Nhìn lại chặng đường 80 năm công tác dân tộc (1946-2026), trước yêu cầu phát triển mới của đất nước, trao đổi với VietNamNet, Uỷ viên Bộ Chính trị, Phó Chủ tịch thường trực Quốc hội Đỗ Văn Chiến khẳng định cần chuyển mạnh tư duy từ “hỗ trợ” sang “phát triển chủ động và bền vững”, đưa vùng đồng bào dân tộc thiểu số trở thành không gian phát triển giàu bản sắc, giàu tiềm năng và giàu sức bật cho tương lai quốc gia.
Uỷ viên Bộ Chính trị, Phó Chủ tịch thường trực Quốc hội Đỗ Văn Chiến: "Trong mọi hoàn cảnh lịch sử, công tác dân tộc của chúng ta luôn nhất quán một giá trị cốt lõi, đó là đại đoàn kết toàn dân tộc".
Chuyển mạnh tư duy từ “giải quyết khó khăn” sang “khai mở tiềm năng”
VietNamNet: Thưa ông, nhìn lại 80 năm công tác dân tộc, đâu là giá trị cốt lõi mà chúng ta phải giữ bằng mọi giá?
Ông Đỗ Văn Chiến: Trải qua 80 năm, trong mọi hoàn cảnh lịch sử – từ kháng chiến gian khổ đến xây dựng và phát triển đất nước – công tác dân tộc của chúng ta luôn nhất quán một giá trị cốt lõi, đó là đại đoàn kết toàn dân tộc. Đây không chỉ là một chủ trương, mà là nguồn sức mạnh chiến lược, là nhân tố quyết định mọi thắng lợi của cách mạng Việt Nam. Đoàn kết không phải là khẩu hiệu, mà là sự gắn bó máu thịt giữa các dân tộc, là sự tôn trọng, bình đẳng, tương trợ, cùng phát triển. Chúng ta phải giữ bằng mọi giá nguyên tắc: Các dân tộc bình đẳng, đoàn kết, tôn trọng, giúp nhau cùng tiến bộ; giữ vững niềm tin của đồng bào với Đảng, Nhà nước; và đặc biệt là giữ gìn, phát huy bản sắc văn hóa – cội nguồn làm nên sức sống của mỗi dân tộc. Giữ vững khối đại đoàn kết toàn dân tộc chính là giữ vững nền tảng tồn tại và phát triển của đất nước.
Trong bối cảnh đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới, công tác dân tộc cần được đặt trong tầm nhìn chiến lược như thế nào, thưa ông?
Ông Đỗ Văn Chiến: Bước vào giai đoạn phát triển mới, khi đất nước đặt mục tiêu trở thành quốc gia phát triển, thu nhập cao, công tác dân tộc không thể chỉ dừng ở chính sách an sinh hay hỗ trợ mà phải được đặt trong tầm nhìn chiến lược tổng thể của quốc gia. Công tác dân tộc trong giai đoạn mới phải là một trụ cột trong chiến lược phát triển quốc gia, chứ không phải chỉ là thực thi chính sách hỗ trợ.
Trước hết, cần xác định rõ: Vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi không phải là “vùng trũng” mà là không gian phát triển có ý nghĩa chiến lược đặc biệt – cả về kinh tế, văn hóa, quốc phòng, an ninh và môi trường sinh thái. Công tác dân tộc phải chuyển mạnh từ tư duy “hỗ trợ” sang tư duy “phát triển chủ động và bền vững”, từ “giải quyết khó khăn” sang “khai mở tiềm năng”. Trong đó, con người là trung tâm, là chủ thể; hạ tầng là nền tảng; giáo dục, khoa học – công nghệ và chuyển đổi số là động lực. Đồng thời, phải gắn chặt công tác dân tộc với chiến lược phát triển quốc gia, chiến lược bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa, bảo đảm ổn định chính trị, củng cố niềm tin và tăng cường sức mạnh nội sinh của đất nước.
Phát triển phải đi cùng gìn giữ bản sắc văn hóa
Theo ông, cần làm gì để vùng đồng bào dân tộc thiểu số không chỉ theo kịp mà trở thành không gian phát triển mới của quốc gia?
Ông Đỗ Văn Chiến: Phát triển vùng đồng bào dân tộc thiểu số không chỉ là thu hẹp khoảng cách mà là mở ra một cực tăng trưởng mới cho đất nước. Muốn vùng dân tộc thiểu số không chỉ theo kịp mà còn vươn lên trở thành không gian phát triển mới, cần một cách tiếp cận đồng bộ, quyết liệt và có trọng tâm. Trước hết là đột phá về hạ tầng – giao thông, điện, viễn thông, hạ tầng số – để xóa bỏ tình trạng chia cắt, mở đường cho phát triển. Thứ hai là phát triển nguồn nhân lực, nâng cao dân trí, đào tạo nghề, tạo điều kiện để đồng bào làm chủ tri thức, làm chủ công nghệ, từng bước tham gia vào nền kinh tế số. Thứ ba là khai thác hiệu quả tiềm năng đặc thù của từng vùng: kinh tế lâm nghiệp, dược liệu, du lịch sinh thái, du lịch văn hóa… gắn với bảo tồn bản sắc và phát triển bền vững. Thứ tư là hoàn thiện thể chế, chính sách đủ mạnh, đủ linh hoạt, khuyến khích doanh nghiệp đầu tư, thu hút nguồn lực xã hội, đồng thời phát huy vai trò chủ thể của người dân. Và một yếu tố rất quan trọng, đó là giữ vững ổn định chính trị, củng cố khối đại đoàn kết, không để các vấn đề dân tộc, tôn giáo bị lợi dụng, chia rẽ.
Thưa ông, trong quá trình phát triển, làm thế nào để vừa thúc đẩy tăng trưởng kinh tế ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số, vừa giữ gìn được bản sắc văn hóa truyền thống?
Ông Đỗ Văn Chiến: Đây là một yêu cầu có tính nguyên tắc, không phải là sự lựa chọn “hoặc – hoặc”, mà phải là “cùng tồn tại và cùng phát triển”. Chúng ta xác định rất rõ, văn hóa không phải là yếu tố đứng ngoài phát triển, mà chính là nền tảng, là nguồn lực nội sinh quan trọng của phát triển bền vững. Nếu đánh đổi bản sắc để lấy tăng trưởng ngắn hạn, thì cái mất sẽ lớn hơn rất nhiều cái được. Vì vậy, trong mọi chủ trương, chính sách, phải quán triệt tinh thần: phát triển kinh tế phải gắn với bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống. Mỗi dân tộc, mỗi vùng đất đều có những giá trị riêng. Đó không chỉ là di sản, mà còn là tài sản, là lợi thế cạnh tranh nếu biết khai thác đúng cách. Cần đưa văn hóa trở thành một phần của mô hình phát triển – từ du lịch cộng đồng, sản phẩm OCOP đến các ngành công nghiệp văn hóa mang đậm bản sắc. Đồng thời, phải chú trọng giáo dục thế hệ trẻ, để họ vừa hội nhập, vừa không đánh mất cội nguồn. Giữ được bản sắc và làm giàu từ bản sắc mới là con đường phát triển bền vững; phát triển mà mất bản sắc là mất gốc.
Tạo dựng một khung phát triển đủ mạnh để vùng đồng bào dân tộc thiểu số bứt phá
Với vai trò của Quốc hội và hệ thống chính trị, theo ông cần đột phá gì về thể chế, chính sách để nâng tầm công tác dân tộc?
Ông Đỗ Văn Chiến: Để nâng tầm công tác dân tộc trong giai đoạn phát triển mới, điều then chốt là phải tạo được đột phá về thể chế – chính sách và sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống chính trị. Trước hết, cần tiếp tục hoàn thiện hệ thống pháp luật về công tác dân tộc theo hướng đồng bộ, thống nhất, ổn định lâu dài, khắc phục tình trạng phân tán, chồng chéo chính sách. Các chương trình, chính sách phải được thiết kế theo hướng tích hợp, đủ mạnh, đủ linh hoạt, phù hợp với đặc thù từng vùng, từng dân tộc.
Quốc hội cần tăng cường chức năng lập pháp gắn với giám sát tối cao, bảo đảm chính sách đi vào thực tiễn, thực chất, có hiệu quả; đồng thời quyết định phân bổ nguồn lực một cách có trọng tâm, trọng điểm, ưu tiên cho những lĩnh vực tạo ra chuyển biến căn bản. Một đột phá rất quan trọng là đổi mới cơ chế phân cấp, phân quyền, đi đôi với kiểm tra, giám sát, để địa phương chủ động hơn, sáng tạo hơn, nhưng vẫn bảo đảm kỷ cương, thống nhất. Bên cạnh đó, cần có chính sách đặc thù đủ sức hấp dẫn để thu hút nguồn lực xã hội, doanh nghiệp đầu tư vào vùng dân tộc thiểu số, đồng thời phát huy vai trò chủ thể của người dân – không phải là đối tượng thụ hưởng, mà là trung tâm của phát triển. Và cuối cùng, phải đặc biệt coi trọng công tác cán bộ, xây dựng đội ngũ cán bộ làm công tác dân tộc có tâm, có tầm, am hiểu thực tiễn, gần dân, trọng dân. Đột phá về thể chế không chỉ là sửa một vài chính sách, mà là tạo dựng một khung phát triển đủ mạnh để vùng đồng bào dân tộc thiểu số bứt phá, vươn lên cùng cả nước.
Trân trọng cảm ơn ông!
Bộ trưởng Nguyễn Đình Khang: Giữ vững mạch nguồn đoàn kết, tạo động lực cho phát triển bền vững. Chia sẻ với VietNamNet nhân kỷ niệm 80 năm ngày truyền thống của ngành, Bộ trưởng Bộ Dân tộc và Tôn giáo Nguyễn Đình Khang nhấn mạnh: Bước chuyển quan trọng nhất của công tác dân tộc thời kỳ mới là chuyển từ tư duy hỗ trợ sang phát triển chủ thể.
80 năm công tác dân tộc - Hành trình đại đoàn kết và khát vọng vươn lên. Nhân kỷ niệm 80 năm Ngày truyền thống cơ quan quản lý nhà nước về công tác dân tộc, VietNamNet tổ chức tọa đàm trực tuyến với chủ đề “80 năm công tác dân tộc - Hành trình đại đoàn kết và khát vọng vươn lên”.
