Ngày 7/7, Mỹ quyết định thu hồi quy chế miễn trừ xuất khẩu dầu đối với Iran, đồng thời lên án các vụ tấn công nhằm vào tàu thuyền tại eo biển Hormuz là “không thể chấp nhận”. Theo Reuters, ngay sau thông báo, giá dầu thế giới tăng hơn 5%.
Động thái đáp trả các vụ tấn công trên eo biển Hormuz
Chính quyền Tổng thống Donald Trump thu hồi quy chế miễn trừ xuất khẩu dầu Iran nhằm đáp trả những hành động mà Washington cáo buộc làm gia tăng bất ổn trên tuyến hàng hải chiến lược toàn cầu Hormuz. Giới chức Mỹ nhấn mạnh, việc nới lỏng trừng phạt luôn gắn liền với điều kiện Tehran phải thực thi đầy đủ các cam kết trong bản ghi nhớ giữa hai bên.
Tháng trước, Bộ Tài chính Mỹ từng cho phép Iran bán dầu và miễn trừ trừng phạt đến ngày 21/8 theo thỏa thuận sơ bộ. Tuy nhiên, quyết định mới nhất yêu cầu Iran chấm dứt hoạt động bán dầu trước ngày 17/7.
Ba tàu chở dầu bị tấn công, cảnh báo an ninh nâng lên mức nghiêm trọng
Động thái của Mỹ được đưa ra sau khi 3 tàu chở dầu báo cáo về việc bị các vật thể chưa xác định tấn công trên eo biển Hormuz. Thông tin do Cơ quan Điều hành Thương mại Hàng hải Vương quốc Anh (UKMTO) công bố. Tehran chưa đưa ra bình luận và chưa có bên nào nhận trách nhiệm.
Ngày 7/7, Trung tâm Thông tin Hàng hải Hỗn hợp (JMIC) thuộc Hải quân Mỹ nâng mức đe dọa đối với tàu thuyền qua eo biển Hormuz từ “đáng kể” lên “nghiêm trọng” sau các vụ tấn công. Đây là lần đầu tiên mức cảnh báo được nâng lên “nghiêm trọng” kể từ ngày 15/6. JMIC nêu trong thông báo: “Các vụ việc được xác nhận gần đây cho thấy môi trường an ninh vẫn ở mức nguy hiểm và đòi hỏi sự cảnh giác cao độ”, đồng thời cảnh báo thủy thủ chuẩn bị cho sự hiện diện dày đặc hơn của lực lượng hải quân, ùn tắc và tăng cường kiểm tra.
Tác động đến đàm phán và kinh tế Iran
Một quan chức Mỹ cho biết các nhà đàm phán hai bên vẫn làm việc “một cách thiện chí” nhằm hướng tới thỏa thuận cuối cùng, bất chấp căng thẳng. Tuy nhiên, các vụ tấn công và phản ứng của Mỹ có nguy cơ làm lung lay sự đồng thuận ngoại giao, gia tăng nguy cơ hành động đáp trả và ảnh hưởng đến tiến trình đàm phán.
Xuất khẩu dầu là nguồn thu quan trọng của Iran, mang về hàng tỷ USD ngoại tệ để tài trợ chi tiêu chính phủ và hỗ trợ nền kinh tế vốn suy yếu sau nhiều năm chịu trừng phạt. Hiện chưa rõ các diễn biến mới có dẫn đến gián đoạn vận tải qua eo biển Hormuz hay không.
Bối cảnh thỏa thuận Islamabad và đàm phán Thụy Sĩ
Ngày 17/6, Mỹ và Iran ký Bản ghi nhớ Islamabad với sự trung gian của Pakistan, cam kết giải quyết bất đồng bằng đối thoại và giảm căng thẳng khu vực. Thỏa thuận được cộng đồng quốc tế, trong đó có Việt Nam, hoan nghênh như một bước tiến quan trọng nhằm duy trì hòa bình, ổn định ở Trung Đông và bảo đảm an ninh hàng hải, năng lượng toàn cầu.
Tại vòng đàm phán cấp cao ở Thụy Sĩ ngày 22/6, cả Washington và Tehran đều đánh giá các cuộc thảo luận đạt kết quả tích cực, mở đường cho một thỏa thuận toàn diện về an ninh khu vực và tự do hàng hải qua eo biển Hormuz. Hai bên cũng nhất trí thành lập cơ chế giảm xung đột liên quan Lebanon dưới sự hỗ trợ của Qatar và Pakistan.
