Sau một năm vận hành mô hình chính quyền 3 cấp trong cả nước, nhiều thay đổi lớn đã diễn ra về bộ máy, lực lượng, phương thức vận hành và phương pháp làm việc. Toàn hệ thống đã sắp xếp, giảm từ 63 xuống còn 34 tỉnh, thành phố; kết thúc hoạt động của 696 đơn vị hành chính cấp huyện và tinh gọn từ 10.035 xuống còn 3.321 đơn vị hành chính cấp xã. Chất lượng phục vụ người dân được nâng lên, với hình ảnh chính quyền gần dân hơn.
Mức độ hài lòng của người dân đạt 83,08%
Theo đánh giá của đồng chí Nguyễn Duy Ngọc, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Trung ương Đảng, Trưởng Ban Tổ chức Trung ương, Trưởng ban Chỉ đạo sơ kết, mức độ hài lòng của người dân đạt 83,08%. Đặc biệt, 89,09% ý kiến ghi nhận cơ bản không còn tình trạng công chức sách nhiễu, gây phiền hà. Về hiệu quả kinh tế - xã hội, cả nước hoàn thành vượt mức 15/15 chỉ tiêu, đạt và vượt 22/26 chỉ tiêu kinh tế - xã hội chủ yếu giai đoạn 2021-2025. Quốc phòng, an ninh chính trị và trật tự an toàn xã hội được giữ vững, đời sống vật chất, tinh thần của nhân dân được nâng cao.
Yêu cầu chuyển từ sắp xếp sang tinh chỉnh
Thành công của cuộc cách mạng sắp xếp địa phương, hệ thống chính trị được đánh giá là nhờ sự lãnh đạo trực tiếp, quyết liệt của Trung ương Đảng, Bộ Chính trị, Ban Bí thư, với vai trò hạt nhân của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm. Tuy nhiên, giai đoạn tiếp theo đặt ra yêu cầu lớn: từ “đã sắp xếp xong” chuyển sang “tiếp tục tinh chỉnh”; bộ máy tinh gọn phải thực chất hơn, vận hành thông suốt hơn; quyền hạn rõ hơn, trách nhiệm cụ thể hơn; phục vụ nhân dân và doanh nghiệp tốt hơn. Định hướng cho 3 cấp chính quyền được xác định: Trung ương kiến tạo thể chế, nền tảng số và giám sát; cấp tỉnh điều phối nguồn lực, liên kết vùng; cấp xã trực tiếp thực thi, quản trị dữ liệu và phục vụ nhân dân, doanh nghiệp, kiến tạo phát triển.
Những hạn chế và khó khăn còn tồn tại
Các ý kiến tại hội nghị thẳng thắn chỉ ra những hạn chế: trao nhiệm vụ chưa gắn với trao quyền, tài chính, nhân lực, dữ liệu; chồng lấn nhiệm vụ giao thoa; mô hình tổ chức bộ máy còn bất cập, một số cấu phần chưa hoàn thiện, năng lực chưa đáp ứng khối lượng lớn. Thực trạng lương, đãi ngộ chưa hợp lý; tuyển cán bộ chưa chặt chẽ, chưa gắn với đánh giá kết quả đầu ra. Theo Đảng ủy Chính phủ, việc luật hóa các quy định chuyên ngành còn chậm; áp lực ở cấp xã tăng lớn do diện tích và dân số mở rộng nhưng năng lực cán bộ chưa đồng đều. Nhiều cấp xã thiếu chuyên viên có chuyên môn sâu về đất đai, xây dựng, tài chính, tư pháp và công nghệ thông tin.
Con số tồn tại đòi hỏi nâng cao năng lực cơ sở
Đến cuối tháng 5/2026, cả nước còn hơn 11 nghìn cơ sở nhà, đất dôi dư sau sắp xếp chưa được khai thác hiệu quả hoặc phê duyệt phương án xử lý. Nhiều trụ sở bỏ trống, phát sinh chi phí duy tu, bảo dưỡng. Toàn quốc vẫn còn 435 thôn bản chưa được phủ sóng viễn thông đầy đủ; 705/3.321 đơn vị hành chính cấp xã (21,23%) chưa đạt tiêu chuẩn theo quy định.
Chia sẻ từ cơ sở, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND xã Đức Trọng, Lâm Đồng Trần Trung Hiếu cho biết: một công chức kiêm nhiệm nhiều lĩnh vực, dễ quá tải và sai sót. Một số quy định, hướng dẫn của Trung ương chưa kịp thời ban hành hoặc chưa thống nhất, nhất là về phân cấp, phân quyền, quy trình xử lý nghiệp vụ. Một số cơ chế, chính sách không còn phù hợp, nhất là về biên chế, chế độ đãi ngộ, phụ cấp đối với công chức cấp xã. Việc phân bổ nguồn lực tài chính cho xã sau sắp xếp ở một số nơi chưa đáp ứng yêu cầu, gây khó khăn trong thu hút, ổn định và phát triển đội ngũ cán bộ cơ sở.
Báo cáo của Ban Thường trực Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam cũng chỉ ra: cấp xã hiện chỉ có 8 đến 10 biên chế công chức, chất lượng hạn chế nhưng kiêm nhiệm nhiều nhiệm vụ của MTTQ và các tổ chức chính trị - xã hội trên địa bàn rộng. Một số nơi thiếu cán bộ có trình độ, chuyên môn sâu về giám sát, phản biện xã hội, nắm tình hình nhân dân và chuyển đổi số. Việc chuyển đổi số chưa đồng đều, dữ liệu phân tán, kết nối chia sẻ hạn chế, nguồn nhân lực công nghệ thông tin còn mỏng.
Kiến nghị tăng cường nguồn lực cho cơ sở
Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND xã Vân Sơn, tỉnh Phú Thọ Nguyễn Duy Tư đề nghị: tiếp tục hoàn thiện và đẩy mạnh phân cấp, phân quyền cho cấp xã; bố trí nguồn lực đặc thù cho các xã miền núi sau sáp nhập có diện tích rộng, dân cư phân tán; điều chỉnh định mức biên chế phù hợp khối lượng công việc thực tế; đào tạo, bồi dưỡng chuyên sâu cho cán bộ cơ sở về kỹ năng số, quản trị công hiện đại và năng lực khai thác dữ liệu số. Cần hỗ trợ nguồn lực đầu tư hạ tầng số, hạ tầng công nghệ thông tin, trang thiết bị phục vụ chuyển đổi số và liên thông dữ liệu chuyên ngành, cũng như đầu tư hạ tầng giao thông, điện, trường học, cơ sở y tế và các công trình phục vụ phát triển du lịch cộng đồng.
