80 năm trước, một sắc lệnh chỉ vỏn vẹn vài dòng đã mở ra một dòng chảy lịch sử cho công tác dân tộc Việt Nam. Sắc lệnh số 58/KL ngày 3/5/1946 của Chủ tịch Hồ Chí Minh là dấu mốc quan trọng, đặt nền móng cho chính sách dân tộc xuyên suốt nhiều thập kỷ.
Nền móng từ sắc lệnh đầu tiên
Sắc lệnh quy định thành lập Nha Dân tộc thiểu số trực thuộc Bộ Nội vụ với nhiệm vụ: “Xem xét các vấn đề chính trị, hành chính liên quan đến đồng bào dân tộc thiểu số và thắt chặt tình thân thiện giữa các dân tộc trên đất Việt Nam”. Chỉ 34 chữ nhưng đã thể hiện tầm nhìn chiến lược, lấy gắn kết làm nền tảng cho ổn định và phát triển.
Từ Nha Dân tộc thiểu số, qua nhiều lần tổ chức lại, đến nay là Bộ Dân tộc và Tôn giáo, cơ quan công tác dân tộc không chỉ tham mưu, thực thi chính sách mà còn là cầu nối giữa Đảng, Nhà nước với đồng bào dân tộc thiểu số. Đại đoàn kết trở thành giá trị sống động trong từng chương trình, từng đổi thay ở những vùng khó khăn nhất, là sức mạnh nội sinh cho các bước ngoặt lịch sử từ Cách mạng Tháng Tám 1945, Điện Biên Phủ đến đại thắng mùa Xuân 1975, và trong thời bình là động lực cho phát triển, giảm nghèo, ổn định và nâng cao vị thế quốc gia.
Ngày 19/4/2026, tại buổi gặp mặt các đại biểu Quốc hội là người dân tộc thiểu số, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm khẳng định: Đại đoàn kết toàn dân tộc là đường lối chiến lược, là nguồn sức mạnh quyết định mọi thắng lợi của cách mạng Việt Nam.
Phát triển đội ngũ cán bộ dân tộc
Đại đoàn kết được hiện thực hóa qua việc đào tạo và trao quyền cho đội ngũ cán bộ là người dân tộc thiểu số. Xuyên suốt các giai đoạn, công tác đào tạo, bồi dưỡng, sử dụng và đãi ngộ cán bộ dân tộc luôn được quan tâm. Từ những lớp học đầu tiên của trường cán bộ dân tộc mang tên Nùng Trí Cao đến hệ thống đào tạo bài bản, từ quy hoạch cán bộ đến chính sách thu hút, trọng dụng nhân tài, một hệ sinh thái phát triển nguồn nhân lực vùng dân tộc thiểu số từng bước được hình thành.
Năm 2005, cả nước có 41.936 cán bộ, công chức, viên chức cấp cơ sở là người dân tộc thiểu số. Sau 20 năm, con số này đã tăng lên 250.819 người. Đội ngũ cán bộ dân tộc ngày càng khẳng định vai trò trong các cơ quan quyền lực nhà nước, từ 37 đại biểu Quốc hội khóa I lên 76 đại biểu khóa XVI.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh phát triển nguồn nhân lực và xây dựng đội ngũ cán bộ người dân tộc thiểu số là nhiệm vụ chiến lược, cần chủ động tạo nguồn từ sớm, từ xa. Tại buổi gặp mặt học sinh, sinh viên, thanh niên dân tộc thiểu số xuất sắc năm 2025, ông giao các ban, bộ ngành xây dựng Đề án đào tạo, bồi dưỡng, tạo nguồn cán bộ dân tộc từ học sinh, sinh viên xuất sắc, trước mắt nghiên cứu cấp học bổng đào tạo ở nước ngoài.
Bước ngoặt trong chính sách phát triển kinh tế - xã hội
Từ năm 1986, thực hiện đường lối Đổi mới, cơ quan công tác dân tộc tham mưu nhiều chính sách trọng điểm. Nghị quyết 22-NQ/TW ngày 27/11/1989 của Bộ Chính trị và Quyết định 72-HĐBT ngày 13/3/1990 của Hội đồng Bộ trưởng đánh dấu bước ngoặt, đưa phát triển miền núi vào chiến lược quốc gia, mở đường cho kinh tế hàng hóa.
Giai đoạn 2021-2025, vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi đạt mức tăng trưởng cao: Tây Bắc trên 8%/năm, Tây Nguyên khoảng 7,5%/năm, Tây Nam Bộ trên 7%/năm. Tỷ lệ hộ nghèo người dân tộc thiểu số giảm còn 9,71%, thu nhập bình quân đạt 43,4 triệu đồng/người/năm, tăng 3,1 lần so với năm 2020.
Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2021-2030 (Chương trình MTQG 1719) với 10 dự án, 14 tiểu dự án và 36 nội dung chính sách là bước ngoặt thể chế, hướng tới xử lý căn cơ các điểm nghẽn phát triển.
Bộ Dân tộc và Tôn giáo: Kiến tạo phát triển bền vững
Bộ Dân tộc và Tôn giáo được thành lập theo Nghị quyết số 176/2025/QH15 ngày 18/2/2025, trên cơ sở tổ chức lại Ủy ban Dân tộc và Ban Tôn giáo Chính phủ. Đây là bước chuyển trong tư duy quản lý, đặt công tác dân tộc và tôn giáo trong một chỉnh thể thống nhất, cùng hướng tới củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc.
Sau một năm hoạt động, Bộ đã chuyển từ vai trò thực thi sang kiến tạo chính sách. Năm 2025, Bộ hoàn thành 11 đề án, năm 2026 triển khai 16 đề án, trong đó dự án Luật Tín ngưỡng, Tôn giáo (sửa đổi) đã được Quốc hội khóa XVI thông qua.
Tại Hội nghị sơ kết công tác quý I, triển khai nhiệm vụ quý II năm 2026, Bộ trưởng Nguyễn Đình Khang yêu cầu các đơn vị tập trung lãnh đạo, chỉ đạo quyết liệt, tăng cường nắm chắc tình hình cơ sở, kịp thời tham mưu giải quyết hiệu quả các vấn đề liên quan đến đồng bào dân tộc thiểu số và tôn giáo.
80 năm - một chặng đường đủ dài để nhìn lại và tự hào. Từ nền tảng lịch sử, công tác dân tộc, tôn giáo tiếp tục sứ mệnh gắn kết các dân tộc, các tôn giáo, phát huy mọi nguồn lực, cùng xây dựng một nước Việt Nam phát triển nhanh, bền vững và giàu bản sắc.
