Đại hội XIV: Bước ngoặt trong tư duy lãnh đạo và quản trị quốc gia
Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng diễn ra trong bối cảnh đất nước bước vào một giai đoạn phát triển mới, đòi hỏi tư duy lãnh đạo và mô hình quản trị quốc gia phải được nâng lên tương xứng với khát vọng vươn mình của dân tộc. Những biến động sâu sắc của tình hình thế giới, cạnh tranh chiến lược ngày càng gay gắt, các thách thức an ninh phi truyền thống gia tăng, cùng những vấn đề xã hội phức tạp nảy sinh trong quá trình phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa đã đặt ra yêu cầu phải tiếp tục đổi mới mạnh mẽ phương thức cầm quyền.
Trong bối cảnh đó, Đại hội XIV đã kế thừa và phát triển tư duy về phát huy vai trò của Nhân dân, dân chủ xã hội chủ nghĩa và đại đoàn kết toàn dân tộc lên một tầm cao mới. Sự kiện này thể hiện rõ bước chuyển từ tư duy "ứng phó" sang tư duy "kiến tạo phát triển", từ vận động chính trị – xã hội sang thiết kế thể chế và quản trị hiện đại, từ khẳng định vị trí trung tâm của Nhân dân sang xác lập Nhân dân là chủ thể của toàn bộ tiến trình đổi mới.
Những quan điểm mới về phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc
Bước sang nhiệm kỳ Đại hội XIV, đất nước đứng trước một bối cảnh lịch sử mới. Việt Nam đã cơ bản vượt qua giai đoạn ứng phó khủng hoảng, bước vào kỷ nguyên phát triển mới – kỷ nguyên vươn mình của dân tộc – với yêu cầu phát triển nhanh và bền vững hơn, hội nhập quốc tế sâu rộng hơn, cạnh tranh chiến lược gay gắt hơn.
Phiên bế mạc Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng chiều 23/1 đã khép lại với những định hướng quan trọng. Những điểm mới trong quan điểm chỉ đạo và các định hướng lớn về phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc không chỉ mang ý nghĩa lý luận sâu sắc, mà còn có giá trị thực tiễn trực tiếp, tạo nền tảng quan trọng để củng cố "thế trận lòng dân", khơi dậy khát vọng cống hiến.
Khẳng định Nhân dân là chủ thể trung tâm của toàn bộ tiến trình đổi mới
Đại hội XIII xác lập bước tiến quan trọng khi nhấn mạnh Nhân dân là trung tâm, là mục tiêu, là động lực của phát triển. Tuy nhiên, cách diễn đạt này vẫn chủ yếu đặt Nhân dân ở vị trí định hướng và thụ hưởng, trong khi vai trò chủ thể trực tiếp tham gia kiến tạo, kiểm soát và đồng hành với quá trình phát triển chưa được nhấn mạnh đầy đủ.
Đại hội XIV phát triển rõ hơn khi xác định: Nhân dân là chủ thể của công cuộc đổi mới, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Đây không đơn thuần là sự điều chỉnh về ngôn từ, mà là bước chuyển quan trọng về tư duy cầm quyền. Quan điểm này hàm ý rằng Nhân dân không chỉ "được phục vụ" mà còn được trao quyền tham gia thực chất; sự phát triển của đất nước không chỉ do hệ thống chính trị dẫn dắt, mà là quá trình đồng kiến tạo giữa Đảng, Nhà nước và Nhân dân.
Nâng tư tưởng "Dân là gốc" thành nguyên tắc chi phối toàn bộ hoạt động
Ở Đại hội XIII, tư tưởng "Dân là gốc" được nhấn mạnh như một giá trị nền tảng, một bài học xuyên suốt của cách mạng Việt Nam. Đại hội XIV phát triển tư tưởng này lên một tầng nấc mới khi coi đó là chuẩn mực chính trị – đạo lý – quản trị để đánh giá năng lực lãnh đạo của Đảng và hiệu lực, hiệu quả quản lý của Nhà nước.
Việc Đại hội XIV nhấn mạnh: mọi chủ trương, chính sách phải xuất phát từ nhu cầu, nguyện vọng, quyền và lợi ích chính đáng, hợp pháp của Nhân dân; lấy hạnh phúc, sự hài lòng của Nhân dân làm thước đo cho thấy sự chuyển biến rõ nét trong tư duy cầm quyền. Đảng ta không chỉ nhấn mạnh "đúng đường lối", mà đặt yêu cầu "đúng và trúng với Nhân dân".
Quan điểm mới về dân chủ xã hội chủ nghĩa
Đại hội XIII nhấn mạnh yêu cầu mở rộng dân chủ, phát huy quyền làm chủ của Nhân dân, coi đó là động lực quan trọng của phát triển. Đại hội XIV kế thừa quan điểm này, đồng thời điều chỉnh trọng tâm khi đặt dân chủ trong chỉnh thể thống nhất với trật tự, kỷ cương xã hội; trách nhiệm công dân; ổn định chính trị và lợi ích quốc gia – dân tộc.
Điểm mới căn bản là Đại hội XIV làm rõ ranh giới chính trị – pháp lý giữa dân chủ xã hội chủ nghĩa với dân chủ hình thức; giữa quyền làm chủ với các hành vi lợi dụng dân chủ; giữa phát huy dân chủ với bảo vệ chế độ và giữ vững ổn định xã hội. Dân chủ được nhìn nhận không chỉ như một giá trị, mà còn là một phương thức quản trị xã hội đòi hỏi kỷ luật, trách nhiệm và tuân thủ pháp luật.
Đại đoàn kết toàn dân tộc được nâng lên thành nguồn lực chiến lược
Nếu Đại hội XIII khẳng định đại đoàn kết toàn dân tộc là đường lối chiến lược của cách mạng Việt Nam, thì Đại hội XIV phát triển thêm một bước quan trọng khi gắn đại đoàn kết với phát huy sức mạnh, bản lĩnh, trí tuệ con người Việt Nam và xây dựng thế trận lòng dân vững chắc.
Đại đoàn kết không chỉ được nhìn nhận như một giá trị truyền thống hay một yêu cầu chính trị – xã hội, mà được nâng lên thành nguồn lực chiến lược quyết định sức mạnh tổng hợp quốc gia, gắn chặt với nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa; kết hợp sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại; bảo đảm cao nhất lợi ích quốc gia – dân tộc trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược và biến động toàn cầu.
Gắn kết với xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa
Đại hội XIII đã đề cập yêu cầu xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, phát huy dân chủ và quyền làm chủ của Nhân dân; tuy nhiên, các nội dung này chủ yếu được trình bày song song, chưa được đặt trong một chỉnh thể thống nhất như một quan điểm chỉ đạo xuyên suốt.
Đại hội XIV có bước phát triển quan trọng khi gắn phát huy vai trò chủ thể của Nhân dân và sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc với yêu cầu xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam trong kỷ nguyên mới. Quan điểm này khẳng định rằng quyền lực nhà nước thực chất phải thuộc về Nhân dân, được tổ chức, thực thi và kiểm soát bằng Hiến pháp và pháp luật.
Những quan điểm mới của Đại hội XIV về phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc đã khẳng định một bước phát triển quan trọng trong tư duy lý luận và nghệ thuật cầm quyền của Đảng trong kỷ nguyên mới. Trọng tâm xuyên suốt là xác lập Nhân dân là chủ thể của tiến trình đổi mới; nâng "Dân là gốc" thành chuẩn mực đo lường năng lực lãnh đạo và hiệu quả quản trị; đặt dân chủ trong chỉnh thể thống nhất với kỷ cương, trách nhiệm và lợi ích quốc gia – dân tộc.
Trên nền tảng đó, yêu cầu đặt ra là phải tiếp tục cụ thể hóa các quan điểm chỉ đạo thành cơ chế, chính sách và phương thức tổ chức thực hiện đủ mạnh, đủ thực chất, đủ thuyết phục, để đại đoàn kết toàn dân tộc thực sự trở thành động lực nội sinh quyết định của phát triển nhanh, bền vững và bảo vệ vững chắc Tổ quốc trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc.
TS. Nguyễn Minh Chung, Ủy viên Ban Thường vụ, Trưởng ban Tuyên giáo và Dân vận, Đảng ủy Mặt trận Tổ quốc, các đoàn thể Trung ương
