Phó thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà cho biết cả nước hiện còn 705 đơn vị hành chính cấp xã chưa đáp ứng tiêu chuẩn. Chính phủ sẽ ban hành hướng dẫn để các địa phương tiếp tục sắp xếp, bảo đảm hoàn thành trong năm 2026.
Tiêu chuẩn xã, phường theo quy định mới
Theo Nghị quyết 112/2025/UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, có hiệu lực từ 1/1/2026, xã được đánh giá dựa trên ba nhóm tiêu chuẩn: quy mô dân số, diện tích tự nhiên và định hướng phát triển kinh tế - xã hội.
Cụ thể, xã miền núi phải có dân số từ 5.000 người, diện tích từ 100 km²; xã hải đảo có dân số từ 2.500 người, diện tích từ 15 km²; các xã còn lại phải có dân số từ 16.000 người và diện tích từ 30 km² trở lên. Ngoài ra, xã phải có định hướng phát triển kinh tế - xã hội phù hợp với kế hoạch của tỉnh, thành phố.
Đối với phường, tiêu chuẩn mở rộng sang các tiêu chí đặc trưng đô thị. Phường phải có dân số từ 21.000 người, diện tích từ 5,5 km²; là trung tâm tổng hợp hoặc chuyên ngành theo quy hoạch; tỷ lệ dân số đô thị từ 50% trở lên. Đồng thời, phường phải đáp ứng các tiêu chí kinh tế - xã hội như tỷ lệ thu ngân sách bảo đảm cân đối chi, tỷ trọng công nghiệp - xây dựng và dịch vụ từ 70%, tỷ lệ lao động phi nông nghiệp từ 70%, thu nhập bình quân đầu người cao hơn mức bình quân của tỉnh, thành phố và tỷ lệ hộ nghèo thấp hơn mức bình quân địa phương trong 3 năm gần nhất.
Cơ chế đặc thù và ngoại lệ
Nghị quyết cũng quy định cơ chế điều chỉnh đối với các đơn vị hành chính có yếu tố đặc thù như miền núi, hải đảo, biên giới, địa phương có di sản UNESCO hoặc trung tâm du lịch quốc gia, quốc tế. Tùy từng trường hợp, một số tiêu chuẩn về dân số hoặc trình độ phát triển kinh tế - xã hội có thể được áp dụng ở mức thấp hơn.
Không phải mọi đơn vị chưa đạt tiêu chuẩn đều phải sáp nhập ngay. Nghị quyết quy định các đơn vị hành chính hình thành trước ngày 1/1/2026 không phải đánh giá lại theo các tiêu chuẩn tại Chương I. Ngoài ra, trong trường hợp đáp ứng yêu cầu đặc biệt về quản lý lãnh thổ, bảo vệ chủ quyền quốc gia hoặc phục vụ phát triển kinh tế - xã hội, đơn vị hành chính vẫn có thể được thành lập, nhập, chia mà không áp dụng các tiêu chuẩn thông thường.
Quy trình lập đề án và thẩm định
Đề án sáp nhập phải gồm 5 phần chính: căn cứ pháp lý và sự cần thiết; lịch sử hình thành và hiện trạng; phương án thành lập hoặc sáp nhập; đánh giá tác động và định hướng phát triển; kết luận, kiến nghị. Hồ sơ kèm theo gồm các biểu tổng hợp tiêu chuẩn, bản đồ hiện trạng và bản đồ phương án sắp xếp, số liệu được cơ quan có thẩm quyền xác nhận, cùng một phim tài liệu dài từ 15 đến 20 phút giới thiệu về vị trí, hiện trạng phát triển kinh tế - xã hội và hạ tầng.
Sau khi địa phương hoàn thiện hồ sơ, Bộ Nội vụ chủ trì thẩm định trong thời hạn 30 ngày kể từ khi nhận đủ hồ sơ; có thể tổ chức khảo sát phục vụ thẩm định. Sau đó, đề án được Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội thẩm tra trước khi trình Quốc hội hoặc Ủy ban Thường vụ Quốc hội xem xét, quyết định.
Như vậy, việc sắp xếp 705 xã, phường chưa đáp ứng tiêu chuẩn sẽ phải thực hiện trên cơ sở hệ thống tiêu chuẩn hiện hành, đồng thời tuân thủ đầy đủ quy trình lập đề án, thẩm định và quyết định theo quy định pháp luật.
