Trong tiến trình xây dựng nông thôn mới, nhiều địa phương đã triển khai hiệu quả mô hình “làng quê kiểu mẫu”, và Bắc Ninh là một điển hình nổi bật. Sau quá trình sáp nhập và tái cấu trúc không gian phát triển, tỉnh Bắc Ninh đã tạo ra những đột phá về tư duy và thực tiễn trong phát triển “tam nông”.
Đổi mới tiêu chí đánh giá làng quê
Trên cơ sở 452 thôn kiểu mẫu, tỉnh tiếp tục hướng tới mục tiêu xây dựng nông thôn hiện đại. Điểm nổi bật trong mô hình làng quê kiểu mẫu tại Bắc Ninh là sự thay đổi trong cách tiếp cận tiêu chí đánh giá các thôn, làng, tổ dân phố. Trước đây, việc xây dựng nông thôn mới thường mang tính đồng loạt, áp dụng chung một bộ tiêu chí. Hiện nay, Bắc Ninh đã chuyển sang phương thức linh hoạt hơn, phù hợp với đặc điểm từng vùng.
Khu vực đồng bằng được định hướng phát triển theo hướng tiệm cận đô thị, trong khi khu vực miền núi chú trọng yếu tố sinh thái, bảo tồn và phát triển bền vững. Việc phân định theo các tiêu chí đặc thù giúp khắc phục tình trạng dàn trải, nâng cao hiệu quả thực chất của từng tiêu chí.
Mô hình “nông thôn trong đô thị”
Xác định rõ những tác động từ đô thị hóa và công nghiệp hóa đối với các vùng nông thôn, tỉnh Bắc Ninh đã xây dựng mô hình làng quê kiểu mẫu theo hướng “nông thôn trong đô thị”. Trong đó, các giá trị truyền thống được quan tâm bảo tồn đồng thời với các giải pháp đáp ứng tiêu chuẩn sống hiện đại.
Tỉnh đã thông qua quy hoạch không gian làng gắn với vành đai xanh, khu đô thị mở rộng cùng hệ thống hạ tầng đồng bộ, tạo nên diện mạo nông thôn mới vừa hiện đại vừa giữ được hồn cốt văn hóa Kinh Bắc. Hệ thống giao thông, điện, nước, trường học, trạm y tế và đặc biệt là hạ tầng số, các thiết chế văn hóa được đầu tư đồng bộ, tạo điều kiện cho người dân tiếp cận thông tin, dịch vụ và nâng cao chất lượng cuộc sống. Mục tiêu hướng đến là làng quê kiểu mẫu không chỉ dừng lại ở “đẹp” mà còn phải “tiện ích” và “thông minh”.
Cơ hội mới cho kinh tế nông thôn
Thực tế tại Bắc Ninh cho thấy mô hình “làng quê kiểu mẫu” đã mở ra nhiều cơ hội mới cho kinh tế nông thôn. Việc kết hợp phát triển sản phẩm OCOP với du lịch nông nghiệp, sinh thái và du lịch cộng đồng đã thay đổi cơ bản tư duy theo hướng hiện đại. Làng quê không chỉ là nơi sinh sống mà còn trở thành điểm đến trải nghiệm văn hóa, tạo thêm nguồn thu cho người dân.
Đồng thời, mô hình này thúc đẩy ứng dụng khoa học, công nghệ, phát triển nông nghiệp sạch, nông nghiệp hữu cơ, nâng cao giá trị sản xuất và hướng tới phát triển bền vững. Theo Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Bùi Quang Phát, đây cũng là hướng đi để giai đoạn 2026-2035, Bắc Ninh phấn đấu đạt 10% số xã được công nhận đạt chuẩn nông thôn mới hiện đại.
Bảo tồn không gian làng trong lòng đô thị
Từ hiệu quả bảo tồn không gian làng trong lòng đô thị, chú trọng gìn giữ và phát huy giá trị các di tích lịch sử, kiến trúc truyền thống, cảnh quan tự nhiên, các cấp ủy, chính quyền tỉnh Bắc Ninh đã minh chứng sức mạnh tổng hợp khi huy động sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị, người dân và doanh nghiệp. Cộng đồng trách nhiệm trong giữ gìn bản sắc quê hương đã khơi dậy động lực nội sinh để phát triển bền vững.
