Một hội thảo quan trọng với sự tham gia của đông đảo chuyên gia, giảng viên, nhà quản lý từ các viện nghiên cứu, trường đại học, cơ quan chức năng và các bộ ngành trung ương đã diễn ra nhằm góp ý xây dựng Luật Đô thị đặc biệt. Sự kiện được tổ chức trong bối cảnh Thành phố Hồ Chí Minh đang cần kiến tạo một khung thể chế ổn định, linh hoạt, đáp ứng yêu cầu phát triển dài hạn. Luật này kỳ vọng sẽ tháo gỡ các điểm nghẽn từ thực tiễn, đặc biệt là phân cấp, phân quyền mạnh mẽ cho thành phố, thay thế một “chiếc áo mới” quá chật cho đô thị đặc biệt này.
Chuyển từ thí điểm sang luật bền vững
Bà Nguyễn Trường Nhật Phượng, Phó Chủ tịch Hội đồng nhân dân Thành phố, nhấn mạnh: “Việc chuyển từ 'Nghị quyết thí điểm' như Nghị quyết 54, Nghị quyết 98, Nghị quyết 260 sang một đạo luật có tính bền vững như Luật Đô thị đặc biệt là nhu cầu cấp thiết để kiến tạo một khung thể chế ổn định, linh hoạt và đáp ứng yêu cầu phát triển dài hạn của Thành phố”. Thông qua hội thảo, Hội đồng nhân dân Thành phố mong muốn cùng các chuyên gia, nhà khoa học tập trung thảo luận sâu, đề xuất các điều khoản trong dự thảo Luật với các nội dung cốt lõi như khai thác hiệu quả nhất các nguồn lực của thành phố, bao gồm đất đai, tài chính, và các giải pháp huy động nguồn lực tư nhân tham gia phát triển hạ tầng giao thông, hạ tầng xã hội, y tế, giáo dục.
Đề xuất các cơ chế đột phá
Nội dung Luật cũng cần đề xuất các điều khoản mang tính kiến tạo phục vụ cho các lĩnh vực mới, có tính đột phá về tài chính, khoa học-công nghệ và đổi mới sáng tạo. Bên cạnh đó, cần nêu rõ các cơ chế đột phá trong thu hút chuyên gia, nhà khoa học đầu ngành; các cơ chế bảo đảm thu nhập hợp lý cho cán bộ, công chức, viên chức, vừa gắn với kết quả hoàn thành nhiệm vụ, vừa bảo vệ những người dám nghĩ, dám làm vì lợi ích chung.
Mục tiêu phát triển là căn cứ xây dựng luật
Theo Tiến sĩ Nguyễn Thị Thiện Trí, Trường Đại học Luật Thành phố Hồ Chí Minh: “Mục tiêu phát triển của Thành phố Hồ Chí Minh chính là căn cứ để xây dựng Luật Đô thị đặc biệt”. Đặc biệt, trên cơ sở kết quả thực hiện các chính sách đặc thù tại Nghị quyết số 54/2017/QH14, số 98/2023/QH15 và Nghị quyết số 260/2025/QH15, cần kiến nghị các điều khoản chung để bảo đảm việc áp dụng thống nhất, thực chất các ưu đãi, vượt trội trong nội dung của Luật, nhất là khi triển khai các mô hình, chính sách thí điểm. Bà cũng nêu vấn đề: “Luật này hướng đến giải quyết các vấn đề của đô thị đặc biệt, nhưng không bằng các quy định cụ thể mà giải quyết bằng cơ chế”.
Đề xuất mô hình bộ máy chính quyền
Về bộ máy, bà đề xuất Chủ tịch Ủy ban nhân dân của chính quyền đô thị đặc biệt do người dân đô thị bầu ra trong số các ứng viên được Hội đồng nhân dân quyết định. Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã, đặc khu do người dân bầu trực tiếp trong số các ứng viên được Hội đồng nhân dân cùng cấp phê chuẩn. Lãnh đạo Ủy ban nhân dân phường sẽ do Chủ tịch Ủy ban nhân dân thành phố bổ nhiệm, miễn nhiệm, cách chức.
Những điểm nghẽn hiện tại
Phó trưởng Ban Pháp chế Hội đồng nhân dân Thành phố Lê Minh Đức nêu ra một số điểm nghẽn mà thành phố phải đối diện như: vẫn còn tư duy xin-cho (gửi văn bản lên Trung ương thay vì tự giải quyết), thiếu quyền tự chủ về biên chế, tổ chức bộ máy nhân sự. Bên cạnh đó, Nghị quyết 98/2023 và Nghị quyết 260/2025 của Quốc hội vẫn mang tính thí điểm, chưa bền vững. Đặc biệt, đối với áp lực siêu đô thị, Thành phố đối diện với ba vấn đề lớn: từ khi thực hiện mô hình chính quyền hai cấp, khối lượng công việc tăng vọt; mục tiêu đạt 1,2 triệu tỷ đồng vốn đầu tư (30% GRDP); và thực trạng kéo dài về hạ tầng như kẹt xe, ngập lụt, ô nhiễm cần xử lý phản ứng nhanh.
Phân quyền triệt để và tự chủ
Nhằm nâng cao vai trò đầu tàu của Thành phố Hồ Chí Minh, các ý kiến cho rằng phân quyền là quan trọng nhưng phải phân quyền triệt để. Đồng thời, Luật phải hướng tới đột phá về thể chế, chính sách để thành phố làm đúng “vai” là thành phố đầu tàu. Ông Lê Minh Đức đề nghị Luật cần cho thành phố tự quyết biên chế, thành lập hoặc giải thể cơ quan theo nhu cầu thực tiễn, không áp dụng mô hình khuôn mẫu của các cơ quan khác. Tương tự, đối với tài chính, ngân sách và đầu tư, thành phố được tự chủ về ngân sách, mở rộng thu hút PPP (đối tác công-tư) sang các lĩnh vực văn hóa, thể thao, khoa học và công nghệ.
Đột phá của đột phá về thể chế
Ông Nguyễn Mạnh Cường, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh, nhấn mạnh việc ban hành Luật Đô thị đặc biệt sẽ là đột phá của đột phá về thể chế, có ý nghĩa quyết định đối với năng lực cạnh tranh, vai trò, vị thế của Thành phố Hồ Chí Minh trong khu vực và quốc tế. Theo đó, thành phố sẽ tạo lập được những khung pháp lý thống nhất, đồng bộ và vượt trội, tạo điều kiện cho thành phố tiếp tục phát triển. Quan trọng hơn, Thành phố Hồ Chí Minh sẽ xác định được mô hình quản trị trong vai trò là một siêu đô thị với hơn 14 triệu dân, diện tích hơn 6.700 km² và nhiều tiềm năng, lợi thế, được xác định có vai trò dẫn dắt, đầu tàu trong phát triển kinh tế-xã hội.
Cũng với Luật Đô thị đặc biệt, Thành phố Hồ Chí Minh sẽ xác định những vấn đề cho việc phân cấp, phân quyền cho chính quyền thành phố và cả chính quyền cơ sở, như mô hình quản trị đô thị thông minh gắn với đặc thù tại mỗi địa phương; cơ chế phân bổ ngân sách; cơ chế thu hút nguồn nhân lực. Có được những thể chế “đột phá” này, thành phố sẽ tập trung các điều kiện để khơi thông, huy động và phát huy hiệu quả các nguồn lực trong xã hội. “Luật Đô thị đặc biệt không chỉ là đạo luật mới mà còn phải là công cụ thể chế đủ mạnh để tạo dư địa phát triển mới cho giai đoạn phát triển sắp tới của Thành phố”, ông Cường nói.
