Hạ tầng sạc lớn nhất thế giới đang biến xe điện tại Trung Quốc thành không gian sống di động, khi ngày càng nhiều người chọn ngủ, nấu ăn và làm việc ngay trên ô tô thay vì đặt khách sạn. Theo dữ liệu từ Cơ quan Năng lượng Quốc gia Trung Quốc (NEA), tính đến quý I/2026, nước này có hơn 21 triệu điểm sạc xe điện, tăng khoảng 50% so với cùng kỳ năm trước, phủ gần như toàn bộ trạm dừng trên hệ thống cao tốc.
Từ phương tiện đến 'căn hộ di động'
Trong khi nhiều quốc gia còn loay hoay với bài toán chỗ sạc, Trung Quốc đã bước sang giai đoạn mới: hạ tầng sạc không chỉ giúp di chuyển mà còn thay đổi cách du lịch, nghỉ ngơi và định nghĩa lại chiếc ô tô. Junya Zhen và Jie Cui, hai cựu giáo viên tại tỉnh Hà Bắc, đã nghỉ việc năm 2023 để rong ruổi khắp Trung Quốc bằng chiếc Wey Lanshan hybrid của Great Wall Motor. Ban ngày họ lái xe và phát trực tiếp trên Douyin và Xiaohongshu, tự nấu ăn và nghỉ trưa trên hàng ghế sau gập phẳng thành giường. Buổi tối, họ dừng xe giữa thiên nhiên ở Vân Nam hay Tây Tạng, tiếp tục livestream và chia sẻ cuộc sống 'sống trên xe' với hơn nửa triệu người theo dõi.
Bloomberg nhận định 'car camping' (cắm trại bằng ô tô) đang phát triển thành nền kinh tế trị giá hàng chục tỷ USD tại Trung Quốc. Xu hướng này là kết quả của ba yếu tố: hạ tầng sạc lớn nhất thế giới, cạnh tranh khốc liệt trong ngành xe điện và nhu cầu tiết kiệm chi phí du lịch trong bối cảnh kinh tế khó khăn.
Hạ tầng sạc vượt trội tạo nền tảng
Theo báo cáo Global EV Outlook 2026 của Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), Trung Quốc sở hữu hơn 65% tổng số điểm sạc công cộng toàn cầu và chiếm hơn 80% bộ sạc nhanh. Cuối năm 2025, nước này có trên 20 triệu điểm sạc, phục vụ hơn 40 triệu xe năng lượng mới. Đặc biệt, hơn 98% khu dịch vụ trên đường cao tốc đã có trạm sạc, xóa tan nỗi lo hết pin cho các chuyến đi đường dài. Chính hạ tầng này cho phép nhiều gia đình biến SUV điện thành nơi nghỉ qua đêm chỉ bằng cách tìm điểm đỗ có sạc.
Thiết kế xe cũng thay đổi để phục vụ nhu cầu này. Từ năm 2022, các hãng như XPeng, Li Auto, BYD, Great Wall Motor và Rox Motor Tech đua nhau bổ sung tính năng chuyên cho cắm trại: hàng ghế sau gập phẳng thành giường, điều hòa hoạt động suốt đêm nhờ pin lớn, và công nghệ V2L (Vehicle-to-Load) cấp điện cho bếp từ, máy pha cà phê, tủ lạnh mini, máy chiếu 4K. XPeng tích hợp 'Sleep Mode' phát tiếng sóng biển hay tiếng mưa để dễ ngủ. Rox Motor Tech phát triển phiên bản SUV có bếp từ và vòi nước ngay trong cốp.
Không chỉ du lịch, nhiều người dùng xe như 'không gian sống thứ ba'. Theo Daniel Wu, lãnh đạo thương hiệu toàn cầu của XPeng, sau giờ làm, nhiều người Trung Quốc ngồi lại trong xe khoảng một tiếng để chơi game, xem phim hoặc nghỉ ngơi. Trong bối cảnh nhiều gia đình sống nhiều thế hệ dưới một mái nhà, chiếc xe trở thành nơi riêng tư hiếm hoi. Đại dịch Covid-19 cũng thúc đẩy xu hướng glamping và cắm trại nội địa, khi du lịch nước ngoài đóng băng.
Yếu tố kinh tế thúc đẩy
Thị trường bất động sản suy giảm và áp lực chi tiêu khiến nhiều gia đình cắt giảm ngân sách du lịch. Theo truyền thông nhà nước, kỳ nghỉ Quốc tế Lao động 2026 ghi nhận khoảng 325 triệu chuyến đi nội địa, tăng 3,6% so với cùng kỳ, nhưng tổng chi tiêu chỉ tăng 2,9%. Deutsche Bank cho biết doanh thu trên mỗi phòng khách sạn khả dụng tại Trung Quốc tăng nhanh hơn trung bình toàn cầu. Vào cao điểm, giá phòng tại nhiều điểm du lịch tăng gấp ba lần. Ngủ trên SUV điện trở thành giải pháp tiết kiệm mà vẫn tiện nghi.
Một hệ sinh thái tiêu dùng mới đang hình thành. Theo iiMedia Research, thị trường cắm trại Trung Quốc dự báo đạt khoảng 72 tỷ USD vào năm 2030, gần gấp đôi quy mô năm 2024. Trên Taobao và JD.com, hàng nghìn sản phẩm như đệm hơi riêng cho từng mẫu SUV, rèm che cửa kính, bàn gắn vô-lăng, lều nối xe và bộ bếp dã ngoại bán chạy. Một mẫu đệm ngủ giá 109 nhân dân tệ đã tiêu thụ hơn 600.000 chiếc trên JD.com. Doanh nhân Dan Deng, sáng lập thương hiệu chuyên đệm ngủ ô tô, cho biết doanh thu công ty đạt khoảng 10 triệu USD mỗi năm và kỳ vọng tăng mạnh. Ông nhận xét nhu cầu không chỉ từ người cắm trại cuối tuần mà còn từ người dùng thường xuyên ngủ trưa hoặc nghỉ ngơi trên xe trong công tác.
Mạng xã hội khuếch đại xu hướng. Hashtag về car camping trên Douyin thu hút hơn 9,2 tỷ lượt xem. Các video hướng dẫn biến SUV thành phòng ngủ liên tục xuất hiện, tạo cộng đồng đông đảo. Tuy nhiên, mặt trái cũng xuất hiện: tình trạng chiếm dụng bãi đỗ công cộng, nấu ăn trong công viên, xả rác. Nhiều thành phố như Thâm Quyến, Tam Á, Bắc Hải, Thụy Lệ đã siết quy định đỗ xe qua đêm, yêu cầu sử dụng khu cắm trại được cấp phép.
Điều đáng chú ý nhất là cách ngành xe điện mở rộng vai trò của ô tô. Trước đây, cạnh tranh tập trung vào công suất, quãng đường hay tự lái. Giờ đây, với hạ tầng sạc hoàn thiện và pin mạnh, cuộc đua chuyển sang câu hỏi: chiếc xe có thể đồng hành cùng cuộc sống hàng ngày đến mức nào? Nếu smartphone từng được ví như máy tính bỏ túi, thì tại Trung Quốc, SUV điện đang trở thành 'căn hộ di động'. Đó có thể là hướng phát triển đáng chú ý nhất của ngành ô tô trong thập kỷ tới, khi giá trị xe không chỉ ở việc di chuyển mà còn ở việc biến hành trình thành trải nghiệm sống.
