Sáng 5/8, tại Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ, Bộ trưởng Bộ Văn hoá – Thể thao và Du lịch Lâm Thị Phương Thanh đã trình bày tóm tắt tờ trình về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xuất bản. Theo Bộ trưởng, việc sửa đổi nhằm thể chế hóa các chủ trương của Đảng về phát triển hoạt động xuất bản, khắc phục hạn chế của Luật Xuất bản năm 2012, tạo hành lang pháp lý thúc đẩy phát triển trong bối cảnh chuyển đổi số và hội nhập quốc tế.
Khẳng định vai trò của xuất bản trong kỷ nguyên số
Dự thảo Luật khẳng định rõ hơn vị trí, vai trò của hoạt động xuất bản, không chỉ thuộc lĩnh vực văn hóa tư tưởng mà còn là ngành kinh tế công nghệ, bộ phận quan trọng của công nghiệp văn hóa, hạ tầng tri thức quốc gia. Bộ trưởng Lâm Thị Phương Thanh nhấn mạnh: “Đây là cơ sở chính trị pháp lý quan trọng để xây dựng các chính sách phát triển xuất bản trong kỷ nguyên số”. Dự thảo cũng chuyển từ tư duy quản lý sang kiến tạo phát triển, quy định các biện pháp tăng cường quản lý bằng dữ liệu, công nghệ số, hỗ trợ chuyển đổi số, phát triển nguồn nhân lực, văn hóa đọc và huy động nguồn lực xã hội.
Đơn giản hóa thủ tục hành chính và tăng cường ứng dụng công nghệ
Một điểm đáng chú ý là dự thảo chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm, quản lý dựa trên dữ liệu, cắt giảm 16/34 thủ tục hành chính, đơn giản hóa điều kiện kinh doanh, tăng cường phân cấp cho địa phương. Điều này nhằm tạo thuận lợi cho người dân, doanh nghiệp và nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước. Đồng thời, dự thảo hoàn thiện khuôn khổ pháp lý cho hoạt động xuất bản trên môi trường số, bổ sung cơ chế quản lý, giám sát, hậu kiểm, bảo vệ quyền tác giả và xử lý vi phạm trên mạng.
Mô hình cơ quan xuất bản, truyền thông chủ lực quốc gia
Đặc biệt, dự thảo Luật tạo lập cơ chế pháp lý về mô hình cơ quan xuất bản, truyền thông chủ lực quốc gia, bổ sung quy định về chính sách đầu tư, xây dựng và phát triển tập đoàn xuất bản, truyền thông chủ lực quốc gia đa nền tảng, đa sản phẩm. Theo tờ trình, mô hình này sẽ tăng cường liên kết, tập trung nguồn lực, nâng cao năng lực cạnh tranh, từng bước hình thành các tổ chức xuất bản quy mô lớn. Các quy định về quản trị, tiêu chuẩn lãnh đạo và biên tập viên cũng được sửa đổi theo hướng chuyên nghiệp, hiện đại, phù hợp với môi trường số.
Theo dự thảo, cơ quan xuất bản, truyền thông chủ lực quốc gia là nhà xuất bản hoạt động đa nền tảng, đa sản phẩm; có đơn vị sự nghiệp trực thuộc hoặc doanh nghiệp thành viên trong lĩnh vực xuất bản, truyền thông; có cơ chế tài chính đặc thù và được thành lập theo quyết định của cơ quan có thẩm quyền.
Phát triển hệ sinh thái xuất bản và công nghiệp nội dung
Dự thảo cũng mở rộng đối tượng tham gia liên kết xuất bản, tạo điều kiện cho doanh nghiệp công nghệ truyền thông, cơ sở giáo dục, thư viện và tổ chức sáng tạo nội dung tham gia vào chuỗi giá trị xuất bản. Quy định về quyền và nghĩa vụ, cơ chế khai thác, thương mại hóa nội dung, phát triển sản phẩm phái sinh cũng được bổ sung. Đồng thời, tăng cường bảo vệ quyền tác giả, phòng chống in lậu, in nối bản trái phép, làm xuất bản phẩm giả và vi phạm bản quyền trên môi trường số; quy định trách nhiệm của nền tảng số và đơn vị cung cấp dịch vụ trung gian.
Hoàn thiện cơ chế kiểm soát nội dung
Dự thảo cũng hoàn thiện cơ chế kiểm soát nội dung theo hướng quy định danh mục xuất bản phẩm có nội dung quan trọng để kiểm soát trước khi phát hành, quy định trách nhiệm của nhà xuất bản, cơ quan chủ quản và cơ quan quản lý nhà nước.
Thẩm tra của Ủy ban Văn hóa và Xã hội
Thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Nguyễn Đắc Vinh cho biết, Ủy ban tán thành với sự cần thiết sửa đổi, bổ sung Luật Xuất bản. Về nội dung xuất bản trên không gian mạng, đề nghị cơ quan soạn thảo rà soát kỹ với pháp luật về quản lý, cung cấp, sử dụng thông tin trên mạng, bảo đảm không mâu thuẫn, chồng chéo, bao quát các nền tảng phát hành xuyên biên giới. Về mô hình tổ chức nhà xuất bản, Ủy ban đồng tình với việc sửa đổi để phù hợp với mô hình chính quyền địa phương mới và chuyển đổi số, nhưng đề nghị làm rõ cơ chế quản trị, quyền và nghĩa vụ của cơ quan xuất bản, truyền thông chủ lực quốc gia, phân biệt rõ mô hình tại Điều 12 và Điều 7.
