Hơn 29.000 người có uy tín trong cộng đồng: Chính sách mới khắc phục khó khăn sau cải cách hành chính
Theo thông tin từ Bộ Dân tộc và Tôn giáo, hiện nay trên cả nước có tổng cộng 29.626 người được công nhận là có uy tín trong cộng đồng. Những cá nhân này đều gắn bó mật thiết với nhân dân và được bình chọn một cách dân chủ từ các thôn, bản, buôn làng, phum sóc theo đúng quy định hiện hành.
Đầu tư và thách thức trong giai đoạn 2021-2025
Trong giai đoạn từ năm 2021 đến 2025, các địa phương trên toàn quốc đã bố trí một khoản ngân sách lên đến gần 500 tỷ đồng để thực hiện các chế độ, chính sách hỗ trợ đối với những người có uy tín trong cộng đồng đồng bào dân tộc thiểu số. Tuy nhiên, việc triển khai các quyết định quan trọng như Quyết định số 12/2018/QĐ-TTg và Quyết định số 28/2023/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ đang gặp phải một số khó khăn và bất cập cần được nghiên cứu và khắc phục kịp thời.
Những khó khăn chính cần giải quyết
Thứ nhất, việc chấm dứt hoạt động của các đơn vị hành chính cấp huyện và chuyển sang mô hình chính quyền địa phương 2 cấp từ ngày 1/7/2025 đã tạo ra những ảnh hưởng đáng kể đến công tác thực hiện chính sách đối với người có uy tín. Cụ thể, theo quy định tại Điều 6 của Quyết định số 12/2018/QĐ-TTg, đã được sửa đổi bổ sung bởi Quyết định số 28/2023/QĐ-TTg, thẩm quyền công nhận và quản lý danh sách người có uy tín thuộc về Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp huyện. Để phù hợp với chủ trương cải cách, cần thiết phải điều chỉnh quy định này, chuyển giao nhiệm vụ cho Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp xã.
Để giải quyết vấn đề này, Bộ Dân tộc và Tôn giáo đã tham mưu và trình Chính phủ ban hành Nghị định số 124/2025/NĐ-CP vào ngày 11/6/2025. Nghị định này quy định rõ về việc phân quyền, phân cấp và phân định thẩm quyền của chính quyền địa phương 2 cấp trong lĩnh vực công tác dân tộc và tôn giáo, đồng thời chuyển nhiệm vụ công nhận và quản lý người có uy tín từ cấp huyện về cấp xã.
Thứ hai, công tác sắp xếp lại đơn vị hành chính cấp tỉnh và cấp xã trong năm 2025 cũng đặt ra những thách thức mới. Sau khi hoàn thành việc sắp xếp, Thủ tướng Chính phủ đã giao nhiệm vụ cho Bộ Nội vụ nghiên cứu và hướng dẫn việc tổ chức lại các thôn, tổ dân phố theo hướng tinh gọn và nâng cao tính tự quản. Việc sáp nhập các thôn có thể dẫn đến sự thay đổi về số lượng người có uy tín, do đó cần phải đánh giá lại và xây dựng các tiêu chí bình chọn phù hợp với tình hình thực tế.
Thứ ba, mức chi cho các chế độ thăm hỏi và hỗ trợ đối với người có uy tín hiện nay chưa thống nhất và ở mức thấp, không còn phù hợp với giai đoạn phát triển mới. Do đó, cần nghiên cứu và xây dựng lại các mức hỗ trợ này để đảm bảo tính thống nhất và phù hợp với quy định tại Nghị định số 127/2024/NĐ-CP của Chính phủ.
Mục tiêu và nội dung của dự thảo Nghị định mới
Dự thảo Nghị định mới được xây dựng với ba mục tiêu chính: quy định cụ thể về tiêu chí, đối tượng và điều kiện lựa chọn người có uy tín; quy định rõ trình tự, thủ tục bình chọn, công nhận và loại khỏi danh sách; và quy định chi tiết về chế độ, chính sách hỗ trợ đối với nhóm đối tượng này.
Với cấu trúc gồm 6 chương và 15 điều, dự thảo Nghị định đưa ra những nguyên tắc thực hiện quan trọng, bao gồm:
- Người có uy tín được lựa chọn từ các thôn, bản, xóm, buôn, làng, phum, sóc, tổ dân phố và các đơn vị tương đương.
- Chính sách thực hiện phải đảm bảo tính công khai, minh bạch, đúng đối tượng và đúng chế độ.
- Người có uy tín do địa phương trực tiếp quản lý và phân công thực hiện các nhiệm vụ vận động, phát huy vai trò trong cộng đồng.
- Trường hợp một người thuộc nhiều đối tượng hỗ trợ, chỉ được hưởng một chính sách với mức cao nhất.
Dự thảo cũng nêu rõ các tiêu chí lựa chọn người có uy tín, bao gồm:
- Là công dân Việt Nam, cư trú hợp pháp tại địa phương, ưu tiên người dân tộc thiểu số.
- Bản thân và gia đình gương mẫu chấp hành chủ trương của Đảng và pháp luật Nhà nước.
- Là người tiêu biểu, có nhiều đóng góp trong các phong trào thi đua, xóa đói giảm nghèo, bảo vệ an ninh trật tự, giữ gìn bản sắc văn hóa.
- Hiểu biết về văn hóa truyền thống và có ảnh hưởng tích cực trong cộng đồng.
- Có khả năng quy tụ và được người dân tín nhiệm.
Đối tượng được lựa chọn bao gồm cán bộ nghỉ hưu, già làng, trưởng thôn, chức sắc tôn giáo, nhân sĩ, trí thức, doanh nhân và những người có ảnh hưởng khác trong cộng đồng.
Chính sách khen thưởng và triển vọng tương lai
Người có uy tín có thành tích xuất sắc sẽ được biểu dương, khen thưởng theo quy định của Luật Thi đua, khen thưởng. Định kỳ 5 năm một lần, các cấp Trung ương và tỉnh sẽ tổ chức Hội nghị biểu dương, tôn vinh những cá nhân tiêu biểu. Ủy ban nhân dân cấp xã có trách nhiệm lựa chọn hình thức và thời gian tổ chức các hoạt động này phù hợp với tình hình địa phương.
Dự thảo Nghị định được kỳ vọng sẽ khắc phục được những vướng mắc hiện tại, đồng thời phát huy vai trò quan trọng của người có uy tín như một lực lượng nòng cốt trong công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật và là cầu nối giữa Nhà nước với nhân dân ở vùng dân tộc thiểu số và miền núi. Sau khi ban hành, Nghị định sẽ giúp đơn giản hóa quy trình, cắt giảm thủ tục hành chính và đảm bảo chính sách hỗ trợ được thực hiện một cách hiệu quả và bền vững.
