Theo ông Nguyễn Thanh Nghị, Trưởng ban Chính sách, Chiến lược Trung ương, lần đầu tiên nội hàm của kinh tế nhà nước đã được xác định một cách đầy đủ và có hệ thống trong một nghị quyết chuyên đề. Điều này làm rõ vị trí và mở rộng phạm vi của khu vực kinh tế quan trọng này, khẳng định nó là thành phần đặc biệt quan trọng trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa.
Kinh tế nhà nước như một chỉnh thể thống nhất
Kinh tế nhà nước được nhìn nhận như một chỉnh thể thống nhất, bao gồm toàn bộ các nguồn lực kinh tế do Nhà nước nắm giữ, quản lý và chi phối hoạt động. Mục tiêu là nhằm phát triển kinh tế - xã hội, ổn định vĩ mô, và bảo đảm an ninh quốc phòng. Các nguồn lực này bao gồm đất đai, tài nguyên, vùng trời, vùng biển, không gian ngầm, hệ thống kết cấu hạ tầng, ngân sách nhà nước, dự trữ quốc gia, các quỹ tài chính nhà nước ngoài ngân sách, doanh nghiệp nhà nước, tổ chức tín dụng nhà nước, phần vốn nhà nước tại doanh nghiệp và các đơn vị sự nghiệp công lập.
Vai trò chủ đạo và các hạn chế
Nghị quyết khẳng định kinh tế nhà nước luôn giữ vai trò chủ đạo, vừa trực tiếp sản xuất kinh doanh, vừa là nền tảng vật chất quan trọng. Đồng thời, nó là công cụ chiến lược để Nhà nước thực hiện vai trò định hướng, dẫn dắt và điều tiết các hoạt động kinh tế, thúc đẩy tăng trưởng, ổn định kinh tế vĩ mô, giữ vững các cân đối lớn, bảo đảm quốc phòng, an ninh, nâng cao năng lực tự chủ, tự cường, và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội nhanh, bền vững theo định hướng xã hội chủ nghĩa.
Tuy nhiên, Nghị quyết 79 cũng chỉ rõ những hạn chế và tồn tại của kinh tế nhà nước. Nguyên nhân chính là do tư duy và nhận thức chưa đầy đủ về vị trí, vai trò, và phạm vi của kinh tế nhà nước. Thể chế chưa đồng bộ, còn bất cập, tổ chức thực hiện chưa nghiêm. Việc quản lý, khai thác và sử dụng nguồn lực, tài sản nhà nước thiếu hiệu quả.
Năm nhóm quan điểm chỉ đạo mới
Trưởng ban Chính sách, Chiến lược Trung ương đã đề cập đến năm nhóm quan điểm chỉ đạo mang tính hệ thống, bao trùm và toàn diện về phát triển kinh tế nhà nước trong kỷ nguyên mới theo Nghị quyết 79:
- Đổi mới và cụ thể hóa quan điểm về nội hàm "vai trò chủ đạo" của kinh tế nhà nước.
- Xác định rõ mối quan hệ giữa kinh tế nhà nước và các khu vực kinh tế khác nhằm phát huy đầy đủ chức năng, vai trò của từng khu vực.
- Quan điểm đột phá về nâng cao hiệu quả quản lý, khai thác và sử dụng các nguồn lực của kinh tế nhà nước.
- Nâng tầm nhiệm vụ của kinh tế nhà nước gắn với yêu cầu đổi mới mô hình tăng trưởng. Kinh tế nhà nước phải tiên phong kiến tạo phát triển, dẫn dắt, mở đường, thúc đẩy công nghiệp hóa, hiện đại hóa, cơ cấu lại nền kinh tế và xác lập mô hình tăng trưởng mới, lấy khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số làm động lực chính, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.
- Tăng cường vai trò lãnh đạo của Đảng, nâng cao năng lực, hiệu lực, hiệu quả quản lý Nhà nước đối với kinh tế nhà nước, nhất là trong định hướng sử dụng nguồn lực và tổ chức thực hiện.
Giải pháp khắc phục hạn chế
Để khắc phục những hạn chế hiện nay, Nghị quyết 79 đề ra bảy nhóm nhiệm vụ, giải pháp liên quan đến bảy lĩnh vực: đất đai; tài nguyên nước; tài nguyên khoáng sản; kinh tế biển; nguồn lợi vùng trời, kinh tế không gian vũ trụ và kinh tế tầm thấp; không gian ngầm; tài nguyên số và tài nguyên viễn thông.
Ông Nguyễn Thanh Nghị nhấn mạnh cần quán triệt và thực hiện một số nhiệm vụ, giải pháp mới và trọng tâm. Cụ thể, ngay trong năm 2026, cần hoàn thiện công tác đo đạc, thống kê, số hóa, làm sạch dữ liệu đất đai trên toàn quốc, kết nối liên thông với các hệ thống dữ liệu quốc gia khác. Đồng thời, xây dựng và ban hành luật Đất đai sửa đổi cùng các văn bản hướng dẫn nhằm tháo gỡ các vướng mắc trong quản lý đất đai, khơi thông nguồn lực từ đất đai.
Về cổ phần hóa, cần quán triệt định hướng mới của nghị quyết, đảm bảo không ảnh hưởng đến kiểm soát của Nhà nước trong những lĩnh vực then chốt, chiến lược, và không làm mất đi các thương hiệu quốc gia có uy tín. Đối với thoái vốn nhà nước, nghị quyết đề ra quan điểm mới: với doanh nghiệp mà Nhà nước không cần nắm giữ cổ phần, vốn góp chi phối, cần có cơ chế và lộ trình phù hợp để sáp nhập với các doanh nghiệp nhà nước hoặc chuyển giao cho doanh nghiệp đầu tư và kinh doanh vốn nhà nước ở trung ương hoặc địa phương.
Ngoài ra, ông cũng đề cập đến việc tổ chức, sắp xếp lại mạng lưới ngân hàng thương mại nhà nước, sắp xếp và tổ chức lại các đơn vị sự nghiệp công lập để đảm bảo tinh gọn, hiệu lực, hiệu quả, phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp.
Hội nghị được tổ chức sáng 25/2 với sự tham gia của hơn 2 triệu đại biểu, kết hợp hình thức trực tiếp và trực tuyến, cho thấy tầm quan trọng của vấn đề này trong chiến lược phát triển kinh tế - xã hội của đất nước.
