Một năm sau cuộc sắp xếp hành chính, không chỉ bản đồ hành chính Việt Nam thay đổi, mà lần đầu tiên chính quyền địa phương hai cấp được vận hành - một cuộc tái cấu trúc không gian phát triển và phương thức quản trị.
Hải Phòng sau sáp nhập: Tăng trưởng vượt bậc và kỳ vọng cực tăng trưởng mới
Sau khi hợp nhất với tỉnh Hải Dương, thành phố Hải Phòng không chỉ mở rộng diện tích và dân số mà còn sở hữu không gian phát triển hoàn chỉnh hơn, nơi các lợi thế về cảng biển, công nghiệp, logistics, dịch vụ và nông nghiệp được tích hợp trong cùng một chiến lược. Nhiều chuyên gia kỳ vọng Hải Phòng sẽ trở thành cực tăng trưởng mới của khu vực phía Bắc nhờ khả năng kết hợp các nguồn lực trước đây thuộc hai đơn vị hành chính độc lập.
Thực tế sau một năm, những kỳ vọng đó bước đầu được hiện thực hóa. Năm 2025, Hải Phòng đạt tốc độ tăng trưởng GRDP 11,81%, đứng thứ hai cả nước; quy mô nền kinh tế đạt gần 30 tỷ USD, đứng thứ ba toàn quốc. Đà tăng trưởng tiếp tục duy trì trong quý I/2026 với mức trên 11%. Đáng chú ý, Hải Phòng là thành phố trực thuộc Trung ương duy nhất nằm trong nhóm 6 địa phương đạt mức tăng trưởng hai con số.
Đồng Nai: Khơi thông nguồn lực sau hợp nhất
Câu chuyện tương tự diễn ra ở Đồng Nai. Sau khi hợp nhất với Bình Phước, địa phương đặt mục tiêu khơi thông nguồn lực, phát huy lợi thế bổ trợ giữa hai vùng, đẩy mạnh liên kết hạ tầng và tái cấu trúc không gian kinh tế - những điểm nghẽn trước đây. Dù phải đồng thời thực hiện nhiều nhiệm vụ lớn liên quan đến sáp nhập bộ máy và chuyển đổi mô hình quản trị, Đồng Nai vẫn duy trì đà tăng trưởng kinh tế tích cực. Lãnh đạo địa phương đánh giá bộ máy mới đang vận hành ổn định, bảo đảm các mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội.
Chính quyền hai cấp: Phân cấp mạnh, địa phương chủ động
Việc vận hành chính quyền địa phương hai cấp tạo nên thay đổi sâu sắc: quyền lực quản trị dịch chuyển về địa phương. Lần đầu tiên, hàng nghìn nhiệm vụ được rà soát, phân cấp theo phương châm “địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm”. Trước đây, nhiều quyết định về đầu tư, đất đai, quy hoạch phải qua nhiều tầng nấc; nay được giao trực tiếp cho chính quyền địa phương.
Đại biểu Quốc hội Nguyễn Thị Việt Nga nhận xét: “Điều đang diễn ra không chỉ là thay đổi quy mô địa giới. Khi không gian hành chính mở rộng, quy mô kinh tế lớn hơn thì năng lực tích tụ nguồn lực cũng mạnh mẽ hơn. Nhiều tỉnh, thành hình thành cực tăng trưởng mới dựa vào tái cơ cấu ngành nghề, logistics, hạ tầng, công nghiệp phụ trợ và dịch vụ chất lượng cao”.
Theo bà, năng lực lãnh đạo ở nhiều địa phương đang chuyển từ “quản lý sự vụ” sang “kiến tạo phát triển”, xây dựng chiến lược dài hạn, chủ động tìm kiếm động lực tăng trưởng mới.
Thực tiễn tại cơ sở: Phường Hải An và bài toán quản trị mới
Tại Hải Phòng, phường Hải An là một trong những địa phương thể hiện rõ sự thay đổi vai trò của chính quyền cấp xã. Chỉ trong năm đầu vận hành mô hình mới, Hải An lần đầu trực tiếp triển khai giải phóng mặt bằng cho 14 dự án, tổng diện tích hơn 346ha, liên quan đến 48 tổ chức và 1.365 hộ dân. Trước đây, công việc này thuộc trách nhiệm cấp huyện; nay phường phải trực tiếp tổ chức từ tuyên truyền, kiểm đếm đến xây dựng phương án bồi thường và xử lý tình huống phát sinh.
Phương thức điều hành của phường buộc phải thay đổi: từ chỗ thực hiện công việc theo quy trình hành chính, chính quyền cấp xã phải học cách quản trị dự án, quản trị xung đột lợi ích, tổ chức phối hợp liên ngành và đối thoại trực tiếp với người dân.
Khó khăn và thách thức: Áp lực lên đội ngũ cán bộ cơ sở
Ở chiều ngược lại, việc trao quyền đặt ra sức ép lớn đối với cán bộ cơ sở. Tại Khánh Hòa, sau sáp nhập, phường Nam Nha Trang quản lý địa bàn rộng hơn 82km2 với hơn 130.000 dân. Khối lượng công việc về đất đai, môi trường, khoáng sản và quản lý đô thị tăng đáng kể, trong khi nhiều vị trí chuyên môn còn thiếu hoặc phải kiêm nhiệm trái ngành. Chính quyền địa phương đã kiến nghị tỉnh có cơ chế bố trí biên chế linh hoạt hơn theo quy mô dân số và khối lượng công việc thực tế.
Cải cách hành chính: Hải Phòng dẫn đầu, Đồng Nai vươn lên
Hải Phòng tiếp tục dẫn đầu cả nước về Chỉ số cải cách hành chính (PAR Index) và Chỉ số hài lòng của người dân (SIPAS). Theo lãnh đạo thành phố, kết quả này đến từ việc đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, chuyển đổi số và chuyển giao thẩm quyền cho cơ sở ngay từ đầu. Đồng Nai cũng ghi nhận bước tiến khi vươn lên nhóm đầu cả nước về PAR Index và SIPAS. Giám đốc Sở Nội vụ Nguyễn Hữu Định cho biết những thứ hạng này cho thấy năng lực điều hành của bộ máy mới đang từng bước được khẳng định.
Ở chiều ngược lại, An Giang sau sáp nhập với Kiên Giang xác định các chỉ số cải cách hành chính và mức độ hài lòng còn thấp là điểm nghẽn cần tập trung tháo gỡ. Ông Phạm Minh Hùng, Vụ trưởng Vụ Cải cách hành chính (Bộ Nội vụ), nhấn mạnh: nếu hạ tầng công nghệ, cơ sở dữ liệu chưa được kết nối đồng bộ, áp lực sẽ dồn lên bộ phận tiếp nhận thủ tục hành chính. Vì vậy, cải cách tổ chức phải đi song song với cải cách quy trình, chuyển đổi số và đồng bộ dữ liệu.
Góc nhìn chuyên gia: Tái cấu trúc quản trị và không gian phát triển
TS Đoàn Văn Tình, Phó Trưởng khoa Quản trị nhân lực, Học viện Hành chính và Quản trị công, nhận định cuộc sắp xếp vừa qua là cuộc tái cấu trúc mô hình quản trị và tổ chức lại không gian phát triển lớn nhất từ trước đến nay. Ở cấp tỉnh, thay đổi thể hiện ở khả năng quy hoạch và điều phối nguồn lực trên quy mô lớn; ở cấp xã, chính quyền chuyển từ vai trò thừa hành sang trung tâm quản trị địa bàn trực tiếp với phạm vi và trách nhiệm lớn hơn nhiều.
Đại biểu Quốc hội Nguyễn Thị Việt Nga cho rằng, sau một năm, điều đáng ghi nhận nhất là sự thay đổi trong tư duy điều hành: “Nhiều tỉnh, thành đã chủ động hơn trong hoạch định chính sách phát triển, thu hút đầu tư, xử lý vấn đề phát sinh. Khi quyền lực được giao đúng, đủ và đi kèm cơ chế kiểm soát phù hợp, địa phương phát huy sáng kiến, khai thác tốt tiềm năng và tạo động lực phát triển mới”.
Một năm là quãng thời gian chưa đủ dài để kết luận cuối cùng, nhưng đủ để nhìn thấy hướng đi của cuộc cải cách. Đích đến không chỉ là giảm tầng nấc quản lý, mà là xây dựng mô hình quản trị địa phương hiện đại, nơi mỗi quyết định nhanh hơn, gần dân hơn và hiệu quả hơn; nơi địa phương có đủ năng lực biến quyền lực được trao thành tốc độ phát triển, chất lượng phục vụ và niềm tin của người dân.
