Chính phủ quy định chi tiết phân bổ ngân sách cho chương trình nông thôn mới giai đoạn 2026-2030
Ngày 15/4, Phó Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Văn Thắng đã ký ban hành Quyết định số 16/2026/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ. Văn bản này quy định cụ thể về nguyên tắc, tiêu chí, định mức phân bổ ngân sách trung ương và tỷ lệ vốn đối ứng từ ngân sách địa phương để thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững và phát triển kinh tế-xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi trong giai đoạn 2026-2030 (gọi tắt là Chương trình). Quyết định này sẽ áp dụng cho tất cả các năm ngân sách từ 2026 đến 2030, với mục tiêu ưu tiên cao nhất dành cho các khu vực đặc biệt khó khăn.
Nguyên tắc phân bổ ngân sách trung ương
Theo Quyết định, việc phân bổ vốn ngân sách trung ương phải tuân thủ các nguyên tắc cơ bản như đầu tư có trọng tâm, trọng điểm, đảm bảo hiệu quả và tính bền vững. Ưu tiên hàng đầu là phân bổ ngân sách ở mức cao nhất cho các xã, thôn đặc biệt khó khăn, vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, an toàn khu (ATK), biên giới và hải đảo. Mục tiêu là tạo ra sự chuyển biến rõ rệt trong phát triển kinh tế-xã hội, thúc đẩy xây dựng nông thôn mới và giảm nghèo bền vững. Bên cạnh đó, cần đảm bảo quản lý thống nhất về mục tiêu, cơ chế, chính sách, tiêu chí và định mức phân bổ.
Căn cứ vào dự toán ngân sách nhà nước năm 2026 đã được Quốc hội thông qua, ngân sách trung ương sẽ hỗ trợ ngân sách địa phương thực hiện Chương trình theo hai nguyên tắc chính:
- Ngân sách trung ương chỉ hỗ trợ các địa phương nhận bổ sung cân đối từ ngân sách trung ương, với ưu tiên dành cho những địa phương có tỷ lệ bổ sung cân đối từ 70% trở lên.
- Các địa phương tự cân đối ngân sách có trách nhiệm bố trí nguồn vốn ngân sách địa phương để thực hiện các mục tiêu, nhiệm vụ của Chương trình trên địa bàn của mình.
Việc phân bổ ngân sách trung ương cho các bộ, cơ quan trung ương và địa phương hàng năm sẽ dựa trên khả năng cân đối ngân sách và kết quả đánh giá tình hình thực hiện, sử dụng, giải ngân ngân sách trong giai đoạn 2021-2025 hoặc các năm liền kề trước đó.
Tiêu chí phân bổ vốn ngân sách trung ương cho địa phương
Quyết định cũng nêu rõ các tiêu chí phân bổ vốn ngân sách trung ương cho các địa phương, bao gồm hai nhóm chính:
- Tiêu chí phân bổ theo đối tượng thôn, xã: Dựa trên số lượng thôn đặc biệt khó khăn vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, cùng với số xã thuộc các khu vực I, II, III, xã ATK, xã biên giới, xã đảo, đặc khu và các xã còn lại. Mức phân bổ được xác định bằng hệ số nhân với số lượng thôn, xã tương ứng:
- Thôn đặc biệt khó khăn: Hệ số 1.
- Xã khu vực III, xã ATK, xã biên giới, xã đảo, đặc khu: Hệ số 50.
- Xã khu vực II: Hệ số 40.
- Xã khu vực I: Hệ số 30.
- Xã còn lại: Hệ số 25.
- Tiêu chí ưu tiên cho địa phương thuộc đối tượng ưu tiên: Dựa trên tỷ lệ số bổ sung cân đối so với tổng chi cân đối ngân sách địa phương năm 2026:
- Địa phương có tỷ lệ từ 70% trở lên: Hệ số 0,4.
- Địa phương có tỷ lệ từ 50% đến dưới 70%: Hệ số 0,2.
- Địa phương có tỷ lệ dưới 50%: Không áp dụng hệ số ưu tiên.
Định mức phân bổ và nguyên tắc bố trí vốn đối ứng
Về định mức phân bổ vốn ngân sách trung ương tại các địa phương, Quyết định yêu cầu Ủy ban nhân dân cấp tỉnh xây dựng phương án phân bổ dựa trên tổng dự toán, kế hoạch vốn được Thủ tướng Chính phủ giao, Nghị quyết của Hội đồng nhân dân cấp tỉnh và điều kiện thực tế địa phương. Phương án này phải trình Hội đồng nhân dân cùng cấp quyết định hoặc phân cấp cho cấp xã quyết định chi tiết. Đảm bảo ưu tiên phân bổ cho các xã, thôn đặc biệt khó khăn, vùng dân tộc thiểu số, miền núi, ATK, biên giới và hải đảo, đồng thời tránh trùng lặp với các chương trình mục tiêu quốc gia khác.
Đối với vốn đối ứng ngân sách địa phương, Quyết định quy định tổng vốn đối ứng giai đoạn 2026-2030 phải đảm bảo mức quy định tại Nghị quyết số 257/2025/QH15 của Quốc hội. Các địa phương nhận hỗ trợ từ ngân sách trung ương có trách nhiệm bố trí ngân sách địa phương trong 5 năm và cân đối hàng năm để thực hiện đầy đủ mục tiêu Chương trình, không thấp hơn tỷ lệ vốn đối ứng theo quy định. Địa phương không nhận hỗ trợ phải tự bố trí ngân sách và các nguồn hợp pháp khác để hoàn thành nhiệm vụ.
Ngoài ra, địa phương cần bố trí vốn ngân sách địa phương và huy động nguồn lực hợp pháp khác cho các nội dung không sử dụng vốn ngân sách trung ương, như hỗ trợ phường thực hiện chính sách giảm nghèo, xây dựng nông thôn mới ở phường, hỗ trợ xã đạt chuẩn nông thôn mới phấn đấu lên hiện đại, và thực hiện các nội dung khác do Hội đồng nhân dân cấp tỉnh quyết định.
