Hơn 40 ngày cho chặng nước rút, chương trình xây dựng trường phổ thông dân tộc nội trú (PTDTNT) liên cấp tại 229 xã biên giới đất liền đang đối mặt với áp lực lớn về tiến độ. Theo báo cáo ngày 19/6 của Ban Chỉ đạo xây dựng trường học cho các xã biên giới, trong số 100 trường sử dụng vốn Trung ương giai đoạn đầu, chỉ có 11 trường hoàn thiện và vượt tiến độ; 54 trường đã hoàn thành phần thô; 29 trường có nguy cơ chậm và 6 trường đã chậm tiến độ. Công điện số 50/CĐ-TTg ngày 20/7 của Thủ tướng Chính phủ tiếp tục cảnh báo tình trạng này, yêu cầu các địa phương theo dõi tiến độ hằng tuần, thậm chí hằng ngày, và điều chuyển nhân lực, thiết bị từ các dự án chưa cấp bách để ưu tiên cho công trình trường học vùng biên.
Thực trạng tiến độ: Chênh lệch lớn giữa các địa phương
Tại Đắk Lắk, 3 trường giai đoạn đầu ở Buôn Đôn, Ia Rvê và Ia Lốp cơ bản bám kế hoạch, đặt mục tiêu hoàn thành xây dựng và lắp đặt thiết bị trước ngày 31/7, sau đó kiểm tra, nghiệm thu và bàn giao trước ngày 30/8. Trong khi đó, tại Quảng Trị, áp lực rất lớn. Ngày 22/7, Trường Nội trú tiểu học và THCS Dân Hóa mới đạt khoảng 65% khối lượng hợp đồng, 5 hạng mục phụ trợ chưa triển khai. Trường Hướng Phùng đạt khoảng 55%, dù đã huy động gần 300 công nhân cùng 66 cán bộ, chiến sĩ quân đội. Dự án có tổng vốn gần 360 tỷ đồng, phục vụ khoảng 1.600 học sinh. Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Trị Lê Hồng Vinh yêu cầu tăng cường nhân lực, thiết bị, tổ chức thi công khoa học, kiểm soát chặt vật liệu đầu vào, tuân thủ thiết kế, bảo đảm phòng cháy chữa cháy, phòng chống sạt lở và khả năng vận hành công trình sau bàn giao.
An toàn không thể đánh đổi lấy tiến độ
Theo Thông tư số 12/2026/TT-BGDĐT, trường phổ thông nội trú được định hướng quy mô khoảng 30 lớp, tương ứng khoảng 1.000 học sinh; diện tích từ 5 đến 10ha. Địa điểm xây dựng phải bảo đảm khả năng ứng phó với sạt lở, bão, lũ và biến đổi khí hậu; có hệ thống điện, nước sạch, xử lý nước thải, giao thông và viễn thông. Công điện số 50/CĐ-TTg yêu cầu kiểm định, nghiệm thu từng hạng mục, bảo đảm an toàn kết cấu trước nguy cơ thiên tai, lũ quét; chỉ đưa những phần công trình đạt yêu cầu vào sử dụng. Đối với 121 trường giai đoạn hai, đến cuộc họp ngày 19/6, mới có 48 trường hoàn thành giải phóng mặt bằng, 13 trường được phê duyệt dự án và bốn trường triển khai thi công thực tế. Với hạn hoàn thành vào tháng 8/2027, các vấn đề về đất đai, thiết kế, vật liệu, nguồn nước và hạ tầng phụ trợ cần được tháo gỡ ngay từ đầu.
Bài toán vận hành sau bàn giao
Trường PTDTNT liên cấp Tiểu học và THCS Si Pa Phìn (Điện Biên) là công trình đầu tiên hoàn thành, đưa vào sử dụng từ ngày 31/1/2026. Năm học 2025 - 2026, trường có 1.013 học sinh thuộc 31 lớp, trong đó 773 em nội trú và 240 em bán trú; đội ngũ 65 cán bộ, giáo viên, nhân viên. Ông Nguyễn Văn Dúp - Hiệu trưởng nhà trường, cho biết công việc của giáo viên tại trường nội trú kéo dài sang thời gian tự học, sinh hoạt tập thể và rèn luyện kỹ năng sống. Giáo viên phải hiểu hoàn cảnh gia đình, phong tục và tâm lý của học sinh lần đầu rời bản làng. Nhà trường cần đội ngũ quản lý học sinh, nhân viên y tế, cấp dưỡng, tư vấn tâm lý; phương án đưa đón học sinh ở các bản xa và cơ chế phối hợp với gia đình.
Chính sách hỗ trợ và ngăn chặn trục lợi
Nghị định số 188/2026/NĐ-CP, có hiệu lực từ ngày 15/7/2026, quy định học sinh nội trú được hỗ trợ 1,17 triệu đồng tiền ăn và 15 kg gạo mỗi tháng, tối đa 9 tháng trong năm học. Nhà trường được hỗ trợ 100.000 đồng/học sinh/tháng để vận hành, bảo trì. Công điện số 50/CĐ-TTg yêu cầu ngăn chặn tình trạng làm sai hồ sơ, lách tiêu chí để trục lợi chính sách. Thông tư số 12/2026/TT-BGDĐT quy định nhóm học sinh được hưởng chính sách gồm học sinh thường trú tại xã đặt trường, các xã biên giới liền kề và một số nhóm đối tượng liên quan; xác định thứ tự ưu tiên trong tuyển sinh nội trú.
Ba chặng đường của cuộc đua
Cuộc đua xây dựng trường học vùng biên có ít nhất 3 chặng: hoàn thành công trình đúng tiến độ; đưa trường vào vận hành an toàn với đầy đủ cơ sở vật chất, thiết bị và nhân lực; và quan trọng nhất là biến khoản đầu tư lớn thành cơ hội học tập thực chất cho trẻ em vùng biên. Tiến độ là điều kiện cần, nhưng chất lượng và sự bền vững mới là đích đến. Hành trình xây dựng trường học vùng biên không kết thúc khi cánh cổng trường mở ra, mà bắt đầu từ khoảnh khắc những học sinh đầu tiên bước vào và tin rằng tương lai của mình có thể được viết nên từ chính nơi đây.
