Nhận thức rõ xu thế phát triển lực lượng sản xuất hiện đại gắn với khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, Đảng và Nhà nước ta xác định đây là một trong những động lực quan trọng để phát triển đất nước. Tuy nhiên, các thế lực thù địch xuyên tạc rằng việc phát triển lực lượng sản xuất mới dựa trên công nghệ số sẽ dẫn đến sự biến chất của chủ nghĩa xã hội; ứng dụng trí tuệ nhân tạo, tự động hóa, kinh tế số sẽ làm gia tăng bất bình đẳng xã hội, khiến Việt Nam xa rời mục tiêu công bằng xã hội. Đây là những luận điệu thiếu cơ sở lý luận và thực tiễn, trái với nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác-Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh.
Phát triển lực lượng sản xuất là quy luật khách quan
Theo C.Mác và Ph.Ăngghen, sự phát triển của lịch sử loài người xét đến cùng là sự phát triển của lực lượng sản xuất và sự thay thế các quan hệ sản xuất lỗi thời bằng quan hệ sản xuất phù hợp hơn. Do đó, xây dựng chủ nghĩa xã hội không thể tách rời nhiệm vụ phát triển lực lượng sản xuất hiện đại dựa trên khoa học và công nghệ, đổi mới sáng tạo. Tính ưu việt của chủ nghĩa xã hội trước hết phải thể hiện ở năng suất lao động cao hơn và cơ sở vật chất-kỹ thuật tiên tiến hơn chủ nghĩa tư bản.
Công nghệ số không mang bản chất giai cấp
Từ góc độ lý luận của chủ nghĩa Mác, bản chất của một chế độ xã hội không được quyết định bởi công nghệ hay trình độ phát triển của lực lượng sản xuất, mà bởi mục tiêu phát triển, tính chất của quan hệ sản xuất và lợi ích mà chế độ đó hướng tới. Công nghệ số, trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn hay nền kinh tế số tự thân không mang bản chất tư bản chủ nghĩa hay xã hội chủ nghĩa; chúng chỉ là thành tựu của nhân loại, có thể phục vụ cho những mục tiêu chính trị-xã hội khác nhau tùy thuộc vào chủ thể sở hữu, quản lý và sử dụng. Trong chủ nghĩa xã hội, công nghệ không nhằm tối đa hóa lợi nhuận cho một nhóm nhỏ, mà được sử dụng để nâng cao đời sống nhân dân, thúc đẩy tiến bộ và công bằng xã hội, thu hẹp khoảng cách phát triển.
Định hướng của Đảng trong phát triển lực lượng sản xuất mới
Trong suốt quá trình đổi mới, Đảng luôn khẳng định phát triển lực lượng sản xuất mới, hiện đại là yêu cầu khách quan của thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội. Văn kiện Đại hội XIV nhấn mạnh: “Tập trung triển khai đột phá về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, tạo nền tảng cho phát triển lực lượng sản xuất mới, hiện đại” (Đảng Cộng sản Việt Nam, 2026, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV, Tập II, tr.386). Mục tiêu là tạo ra động lực tăng trưởng mới, nâng cao năng suất lao động và năng lực cạnh tranh quốc gia. Đảng xác định phát triển lực lượng sản xuất mới phải gắn chặt với phát triển nguồn lực con người, văn hóa, giáo dục hiện đại, đào tạo nhân lực chất lượng cao, thu hút trọng dụng nhân tài, phát triển con người toàn diện.
Thành tựu 40 năm đổi mới là minh chứng
Những thành tựu phát triển của Việt Nam trong 40 năm đổi mới bác bỏ hoàn toàn luận điệu xuyên tạc cho rằng phát triển lực lượng sản xuất mới trong thời đại công nghệ số sẽ làm “biến chất” chủ nghĩa xã hội. Khoa học và công nghệ không chỉ thẩm thấu sâu, thúc đẩy phát triển từng yếu tố cấu thành của lực lượng sản xuất, mà còn trở thành lực lượng sản xuất trực tiếp, nâng cao năng suất lao động. Công nghệ số và chuyển đổi số góp phần phát triển lực lượng sản xuất, tăng trưởng kinh tế, nâng cao hiệu quả quản trị quốc gia và chất lượng phục vụ người dân.
Nguyên tắc lấy con người làm trung tâm
Trong quá trình phát triển lực lượng sản xuất mới, Việt Nam luôn nhấn mạnh nguyên tắc lấy con người làm trung tâm, là chủ thể và mục tiêu của sự phát triển. Đây là điểm khác biệt căn bản giữa định hướng chủ nghĩa xã hội và logic phát triển vì lợi nhuận của chủ nghĩa tư bản. Mọi chính sách phát triển khoa học-công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đều hướng tới mục tiêu nâng cao đời sống vật chất, tinh thần của nhân dân, bảo đảm “không ai bị bỏ lại phía sau”. Phát triển lực lượng sản xuất mới trên nền tảng công nghệ số không làm thay đổi bản chất chế độ, ngược lại tạo nguồn lực để giảm nghèo bền vững, nâng cao đời sống nhân dân, mở rộng tiếp cận giáo dục, y tế, an sinh xã hội và nâng cao vị thế quốc tế.
Bác bỏ luận điệu về bất bình đẳng và giai cấp tư sản mới
Luận điệu cho rằng công nghệ số làm gia tăng bất bình đẳng xã hội, khiến Việt Nam xa rời mục tiêu công bằng xã hội là cách nhìn phiến diện. Tương tự, luận điệu cho rằng phát triển kinh tế số, công nghệ số tất yếu làm xuất hiện “giai cấp tư sản mới” và dẫn đến thay đổi bản chất chế độ là sự đánh đồng cơ học giữa phát triển lực lượng sản xuất với thay đổi bản chất quan hệ sản xuất và chế độ chính trị. Sự phát triển của khu vực kinh tế tư nhân hay doanh nghiệp công nghệ lớn là tất yếu khách quan, phù hợp với chủ trương phát triển nền kinh tế nhiều thành phần nhằm huy động mọi nguồn lực. Ở Việt Nam, quyền sở hữu tư nhân được pháp luật bảo hộ nhưng mọi hoạt động kinh tế đều diễn ra trong khuôn khổ pháp luật, dưới sự quản lý của Nhà nước và định hướng vì lợi ích quốc gia, dân tộc và nhân dân. Nhà nước điều tiết thông qua chính sách thuế, an sinh xã hội, bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, giảm nghèo bền vững nhằm bảo đảm tiến bộ và công bằng xã hội. Mục tiêu cuối cùng của phát triển công nghệ số, kinh tế số ở Việt Nam không phải tối đa hóa lợi nhuận cho một nhóm người, mà là nâng cao đời sống nhân dân và tạo điều kiện vật chất ngày càng đầy đủ hơn cho việc hiện thực hóa các mục tiêu của chủ nghĩa xã hội.
Làm chủ công nghệ để phục vụ sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội
Trong thời đại số, vấn đề đặt ra đối với Việt Nam là làm chủ và vận dụng hiệu quả những thành tựu của khoa học-công nghệ để phục vụ sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội. Đó là sự vận dụng và phát triển sáng tạo chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh trong điều kiện mới, phù hợp với quy luật phát triển của thời đại và con đường phát triển mà Đảng và nhân dân Việt Nam đã lựa chọn. Tiến sĩ Ngô Thị Nụ nhấn mạnh: "Phát triển lực lượng sản xuất mới trên nền tảng công nghệ số không làm thay đổi bản chất của chế độ, ngược lại, còn tạo ra nguồn lực để giảm nghèo bền vững, nâng cao đời sống nhân dân."
