6 tháng đầu năm 2026, xuất khẩu Việt Nam đạt 294,34 tỉ USD, đồng nghĩa nền kinh tế cần mang về thêm khoảng 255,7 tỉ USD trong nửa cuối năm để cán đích mục tiêu 550 tỉ USD. Dù đối mặt nhiều khó khăn, nhiều mặt hàng chủ lực vẫn duy trì tăng trưởng tích cực, tạo đà cho chặng nước rút.
Nông nghiệp duy trì vị thế xuất siêu
Những ngày giữa tháng 7, không khí sản xuất tại Công ty Nacoms, chuyên sản xuất trái cây sấy dẻo tại Đồng Tháp, trở nên tất bật khi đơn hàng xuất khẩu nhiều hơn trước. Chị Châu Thị Lan Phương, người sáng lập và điều hành Nacoms, chia sẻ: "Chúng tôi vừa đóng thêm một container trái cây sấy dẻo xuất khẩu sang Đức, đây là hợp đồng thứ 4 từ đầu năm đến nay của công ty. Với một doanh nghiệp nhỏ, tuổi đời còn non trẻ, việc khẳng định được chất lượng và liên tiếp có các đơn hàng xuất khẩu là động lực để chúng tôi tiếp tục nỗ lực". Tình hình xuất khẩu hiện nay khá lạc quan, nhiều khách hàng đặt mua sản phẩm liên tục và doanh nghiệp đang đầu tư mở rộng nhà xưởng.
Ông Phạm Đình Ngãi, Giám đốc điều hành Công ty TNHH Trà Vinh Farm với thương hiệu mật hoa dừa Sokfarm, cho biết công ty đã phủ kín các hệ thống siêu thị toàn quốc và xuất khẩu đến gần 20 thị trường, trong đó có Nhật Bản, EU, Bắc Mỹ. Công ty liên tục có khách hàng mới tìm đến hỏi mua nguyên liệu.
Theo Hiệp hội Rau quả Việt Nam (Vinafruit), riêng tháng 6 các mặt hàng trái cây mang về xấp xỉ 1 tỉ USD, tính chung 6 tháng đầu năm kim ngạch xuất khẩu toàn ngành đạt trên 3,7 tỉ USD. Với những diễn biến thuận lợi từ việc khai mở thị trường, kim ngạch xuất khẩu có thể đạt đến cột mốc 10 tỉ USD ngay trong năm nay. Đặc biệt, cơ cấu của nhóm hàng chế biến xuất khẩu đã tăng lên, chiếm 35,82% tổng kim ngạch xuất khẩu rau quả, cao hơn đáng kể so với mức 29,33% của cùng kỳ năm 2025.
Ngành tôm và gỗ giữ phong độ
Ngành tôm đang giữ phong độ ổn định khi Trung Quốc và Hồng Kông tiếp tục là động lực chính cho tăng trưởng, đạt khoảng 845 triệu USD trong 6 tháng đầu năm, tăng 44% và chiếm 36% tổng kim ngạch xuất khẩu tôm. Riêng Trung Quốc đạt gần 809 triệu USD, tăng 47%. Các thị trường Nhật Bản, Hàn Quốc và Úc vẫn duy trì tăng trưởng mạnh mẽ, lần lượt đạt khoảng 271 triệu USD, 169 triệu USD và 126 triệu USD. Lãnh đạo Hiệp hội Chế biến và xuất khẩu thủy sản Việt Nam (VASEP) dự báo xuất khẩu thủy sản năm 2026 có thể đạt mức tăng trưởng khoảng 8-10%, với kim ngạch trên 12 tỉ USD.
Với ngành gỗ, trong 6 tháng qua xuất khẩu sản phẩm gỗ đạt 8,5 tỉ USD, tăng 4,4% so với cùng kỳ năm trước. Nhập khẩu gỗ đạt 1,8 tỉ USD, tăng đến 20%; trong đó nhập khẩu gỗ nguyên liệu từ Mỹ tăng mạnh nhất với 83%. Ông Trần Quốc Mạnh, Chủ tịch HĐQT Công ty CP Phát triển sản xuất thương mại Saigon (Sadaco), giải thích Mỹ là thị trường xuất khẩu gỗ lớn nhất của Việt Nam, việc nhập khẩu gỗ nguyên liệu từ Mỹ tăng mạnh hứa hẹn xuất khẩu gỗ vào Mỹ trong những tháng tới sẽ bứt tốc. Xuất khẩu gỗ thường tăng trưởng mạnh trong quý 3 và đầu quý 4.
Tổng quan, nhiều mặt hàng chủ lực vẫn tăng trưởng tốt: gỗ và sản phẩm gỗ xuất siêu 6,7 tỉ USD, cà phê xuất siêu 4,6 tỉ USD, tôm và rau quả trên 2 tỉ USD, gạo 1,6 tỉ USD, cá tra trên 1 tỉ USD. Nông nghiệp duy trì vị thế xuất siêu với hơn 9 tỉ USD trong nửa đầu năm 2026, là cơ sở hướng tới mục tiêu đạt kim ngạch 100 tỉ USD vào năm 2027.
Nhập siêu là "vốn lận lưng" để tăng tốc
6 tháng đầu năm 2026, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu đạt gần 550 tỉ USD, tăng 27,1% so với cùng kỳ. Xuất khẩu đạt khoảng 266,5 tỉ USD, tăng 21%; nhập khẩu đạt 283,2 tỉ USD, tăng 33,4%. Việt Nam nhập siêu khoảng 16,65 tỉ USD, trái ngược với mức xuất siêu cùng kỳ năm trước.
Có 5 nhóm hàng đạt kim ngạch trên 10 tỉ USD, chiếm hơn 62% tổng giá trị xuất khẩu. Điện tử, máy tính và linh kiện dẫn đầu với hơn 71 tỉ USD chỉ trong nửa đầu năm, cho thấy Việt Nam đang dịch chuyển sang các ngành có giá trị gia tăng cao.
Ông Trần Thanh Hải, Phó cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công thương), phân tích: "Nếu nhìn vào cơ cấu nhập khẩu hiện nay thì phần lớn đều là các mặt hàng nguyên liệu, máy móc, thiết bị phục vụ sản xuất và đầu tư. Đây cũng sẽ là nguồn lực quan trọng để thúc đẩy sản xuất và xuất khẩu trong thời gian tới". Cụ thể, nhóm điện tử, máy vi tính và linh kiện cùng nhóm máy móc, thiết bị chiếm khoảng 51% tổng kim ngạch nhập khẩu. Ngoài ra, xăng dầu nhập khẩu tăng 11% về lượng nhưng trị giá tăng mạnh do căng thẳng địa chính trị.
GS-TS Võ Xuân Vinh, Viện trưởng Viện Nghiên cứu kinh doanh (ĐH Kinh tế TP.HCM), nhận định ngoài xăng dầu, Việt Nam cũng nhập khẩu nhiều nguyên liệu sản xuất ethanol cho xăng sinh học. Phần máy móc thiết bị và linh kiện tăng phần lớn do khối doanh nghiệp FDI, đầu ra được đảm bảo, đồng nghĩa tiềm năng tăng trưởng xuất khẩu tốt. Kim ngạch tăng còn do giá thành linh kiện tăng, nhu cầu sản phẩm AI phát triển mạnh.
Các chuyên gia ví von con số nhập siêu gần 17 tỉ USD nửa đầu năm giống như "vốn lận lưng" để phục vụ sản xuất xuất khẩu những tháng cuối năm, khi các thị trường truyền thống như Mỹ, EU, Nhật Bản, Hàn Quốc tăng nhập khẩu hàng hóa Việt Nam.
Nỗ lực mở rộng thị trường
Chính phủ đẩy mạnh hàng loạt giải pháp nhằm giữ vững động lực tăng trưởng xuất khẩu: mở rộng thị trường qua ngoại giao kinh tế, khai thác hiệu quả các FTA, cải cách thủ tục hành chính, giảm chi phí logistics, hỗ trợ tín dụng và tháo gỡ rào cản thương mại. Việt Nam vừa kết thúc đàm phán FTA với Hiệp hội Thương mại tự do châu Âu (EFTA), dự kiến là FTA thứ 18, tạo thêm dư địa xuất khẩu.
Ông Đặng Quý Nhân, Tổng giám đốc Công ty CP nông sản Nam Mekong (Somekco), cho biết doanh nghiệp có thế mạnh xuất khẩu chuối và dừa tươi vào Trung Đông nhưng gặp khó khăn nên đã chuyển mạnh sang thị trường Trung Quốc. "Thị trường Trung Quốc sức tiêu thụ lớn, dự báo từ nay đến cuối năm vẫn thuận lợi nhưng giá thấp nên biên lợi nhuận thấp. Chúng tôi duy trì hoạt động để tiêu thụ nông sản cho bà con. Hiện tại, để mở rộng đầu ra và nâng giá thành, chúng tôi đang tìm cách mở thêm thị trường Nga", ông Nhân cho hay.
Ông Đặng Phúc Nguyên, Tổng thư ký Vinafruit, tự tin ngành xuất khẩu rau quả đang đứng trước cơ hội vàng để tiến gần đến cột mốc lịch sử 10 tỉ USD nhờ đà tăng trưởng mạnh, đặc biệt là mặt hàng sầu riêng. Các sản phẩm chế biến như nước ép đóng hộp, hoa quả sấy khô tăng nhanh, giúp duy trì giá trị xuất khẩu ổn định. Các thị trường cao cấp như Mỹ, EU, Nhật Bản, Hàn Quốc và Úc cũng tăng trưởng mạnh.
Ngành điều cũng nỗ lực bứt tốc. Ông Bạch Khánh Nhựt, Phó chủ tịch Hiệp hội Điều Việt Nam, thông tin: "Nếu xu hướng này tiếp tục được duy trì trong nửa cuối năm, đặc biệt trong mùa tiêu thụ cuối năm tại Mỹ, châu Âu và Trung Quốc, mục tiêu 5 tỉ USD kim ngạch xuất khẩu điều hoàn toàn có cơ sở để đạt được". Kim ngạch xuất khẩu điều sang Mỹ đạt gần 447 triệu USD, tăng 33,46% so với cùng kỳ, riêng tháng 6 tăng trên 62%.
Bộ Công thương sẽ tăng cường kiểm soát gian lận thương mại, gian lận xuất xứ hàng hóa; đẩy mạnh kiểm tra, xác minh xuất xứ, đặc biệt đối với những nhóm hàng có kim ngạch lớn. Bộ cũng theo dõi sát diễn biến nhập khẩu các nhóm năng lượng và nguyên liệu đầu vào để điều hành phù hợp.
