Chiều 14/7, tại Trụ sở Trung ương Đảng, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm chủ trì buổi làm việc với các cơ quan về phát triển công nghiệp hàng hải quốc gia. Cùng dự có các Ủy viên Bộ Chính trị, Ủy viên Ban Bí thư, lãnh đạo Chính phủ, các ban, bộ, ngành và một số tập đoàn, tổng công ty.
Phát triển công nghiệp hàng hải theo tư duy hệ sinh thái
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh cần đặt công nghiệp hàng hải quốc gia đúng vị trí trong chiến lược xây dựng Việt Nam trở thành quốc gia biển mạnh. Ông khẳng định đây là năng lực công nghiệp nền tảng, phục vụ phát triển kinh tế biển, tổ chức hệ thống giao thông thủy, bảo đảm quốc phòng - an ninh và nâng cao năng lực tự chủ chiến lược.
Theo Tổng Bí thư, đất nước phải duy trì năng lực cốt lõi về thiết kế, đóng mới, sửa chữa, hoán cải và bảo đảm kỹ thuật phương tiện thiết yếu; không để bị động khi chuỗi cung ứng gián đoạn, thị trường biến động hoặc xuất hiện tình huống khẩn cấp.
Phát triển công nghiệp đóng tàu phải theo tư duy hệ sinh thái, đồng bộ với đội tàu biển, phương tiện thủy nội địa, cảng, logistics, công nghiệp phụ trợ và dịch vụ trong suốt vòng đời phương tiện. Ông nhấn mạnh không phát triển từng nhà máy, từng địa phương hoặc từng loại sản phẩm biệt lập; chính sách phải tạo liên kết chuỗi, thị trường ổn định, phân công hợp lý và hiệu quả tổng thể.
Vai trò Nhà nước và doanh nghiệp
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước chỉ rõ Nhà nước kiến tạo phát triển, định hướng chiến lược, hoàn thiện thể chế, tổ chức thị trường và bảo đảm năng lực thiết yếu; không bao cấp trở lại, không làm thay doanh nghiệp. Doanh nghiệp trực tiếp đầu tư, sản xuất, đổi mới, cạnh tranh và chịu trách nhiệm về hiệu quả; phải phân vai đúng, phát huy thế mạnh từng khu vực kinh tế, bảo đảm cạnh tranh minh bạch và không dùng chính sách để che lấp yếu kém quản trị.
Phát triển có chọn lọc, có trọng tâm, có điều kiện, dựa trên nhu cầu thực và lợi thế cạnh tranh quốc gia. Mọi lựa chọn phải căn cứ vào hiệu quả dài hạn, khả năng làm chủ hoặc tiếp nhận công nghệ, năng lực quản trị, thị trường và phần giá trị giữ lại trong nước; không chạy theo quy mô, thứ hạng hình thức; không đầu tư dàn trải, trùng lặp; không đánh đổi chất lượng, an toàn, môi trường lấy tăng trưởng ngắn hạn.
Hợp tác quốc tế, thu hút đầu tư nước ngoài và phát triển công nghiệp quốc phòng lưỡng dụng phải phục vụ nâng cao năng lực tự chủ quốc gia. Nguồn lực quốc tế phải góp phần tiếp nhận công nghệ, nâng năng lực quản trị, phát triển nhà cung ứng, đào tạo nhân lực và mở rộng thị trường.
Nhiệm vụ trước mắt: Mở khóa thị trường và xử lý điểm nghẽn
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước yêu cầu tập trung mở khóa thị trường, khai thác hiệu quả năng lực hiện có và xử lý các điểm nghẽn. Đảng ủy Chính phủ lãnh đạo, chỉ đạo Chính phủ khẩn trương xây dựng Chương trình quốc gia phát triển công nghiệp hàng hải và cơ khí biển đến năm 2035, tầm nhìn 2050. Chương trình phải xác định rõ mục tiêu, trọng tâm, lộ trình, nguồn lực, cơ chế tổ chức thực hiện; gắn kết với chiến lược đội tàu, vận tải thủy, cảng, logistics, năng lượng biển và quốc phòng-an ninh; khắc phục tình trạng chính sách phân tán, thiếu công cụ và thiếu sản phẩm đầu ra.
Cần tổ chức rà soát, đánh giá và phân loại toàn diện năng lực ngành. Trên cơ sở dữ liệu thống nhất, xác định rõ năng lực nào cần bảo toàn, nâng cấp, liên kết, chuyển đổi hoặc xử lý; nhận diện doanh nghiệp, tài sản, công nghệ, dữ liệu và đội ngũ kỹ thuật có giá trị chiến lược. Kết quả rà soát phải trở thành căn cứ cho hoạch định chính sách, phân bổ nguồn lực và kiểm tra hiệu quả.
Nghiên cứu, hoàn thiện cơ chế tài chính, tín dụng, bảo lãnh và bảo hiểm phù hợp với đặc thù hợp đồng lớn, chu kỳ dài, rủi ro cao của ngành đóng tàu. Cơ chế hỗ trợ phải có điều kiện, đúng đối tượng, gắn với đơn hàng, năng lực doanh nghiệp, phương án tài chính khả thi và quản trị minh bạch; không cấp vốn để bù lỗ, không tạo nợ xấu mới, không hợp thức hóa sai phạm cũ.
Tổ chức lại thị trường trong nước, gắn nhu cầu phát triển đội tàu biển, phương tiện thủy nội địa, tàu công vụ, dịch vụ ngoài khơi và quốc phòng-an ninh với năng lực công nghiệp trong nước trên nguyên tắc cạnh tranh, chất lượng và hiệu quả. Trước mắt, coi sửa chữa, hoán cải, nâng cấp xanh, bảo trì và dịch vụ vòng đời là hướng quan trọng để khai thác năng lực hiện có, tạo dòng tiền và giữ lao động kỹ thuật có tay nghề cao.
Tổng Bí thư lưu ý xử lý tồn tại theo pháp luật, bảo đảm quyền lợi hợp pháp, không thất thoát tài sản nhà nước, đồng thời không xử lý cơ học làm mất hạ tầng, công nghệ, dữ liệu, quan hệ khách hàng và đội ngũ lao động kỹ thuật khó tái tạo.
Nhiệm vụ lâu dài: Xây dựng hệ sinh thái công nghiệp hàng hải hiện đại, xanh, số
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước chỉ rõ phải chuyển từ duy trì năng lực sản xuất sang xây dựng hệ sinh thái công nghiệp hàng hải và đường thủy hiện đại, xanh, số, có khả năng tự chủ và cạnh tranh quốc tế. Phát triển đồng bộ công nghiệp phụ trợ, thiết kế, khoa học-công nghệ, đăng kiểm, tiêu chuẩn, dữ liệu và nhân lực chất lượng cao; đổi mới cách thu hút FDI, tổ chức liên doanh, phát triển nhà cung ứng và xuất khẩu; phát triển công nghiệp quốc phòng, an ninh lưỡng dụng trong đóng tàu và cơ khí biển.
Hình thành một số trung tâm, cụm liên kết công nghiệp hàng hải và đường thủy trọng điểm theo lợi thế vùng, có chuyên môn hóa và kết nối trong mạng lưới quốc gia.
Tổng Bí thư đề nghị Đảng ủy Chính phủ cụ thể hóa các định hướng thành chương trình, đề án, kế hoạch và cơ chế, chính sách; tiếp tục hoàn thiện khuôn khổ pháp luật thống nhất giữa hàng hải và đường thủy. Quá trình thực hiện phải bảo đảm rõ trách nhiệm, rõ tiến độ, rõ kết quả, tăng cường kiểm tra, giám sát và xử lý nghiêm sự trì trệ, né tránh.
Tổng Bí thư khẳng định tinh thần chung: phát triển công nghiệp hàng hải quốc gia bằng tư duy hệ sinh thái, lựa chọn có trọng tâm và kỷ luật thực thi; phát huy đúng vai trò của Nhà nước, doanh nghiệp và hợp tác quốc tế; không cứu trợ dàn trải, không bao cấp trở lại, không đầu tư theo phong trào; nhưng không buông lỏng để mất năng lực công nghiệp chiến lược; xử lý dứt điểm tồn tại, bảo toàn giá trị và tổ chức lại nhu cầu thành thị trường có kỷ luật cho doanh nghiệp có năng lực.
Chủ trương phải được cụ thể hóa thành chương trình, sản phẩm, công nghệ, doanh nghiệp, việc làm và năng lực quốc gia. Làm được như vậy, công nghiệp hàng hải quốc gia sẽ trở thành một phần thực chất của năng lực Việt Nam ra biển, làm chủ hệ thống giao thông thủy và nâng cao vị thế đất nước trong kỷ nguyên mới.
