Sáng sớm ngày 19/7/2024, khi đỉnh đèo Pha Đin còn chìm trong sương mù, Trung tá Nguyễn Ngọc Toan (Tiểu đoàn 97, Bộ tham mưu Quân khu 2) cùng vợ và hai con gái từ Phú Thọ lên tới nơi, kịp tham gia đoàn cất bốc hài cốt hai liệt sĩ. Điều đặc biệt, chính tay anh Toan đã gom nhặt và chôn cất hai hài cốt này vào cuối năm 2005, sau đó cẩn thận đắp đất làm mộ ngay cạnh Trạm vi ba Pha Đin 604 nơi anh làm việc.
Phát hiện hai ngôi mộ trong quá trình dò mìn
Trung tá Nguyễn Ngọc Toan kể lại: "Một ngày cuối năm 2005, khi đang trực tại Trạm vi ba Pha Đin 604, tôi nghe anh Quân – bộ đội công binh đang dò mìn dưới đỉnh đèo – gọi xuống với giọng gấp gáp. Tôi vội xuống nơi anh Quân cùng mấy chiến sĩ đang dò mìn để phục vụ nâng cấp, mở rộng quốc lộ 6, và biết tin về hai ngôi mộ". Anh Quân nói: "Máy dò phát hiện có vật, hỏi bà con thì họ nói chỗ này có hai ngôi mộ, nhưng mưa nắng bào mòn mộ thấp dần bằng mặt đường. Toan tính sao? Báo địa phương hay tự cất bốc?"
Không đắn đo, anh Toan đề xuất: "Anh em mình cứ khai quật mộ, nếu có hài cốt hay di vật thì báo chính quyền, chứ báo rồi nhỡ không phải thì rất ngại". Hôm sau, anh Toan cùng anh Quân và anh Kiên (có nhà gần hai ngôi mộ) tự tay khai quật. Chỉ đào xuống mấy chục phân, họ thấy các mảnh áo màu bộ đội, xẻng chuyên dụng của bộ binh, lọ pê-ni-xi-lin thủy tinh, vỏ thuốc tê-ta-xi-lin dạng tuýp nhôm, chuôi đèn pin và hai hài cốt gần như còn nguyên.
Chăm sóc hai ngôi mộ suốt 21 năm
"Ngay khoảnh khắc thấy các di vật và hài cốt, tim tôi như bị bóp nghẹt. Tôi hình dung cảnh bộ đội băng rừng vượt núi từ chiến khu Việt Bắc về đây, hành quân trong đêm đông dưới mưa bom bão đạn, thương và phục lắm!" – Trung tá Toan xúc động nhớ lại. Sau khi cất bốc, anh Toan gọi điện báo tin về huyện Tuần Giáo, nhưng huyện trả lời không đủ thông tin nên không thể tổ chức an táng tại nghĩa trang liệt sĩ Tuần Giáo. Mang nỗi buồn nặng trĩu, Thiếu úy thông tin trạm vi ba Pha Đin 604 khi ấy ôm hai hài cốt cùng di vật ngược đường về trạm. Tự tay gói ghém từng hài cốt với di vật riêng, anh nhờ anh Quân cử ba chiến sĩ lên hỗ trợ làm mộ. Từ đó, nhà làm việc của Trạm vi ba Pha Đin có thêm hai ngôi mộ, và mỗi ngày Thiếu úy Toan chăm sóc từng thảm cỏ quanh mộ.
Ba năm liền như vậy. Năm 2008, khi nhận quyết định chuyển về Trạm vi ba Sơn La, anh Toan thấy trống rỗng. Trong biên bản bàn giao, ngoài tài sản, công việc, anh còn dặn dò người mới đến: "Giúp tôi hương khói để hai cụ bớt quạnh hiu". Thời gian lặng lẽ trôi, người Thiếu úy năm xưa nay đã mang quân hàm Trung tá, nhưng trong tâm trí luôn nhớ khôn nguôi về hai ngôi mộ trên đỉnh đèo Pha Đin mờ sương.
Chiến dịch 500 ngày đêm và ngày cất bốc
Nhiều đêm trong giấc ngủ chập chờn, Trung tá Toan như nghe tiếng gọi từ xa vọng lại. Ngay khi nghe tin về Chiến dịch 500 ngày đêm, anh tức tốc liên hệ lãnh đạo Bộ Chỉ huy quân sự tỉnh Điện Biên để báo tin. Khi nhận tin đồng chí Đào Xuân Trường thông báo lễ cất bốc, quy tập được thực hiện vào ngày 19/7, Trung tá Toan vui mừng nói với vợ về chuyến đi "đặc biệt". Chị Vân, vợ anh, không phút đắn đo: "Cho em với hai con được đi cùng anh trong chuyến đi đặc biệt này!"
Trưa muộn ngày 17/9, khi xe chở hài cốt hai liệt sĩ đi rồi, chị Vân khẽ nói: "Từ nay hai cụ được 'chăm sóc' chu đáo rồi, anh cũng thỏa nỗi khắc khoải đợi mong, không còn bồn chồn mỗi đêm giông gió nữa".
Lời cảm ơn từ Bộ Chỉ huy quân sự tỉnh Điện Biên
Thượng tá Lê Đình Hải, Phó Chủ nhiệm Chính trị Bộ Chỉ huy quân sự tỉnh Điện Biên, cảm ơn Trung tá Nguyễn Ngọc Toan đã cung cấp thông tin về hai phần mộ liệt sĩ, giúp lực lượng chức năng thực hiện nhiệm vụ cất bốc, quy tập trong Chiến dịch 500 ngày đêm. Thượng tá Hải cũng mong nhận thêm từ nhân dân, chiến sĩ khắp mọi miền về thông tin các phần mộ liệt sĩ trên địa bàn tỉnh Điện Biên, để thay nhân dân thực hiện việc nghĩa tri ân các anh hùng, liệt sĩ đã hy sinh vì đất nước, dân tộc.
LÊ LAN
