96 năm – dấu mốc và sứ mệnh của công tác tuyên giáo
Ngày 1/8/1930, nhân dịp kỷ niệm Ngày quốc tế đấu tranh chống chiến tranh đế quốc, Ban Cổ động và Tuyên truyền của Đảng Cộng sản Việt Nam đã phát hành tài liệu mang tên “Ngày quốc tế đỏ 1-8”. Đây là một trong những ấn phẩm đầu tiên đặt nền móng cho công tác tuyên truyền, giáo dục chính trị của Đảng. TS. Nguyễn Minh Chung nhấn mạnh rằng tài liệu đó đã tạo ra sức cổ vũ to lớn đối với quần chúng, biến những người lao động bị áp bức thành lực lượng đấu tranh giải phóng dân tộc. Trải qua gần một thế kỷ, công tác tuyên giáo đã chứng kiến nhiều lần điều chỉnh về tổ chức bộ máy và phương thức hoạt động nhưng chưa bao giờ thay đổi vai trò tiên phong trong việc chuyển hóa đường lối của Đảng thành hành động cách mạng của Nhân dân.
Nhìn lại các giai đoạn lịch sử, có thể thấy ở mỗi bước ngoặt, từ cách mạng giải phóng đến công cuộc đổi mới, công tác tuyên giáo đều góp phần định hướng tư tưởng, củng cố niềm tin và thống nhất ý chí của các giai cấp, tầng lớp. Chính nhờ đó, những con người thuộc nhiều dân tộc, tôn giáo, nghề nghiệp khác nhau đã cùng hướng tới mục tiêu độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội. Bài học lớn nhất được rút ra là: muốn quy tụ được lòng người, trước hết phải thuyết phục được nhận thức, muốn thống nhất hành động phải bắt đầu từ sự thống nhất trong tư tưởng.
Đoàn kết dân tộc – từ niềm tin đến hành động
Chủ tịch Hồ Chí Minh từng đúc kết: “Đoàn kết, đoàn kết, đại đoàn kết. Thành công, thành công, đại thành công”. Điều đó cho thấy đại đoàn kết toàn dân tộc không tự nhiên mà có, trái lại nó phải được xây dựng trên nền tảng lợi ích chính đáng của Nhân dân, trên niềm tin vào mục tiêu phát triển đất nước. Công tác tuyên giáo chính là chiếc cầu nối để biến những giá trị đó thành hiện thực. Trong các cuộc kháng chiến, chân lý “Không có gì quý hơn độc lập, tự do” đã thấm sâu vào trái tim của hàng triệu người Việt Nam, tạo nên sức mạnh vô địch đưa dân tộc đi từ thắng lợi này đến thắng lợi khác.
Trong 40 năm đổi mới, công tác tuyên giáo tiếp tục làm rõ cơ sở lý luận và thực tiễn của đường lối đổi mới, từ đó tạo sự đồng thuận xã hội và cổ vũ tinh thần tự lực, tự cường của nhân dân. Theo TS. Nguyễn Minh Chung, những thành tựu có ý nghĩa lịch sử của đất nước không chỉ đến từ nguồn lực kinh tế hay khoa học công nghệ mà trước hết bắt nguồn từ sức mạnh con người Việt Nam. Vai trò của tuyên giáo là khơi dậy, bồi đắp và chuyển hóa nguồn lực tinh thần đó thành sức mạnh vật chất to lớn.
Bảo vệ nền tảng tư tưởng là bảo vệ khối đại đoàn kết
Khối đại đoàn kết toàn dân tộc được xây dựng trên nền tảng liên minh giữa giai cấp công nhân với nông dân và trí thức, do Đảng lãnh đạo. Mục tiêu chung là xây dựng nước Việt Nam hòa bình, độc lập, dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh. Do vậy, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng chính là bảo vệ cơ sở chính trị của sự đoàn kết. Các thế lực thù địch luôn tìm cách chia rẽ Đảng với Nhân dân, xuyên tạc lịch sử và phủ nhận thành quả cách mạng. Trên không gian mạng, những thông tin sai lệch được phát tán nhanh chóng, nguy trang tinh vi, nhắm vào tâm lý và cảm xúc của từng nhóm xã hội.
Trước thực tế đó, công tác tuyên giáo phải thực hiện đồng thời hai nhiệm vụ: xây dựng “thế trận lòng dân” vững chắc và kiên quyết đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch. TS. Nguyễn Minh Chung lưu ý rằng việc phản bác cần dựa trên cơ sở khoa học, thực tiễn, không áp đặt quy chụp. Đồng thời, phải phân biệt rõ giữa những luận điệu xuyên tạc có chủ ý với những ý kiến phản ánh, góp ý xuất phát từ quyền lợi chính đáng của Nhân dân. Bởi lẽ, phản biện xã hội không thể bị đồng nhất với chống đối, và tuyên truyền không thể thay thế cho trách nhiệm giải quyết các vấn đề thực tiễn đang đặt ra.
Chuyển chức năng dân vận – bước đi mới trong lãnh đạo
Tại Hội nghị lần thứ ba Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV, Đảng đã thống nhất chủ trương chuyển chức năng, nhiệm vụ tham mưu về công tác dân vận từ Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương sang Đảng ủy Mặt trận Tổ quốc, các đoàn thể Trung ương. Đây không đơn thuần là cuộc điều chỉnh bộ máy mà là sự phát triển tư duy lãnh đạo của Đảng, nhằm gắn công tác vận động Nhân dân với hệ thống Mặt trận và các tổ chức chính trị – xã hội – những tổ chức có mạng lưới rộng khắp và gần dân nhất.
Theo TS. Nguyễn Minh Chung, sự phân định lại chức năng không có nghĩa tách rời công tác tuyên giáo và dân vận. Hai lĩnh vực này có quan hệ hữu cơ, hỗ trợ lẫn nhau: tuyên giáo giúp dân hiểu, dân tin, còn dân vận giúp dân đồng thuận và hành động. Do đó, cần xây dựng cơ chế phối hợp đồng bộ, thường xuyên giữa Ban Tuyên giáo Trung ương và Đảng ủy Mặt trận Tổ quốc, các đoàn thể Trung ương để cùng hướng tới mục tiêu củng cố niềm tin của Nhân dân và tăng cường khối đại đoàn kết.
Phát huy vai trò của Mặt trận và các tổ chức chính trị – xã hội
Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức chính trị – xã hội giữ vai trò nòng cốt trong việc tập hợp, vận động các tầng lớp nhân dân. Đối với công nhân và người lao động, công tác tuyên giáo cần gắn với thực tiễn việc làm, thu nhập và bảo vệ quyền lợi hợp pháp. Trong bối cảnh chuyển đổi số và tự động hóa, người lao động cần được trang bị kỹ năng mới và hiểu đúng xu thế phát triển. Đối với nông dân, tuyên truyền phải đồng hành với quá trình chuyển đổi sang kinh tế nông nghiệp, xây dựng nông thôn mới. Với thanh niên, cần khơi dậy khát vọng cống hiến, tinh thần đổi mới sáng tạo. Với phụ nữ, đồng bào dân tộc thiểu số, người có đạo, người Việt Nam ở nước ngoài và giới trí thức, văn nghệ sĩ, doanh nhân – mỗi nhóm cần một phương thức tiếp cận riêng, tôn trọng đặc điểm và nhu cầu riêng.
Không chỉ tuyên truyền để Nhân dân thực hiện chủ trương, Mặt trận và các tổ chức còn phải tạo điều kiện để Nhân dân tham gia xây dựng chủ trương. Việc lắng nghe, tổng hợp ý kiến, giám sát và phản biện xã hội là kênh quan trọng giúp Đảng, Nhà nước hoàn thiện chính sách. Sức mạnh của đại đoàn kết không phải là xóa bỏ khác biệt, mà là phát huy điểm tương đồng, tôn trọng những khác biệt không trái với lợi ích chung. Công tác tuyên giáo cần góp phần xây dựng văn hóa đối thoại trên cơ sở sự thật và trách nhiệm.
Chuyển đổi số trong công tác tuyên giáo
Kỷ nguyên số đã thay đổi hoàn toàn không gian tư tưởng. Mỗi người dùng mạng xã hội đều có thể là người tiếp nhận và phát tán thông tin. Trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn và các nền tảng xuyên biên giới đang định hình lại cách sản xuất và tiêu thụ thông tin. Nếu thông tin chính thống chậm hoặc thiếu hấp dẫn, tin giả và suy diễn sẽ lấp đầy khoảng trống. Do đó, công tác tuyên giáo phải chuyển từ truyền đạt một chiều sang cung cấp kịp thời những gì thực tiễn và Nhân dân cần.
Chuyển đổi số trong tuyên giáo không chỉ là đưa văn bản lên mạng, mà còn là đổi mới quy trình nắm bắt, phân tích, dự báo dư luận, sử dụng dữ liệu để nhận diện sớm các vấn đề xã hội. Nội dung cần ngắn gọn, trực quan, dễ tiếp cận, hướng đến từng nhóm đối tượng. Bên cạnh đó, đội ngũ báo cáo viên, tuyên truyền viên, cán bộ Mặt trận và các đoàn thể ở cơ sở phải được phát huy. Mỗi cán bộ, đảng viên phải là một chủ thể tuyên truyền có trách nhiệm, ứng xử chuẩn mực trên không gian mạng, bởi uy tín của người truyền đạt nhiều khi quyết định sức thuyết phục của thông tin.
Tuyên giáo trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc
Đất nước đang đứng trước yêu cầu phát triển nhanh, bền vững, đẩy mạnh khoa học công nghệ và hội nhập quốc tế. Nguồn lực lớn nhất không nằm ở tài nguyên hay vốn, mà nằm ở con người Việt Nam trong và ngoài nước. Nhiệm vụ của công tác tuyên giáo là khơi thông nguồn lực ấy, biến niềm tự hào dân tộc thành khát vọng cống hiến và biến đồng thuận xã hội thành hành động phát triển.
Nhân dịp kỷ niệm 96 năm Ngày truyền thống ngành Tuyên giáo, mỗi cán bộ làm công tác tuyên giáo cần nhận thức rõ trách nhiệm tiếp tục đổi mới, dấn thân và phụng sự. TS. Nguyễn Minh Chung khẳng định rằng, từ thống nhất nhận thức đến thống nhất hành động, từ củng cố niềm tin đến quy tụ lòng dân, công tác tuyên giáo sẽ tiếp tục giữ vai trò đi trước mở đường. Khi ý Đảng hòa quyện với lòng dân, sức mạnh dân tộc sẽ được nhân lên, đưa đất nước tiến vào kỷ nguyên mới – kỷ nguyên hòa bình, độc lập, dân chủ, giàu mạnh, phồn vinh, văn minh và hạnh phúc.
