Sáng 25/6, UBND tỉnh Cao Bằng phối hợp với Báo Quân đội nhân dân tổ chức tọa đàm “Nhìn lại một năm vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp tại tỉnh Cao Bằng”. Sự kiện diễn ra trong bối cảnh Trung ương dự kiến tổ chức Hội nghị sơ kết toàn quốc một năm thực hiện sắp xếp đơn vị hành chính các cấp và vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp vào ngày 1/7.
Năng suất lao động chưa tăng tương xứng
Phát biểu khai mạc, ông Lê Hải Hòa, Chủ tịch UBND tỉnh Cao Bằng, thẳng thắn nhìn nhận sau một năm thực hiện mô hình mới, năng suất lao động của bộ máy chưa tăng tương xứng với kỳ vọng; tốc độ giải quyết một số công việc đôi khi chưa đáp ứng yêu cầu; thời gian dành cho việc đi cơ sở, nghiên cứu sâu các vấn đề thực tiễn còn hạn chế; kỷ luật, kỷ cương trong lề lối làm việc vẫn là nội dung cần tiếp tục chấn chỉnh.
Ông Lê Hải Hòa đề nghị đại diện các sở, ngành, chính quyền cơ sở tập trung làm rõ những khó khăn, vướng mắc trong quá trình vận hành mô hình mới; nhất là yêu cầu xây dựng chính quyền cấp xã gần dân, sát dân hơn sau khi sáp nhập đơn vị hành chính cấp xã và không còn cấp huyện.
Một nội dung quan trọng khác được Chủ tịch UBND tỉnh Cao Bằng đặt ra là năng lực thực thi của cấp xã sau khi được phân cấp, phân quyền; việc giao thêm nhiệm vụ, thẩm quyền cần đi cùng đánh giá đầy đủ về nhân lực, nguồn lực, điều kiện cơ sở vật chất và khả năng tổ chức thực hiện tại từng địa bàn.
Đổi mới quản trị, không chỉ sắp xếp bộ máy
Tại tọa đàm, Ban tổ chức đã nhận được gần 20 tham luận của các chuyên gia, đại biểu Quốc hội, cán bộ quản lý và đại diện các cơ quan, đơn vị, địa phương tại Cao Bằng. Tham luận của TS Nguyễn Sĩ Dũng, nguyên Phó chủ nhiệm Văn phòng Quốc hội, tập trung làm rõ yêu cầu đổi mới quản trị khi tổ chức lại chính quyền địa phương theo mô hình 2 cấp.
TS Nguyễn Sĩ Dũng nhận định, việc tổ chức lại chính quyền địa phương không đơn thuần là sắp xếp tổ chức bộ máy hay giảm đầu mối trung gian. Đây là quá trình chuyển đổi mô hình quản trị, hướng tới nâng cao năng lực quản trị quốc gia, giải phóng nguồn lực phát triển và đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong giai đoạn mới.
Theo ông, cải cách chỉ có thể thành công khi phân cấp, phân quyền được thực hiện thực chất. Chính quyền cơ sở cần được trao quyền rõ ràng, đồng thời phải được tăng cường năng lực tổ chức thực hiện. Cùng với việc giao nhiệm vụ, các địa phương cần được bảo đảm nguồn lực tương xứng; từ biên chế, đội ngũ cán bộ chuyên môn, kinh phí hoạt động đến hạ tầng công nghệ thông tin và cơ sở dữ liệu phục vụ công tác điều hành.
TS Nguyễn Sĩ Dũng cho rằng quá trình đổi mới mô hình chính quyền địa phương cũng cần đi cùng việc tiếp tục đổi mới phương thức lãnh đạo, tăng cường kiểm soát quyền lực, bảo đảm bộ máy hoạt động hiệu quả nhưng vẫn chặt chẽ, minh bạch và đúng quy định.
Bảo đảm bộ máy không bị gián đoạn
Từ thực tiễn tỉnh Cao Bằng, bà Lý Thị Huệ, Giám đốc Sở Nội vụ tỉnh Cao Bằng, cho biết địa phương đã tập trung chỉ đạo quyết liệt, đồng bộ các nhiệm vụ chuẩn bị và tổ chức vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp. Cùng với công tác tuyên truyền, tổ chức, tỉnh cũng rà soát toàn diện điều kiện về bộ máy, nhân sự, cơ sở vật chất, tài chính, công nghệ thông tin và các yếu tố bảo đảm khác.
Bà Huệ nhấn mạnh: "Các hoạt động hành chính phải được duy trì thông suốt, hiệu quả trong suốt quá trình sắp xếp. Đây là yêu cầu rất quan trọng, bởi bất kỳ sự gián đoạn nào cũng có thể tác động trực tiếp đến đời sống người dân, hoạt động sản xuất, kinh doanh và niềm tin của xã hội."
Để thực hiện yêu cầu này, Cao Bằng đã rà soát, xác định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của từng cấp chính quyền; bảo đảm nguyên tắc "rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm, rõ thẩm quyền". Tỉnh đã nghiên cứu, quán triệt các quy định của Trung ương về phân cấp, phân quyền và phân định thẩm quyền; trên cơ sở đó xây dựng phương án tổ chức thực hiện phù hợp với đặc điểm của địa phương.
Sở Nội vụ tỉnh Cao Bằng đã chủ động tham mưu UBND tỉnh, phối hợp hướng dẫn các sở, ngành và UBND cấp xã thực hiện tinh giản biên chế bảo đảm tinh gọn, hiệu quả, đúng quy định.
Khó khăn từ địa hình miền núi, biên giới
Theo bà Lý Thị Huệ, quá trình triển khai bộc lộ nhiều khó khăn khi địa phương hiện có 56 đơn vị hành chính cấp xã, trong đó 53 xã thuộc diện đặc biệt khó khăn; địa hình miền núi, giao thông cách trở, nhiều khu vực thường xuyên xảy ra thiên tai, sạt lở đất đã ảnh hưởng lớn đến công tác quản lý và phục vụ người dân.
Một số vùng sâu, vùng xa vẫn chưa có sóng viễn thông ổn định, thậm chí chưa có điện lưới, khiến việc ứng dụng chuyển đổi số gặp nhiều trở ngại; cơ sở vật chất tại nhiều xã chưa đáp ứng yêu cầu; điều kiện nhà ở cho cán bộ, công chức cũng còn nhiều thiếu thốn, nhất là tại các xã vùng sâu, vùng xa.
Giám đốc Sở Nội vụ tỉnh Cao Bằng cho biết một trong những khó khăn lớn hiện nay là vấn đề biên chế, nhất là đối với ngành giáo dục và y tế. Từ thực tiễn trên, địa phương kiến nghị Trung ương xem xét cơ chế đặc thù đối với các tỉnh miền núi, biên giới; đồng thời không áp dụng cứng nhắc việc tinh giản biên chế trong lĩnh vực giáo dục, y tế.
Cao Bằng cũng đề xuất nghiên cứu quy mô tổ dân phố, thôn xóm phù hợp với điều kiện vùng sâu, vùng xa nhằm nâng cao hiệu quả quản lý và phục vụ nhân dân.
Khai thác hiệu quả tài sản công sau sắp xếp
Bà Lý Thị Huệ cho biết, sau sáp nhập đơn vị hành chính và sắp xếp đơn vị sự nghiệp công lập, một số cơ sở nhà, đất dôi dư đã được điều chuyển cho các đơn vị có nhu cầu sử dụng. Việc điều chuyển này không chỉ giúp tránh lãng phí tài sản công mà còn góp phần khai thác hiệu quả nguồn lực tài chính, đáp ứng nhu cầu về trụ sở, cơ sở hoạt động của các đơn vị sau sắp xếp.
Tỉnh Cao Bằng đã ban hành nhiều văn bản chỉ đạo, đôn đốc và hướng dẫn các cơ quan, đơn vị quản lý, sử dụng, xây dựng phương án xử lý trụ sở làm việc, cơ sở hoạt động sự nghiệp, xe ô tô và các tài sản khác trong quá trình tinh gọn bộ máy. Công tác này được triển khai với yêu cầu bảo đảm công khai, minh bạch, đúng quy định, phù hợp với nhu cầu sử dụng thực tế và tránh thất thoát, lãng phí tài sản nhà nước.
Đào tạo cán bộ và phân bổ nguồn lực
Theo bà Hà Nhật Lệ, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Cao Bằng, sau khi thực hiện chính quyền địa phương 2 cấp, đội ngũ cán bộ, công chức không chỉ thạo một việc mà phải thạo một số việc. Do đó, Trung ương cần có lộ trình, giáo trình, tài liệu để bồi dưỡng cán bộ cơ sở một cách hệ thống, bài bản và cần có chương trình bồi dưỡng các bí thư chi bộ, bởi vai trò, trách nhiệm của bí thư chi bộ sau sáp nhập đã nặng nề hơn rất nhiều.
Bà Lệ cũng đề cập đến việc phân bổ nguồn lực của Trung ương, cho rằng có một tiêu chí chưa thực sự phù hợp đó là dựa theo số dân khi phân bổ nguồn lực từ chương trình mục tiêu quốc gia. Bà dẫn chứng: "Các xã biên giới nghèo tại Cao Bằng có diện tích khá rộng, đời sống người dân còn nghèo, điều kiện cơ sở vật chất còn hạn chế, do đó, nếu phân bổ nguồn lực theo số dân thì khó bảo đảm được nhu cầu thực tế."
Phó Chủ tịch UBND tỉnh Cao Bằng đề nghị xem xét lại định mức, tiêu chí phân bổ nguồn lực do Trung ương hỗ trợ cho 34 tỉnh, thành phố, nhất là với các tỉnh vùng sâu, vùng xa, vùng biên giới khó khăn.
Bà Hà Nhật Lệ cũng nêu bất cập trong chủ trương xây dựng trụ sở xã mới. Có những xã được sáp nhập từ 3, 4 xã, khoảng cách đi lại giữa các xã khá xa, cán bộ, công chức xã lại chưa có nhà công vụ, gây khó khăn trong việc bảo đảm hiệu quả công việc, nhất là ở vùng biên giới. Do đó, bà đề nghị Trung ương xem xét lại chủ trương xây dựng trụ sở xã.
Kết luận tọa đàm
Phát biểu kết luận tọa đàm, Thiếu tướng Đoàn Xuân Bộ, Tổng biên tập Báo Quân đội nhân dân, đánh giá các tham luận, ý kiến trao đổi đã chỉ ra nhiều vấn đề đáng chú ý trong quá trình vận hành chính quyền địa phương 2 cấp. Các ý kiến không chỉ phản ánh thực tiễn Cao Bằng mà còn nêu bật những vướng mắc chung tại nhiều địa phương, tập trung vào các điểm nghẽn về thể chế, phân cấp, phân quyền, bảo đảm nguồn lực, tổ chức bộ máy, nhân sự và chất lượng cán bộ, công chức cấp xã.
Thiếu tướng Đoàn Xuân Bộ cho biết, tham luận của đại biểu đến từ các sở, ngành, đơn vị, địa phương, người dân và doanh nghiệp đã phản ánh khá toàn diện quá trình tổ chức, vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp tại Cao Bằng. Qua một năm vận hành, đã xuất hiện những khó khăn như: địa bàn rộng, dân cư phân tán, khối lượng công việc lớn nhưng biên chế mỏng, trình độ, năng lực chưa đồng đều, tỷ lệ cán bộ kiêm nhiệm cao, một số lĩnh vực chuyên môn sâu thiếu cán bộ có trình độ.
Bên cạnh đó, nguồn lực đầu tư, kết cấu hạ tầng và điều kiện làm việc mặc dù được quan tâm nhưng vẫn còn khó khăn, ảnh hưởng nhất định đến hiệu quả hoạt động của bộ máy. Thiếu tướng Đoàn Xuân Bộ nhấn mạnh: "Ban tổ chức tin tưởng rằng, những kết quả tích cực của tọa đàm sẽ tạo hiệu ứng lan tỏa góp phần tiếp tục củng cố niềm tin, sự đồng thuận, quyết tâm cao cũng như tâm huyết, trách nhiệm của đội ngũ cán bộ, đảng viên và đông đảo nhân dân trong tổ chức, vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp."
