Làn sóng biểu tình tại Mỹ: Chủ nghĩa cộng sản vẫn hấp dẫn giới trẻ phương Tây
Đặc biệt, khi dẫn đầu các đoàn người là những lá cờ mang hình búa liềm, tiếng thét tranh đấu đòi quyền bình đẳng của giai cấp lao động lại càng trở nên đanh thép. Câu chuyện này chưa bao giờ cũ, nhưng trước hết cần nhấn mạnh: Mâu thuẫn này, trong xã hội phương Tây, chưa bao giờ mất đi tính thời sự.
Nhìn lại 15 năm trước, phong trào “Occupy Wall Street” (Chiếm lấy Phố Wall) đã tái khắc họa rõ nét các khiếm khuyết của chủ nghĩa tư bản, nơi phần lớn giá trị thặng dư từ quá trình sản xuất không được trả lại cho người lao động. Khẩu hiệu “We are the 99%” (Chúng ta là 99%) là sự cô đọng tuyệt đối hai thái cực: Tại Mỹ, nhóm 1% giàu nhất chiếm khoảng 21% thu nhập quốc dân nhưng sở hữu tới 35% tổng tài sản quốc gia; và hơn 200 công ty xuyên quốc gia ở Mỹ và Tây Âu nắm giữ 30% GDP thế giới. Tổng thống Mỹ Barack Obama từng thừa nhận: “Trong khi 1% là thủ phạm gây khó khăn cho nền kinh tế, thì 99% còn lại phải gánh chịu hậu quả nặng nề”. Sự bất bình đẳng về thu nhập và tài sản ngày càng lớn, khi lương giám đốc điều hành có thể gấp 350 lần lương công nhân. Sau cuộc khủng hoảng kinh tế-tài chính toàn cầu năm 2008, tầng lớp lao động, nòng cốt là giai cấp công nhân, luôn chịu nhiều thiệt thòi nhất.
Mười năm sau, Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng đánh giá: “Hệ thống quyền lực vẫn thuộc về thiểu số giàu có và phục vụ lợi ích của các tập đoàn tư bản lớn. Một bộ phận rất nhỏ, chỉ 1% dân số, nhưng chiếm phần lớn của cải, tư liệu sản xuất, kiểm soát tới 3/4 nguồn tài chính, tri thức và phương tiện thông tin đại chúng, do đó chi phối toàn xã hội. Đây là nguyên nhân sâu xa dẫn đến phong trào “99 chống lại 1” diễn ra ở Mỹ đầu năm 2011 và lan rộng ở nhiều nước tư bản”.
Ngày 29/7/2024, tờ India Today đưa tin: “Chào mừng thế hệ cộng sản của nước Mỹ”. Tài khoản X của đảng Cộng sản Cách mạng Mỹ (RCA) đăng tải dòng tweet này cùng video ghi lại cảnh khoảng 500 đảng viên diễu hành tại Philadelphia, miền đông nước Mỹ, như một dấu mốc. Từ đó đến nay, tại quốc gia trung tâm của thế giới tư bản phương Tây, những lời Quốc tế ca vang lên ngày càng dồn dập và hùng hồn.
Ngày 28/3/2026, một thanh niên Mỹ tham gia tuần hành #NoKings tại Minnesota. Dù truyền thông dòng chính phương Tây như Fox News cố gắng cáo buộc về nguồn tài trợ, họ không thể phủ nhận: Các cuộc biểu tình #NoKings lan rộng khắp nước Mỹ, với hàng trăm nhóm, có sự tham gia của các tổ chức xã hội chủ nghĩa và cộng sản. Ngày 28/3, hàng nghìn cuộc biểu tình phản đối chính sách của Tổng thống Donald Trump, chi phí sinh hoạt tăng cao và cuộc chiến với Iran. Fox News Digital viết: “Trên khắp đất nước, các nhóm hoạt động xã hội chủ nghĩa, cộng sản và Mác-xít tiến hành chuẩn bị, thảo luận về việc sử dụng biểu tình để lan rộng tổ chức cách mạng. Một thông điệp viết: ‘Người dân ngày càng phản đối chương trình nghị sự của Trump và có thiện cảm hơn với cách mạng. Bây giờ là lúc xuống đường, hòa mình vào quần chúng, truyền bá thông điệp cách mạng và biến ngày biểu tình thành thành quả lâu dài’”.
Những người xuống đường kêu gọi đình công vào Ngày Quốc tế Lao động 1/5 và đòi hỏi thay đổi cấu trúc kinh tế-xã hội. Câu hỏi đặt ra: Vì sao tại các quốc gia phát triển, thậm chí tại cường quốc kinh tế số 1 thế giới, lý tưởng đấu tranh mà giai cấp công nhân là nòng cốt vẫn giàu sức hấp dẫn, nhất là với giới trẻ hiện đại?
Trên thực tế, có nhiều khoảng trống tưởng đã được lấp đầy lại quay về, như những vết thương chưa từng được chữa lành, mỗi lúc lại nhức nhối hơn. Ở thời Marx, Engels hay Lenin, sự hiện hữu của một chiếc máy dệt có thể đẩy hàng nghìn gia đình công nhân vào cảnh khốn quẫn, trong khi các nhà tài phiệt sống xa hoa. Hôm nay, trong kỷ nguyên tự động hóa, bất cứ người lao động nào cũng có thể bị bỏ lại phía sau, đặc biệt khi chủ nghĩa tư bản độc quyền nhà nước phát triển đến độ “hình thành tổ chức vạn năng của giai cấp tư sản thống trị”, “con quái vật khổng lồ nhà nước hiện đại”, như Lenin từng viết.
Ba thập niên sau Chiến tranh Lạnh, chủ nghĩa tư bản tự tạo ra những vấn đề mới. Thế hệ trẻ phải làm việc nhiều hơn nhưng mức sống thấp hơn cha mẹ, chịu nhiều áp lực: nợ sinh viên lớn, giá nhà vượt xa thu nhập, việc làm bấp bênh, y tế đắt đỏ, biến đổi khí hậu và hệ lụy từ mạng xã hội. Trong quan hệ sản xuất mới, giới trẻ phương Tây không chỉ bán sức lao động mà còn bị bóc lột dữ liệu cá nhân, ý thức tiêu dùng, thời gian chú ý. Nhiều người đánh mất niềm tin, dễ cảm thấy khủng hoảng hiện sinh. Từ đó, vô tình hoặc qua nhận thức, họ đến gần hơn với những lý tưởng cao đẹp từng bị lãng quên, với sự truy cầu ý nghĩa sống, với ý niệm về sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân, để tuyên bố: “We the People” (Chúng tôi là Nhân dân).
Những cuộn sóng bên kia bán cầu là bài học để chiêm nghiệm, tiếng chuông cảnh báo, giới hạn đặt ra cho bất cứ ai, trong bất cứ chặng đường nào, ở bất cứ quốc gia nào vẫn đang sử dụng mặt tích cực của quan hệ sản xuất tư bản chủ nghĩa làm nền tảng, trên chặng đường quá độ xây dựng xã hội chủ nghĩa và xã hội cộng sản chủ nghĩa tương lai.
Thiên Thư
