấu trúc chuỗi cung ứng và sự nổi lên của các thách thức an ninh phi truyền thống, gây nguy cơ cho hòa bình, an ninh khu vực và quốc tế, thách thức khả năng chống chịu của các nước.
Các Bộ trưởng nhấn mạnh tầm quan trọng của luật pháp quốc tế, Hiến chương Liên hợp quốc và các cơ chế đa phương, đề cao vai trò của ASEAN và các cơ chế do ASEAN dẫn dắt trong thúc đẩy đối thoại, giải quyết khác biệt, xây dựng lòng tin và ứng phó với thách thức chung.
Về Biển Đông, nhiều nước ASEAN nhấn mạnh tầm quan trọng của tự do hàng hải và hàng không, tôn trọng luật pháp quốc tế, đặc biệt là Công ước Liên hợp quốc về Luật Biển (UNCLOS 1982). Trước diễn biến đáng lo ngại của xung đột leo thang tại Trung Đông, các Bộ trưởng ra Tuyên bố chung kêu gọi các bên kiềm chế, tìm kiếm giải pháp hòa bình, bảo vệ thường dân và cơ sở hạ tầng dân sự, khôi phục tự do và an ninh, an toàn hàng hải qua Eo biển Hormuz.
Về Myanmar, các Bộ trưởng tái khẳng định Myanmar là một phần không thể tách rời của ASEAN, nhấn mạnh Đồng thuận 5 điểm tiếp tục là cơ sở chính định hướng nỗ lực của ASEAN. Hội nghị ghi nhận các diễn biến tích cực tại Myanmar và kết quả cuộc gặp không chính thức giữa các Bộ trưởng Ngoại giao ASEAN và Myanmar ngày 12/7, mong muốn Myanmar tiếp tục nỗ lực, có tiến bộ cụ thể, thực chất trên thực địa.
Việt Nam ủng hộ cách tiếp cận linh hoạt với Myanmar
Phát biểu tại các phiên họp, Thứ trưởng Đặng Hoàng Giang nhấn mạnh ASEAN cần linh hoạt, thích ứng, chủ động tham gia định hình các thay đổi ở khu vực. Việt Nam ủng hộ ASEAN có cách tiếp cận linh hoạt hơn với Myanmar nhằm tăng cường can dự, thúc đẩy hòa giải, đối thoại bao trùm, đồng thời hỗ trợ Myanmar khắc phục khó khăn, xử lý các vấn đề kinh tế, xã hội cấp bách.
Thứ trưởng đề cao tầm quan trọng của hòa bình, an ninh và ổn định, khẳng định ASEAN cần kiên trì lập trường nguyên tắc về Biển Đông, nhấn mạnh sự cần thiết tuân thủ luật pháp quốc tế, giải quyết tranh chấp bằng biện pháp hòa bình trên cơ sở luật pháp quốc tế, đặc biệt là UNCLOS 1982. Việt Nam cam kết cùng các nước ASEAN tiếp tục thực hiện đầy đủ, hiệu quả Tuyên bố về ứng xử của các bên ở Biển Đông (DOC), cùng Trung Quốc nỗ lực sớm hoàn tất đàm phán Bộ Quy tắc ứng xử ở Biển Đông (COC) hiệu lực, thực chất, phù hợp với luật pháp quốc tế, đặc biệt là UNCLOS 1982.
Ngày làm việc thứ ba: 11 cuộc họp với Đối tác Đối thoại
Ngày 22/7/2026, các Bộ trưởng Ngoại giao ASEAN sẽ bước sang ngày làm việc thứ ba với tâm điểm là 11 cuộc họp với các Đối tác Đối thoại (Ấn Độ, Hoa Kỳ, Canada, Nga, Trung Quốc, Hàn Quốc, Nhật Bản, Australia, New Zealand, Anh, EU). Bộ trưởng Ngoại giao Lê Hoài Trung sẽ tham dự các cuộc họp này.
