Những ngày qua, Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky tiến hành cuộc cải tổ lớn với chính phủ, trong đó đáng chú ý có việc cách chức Bộ trưởng Quốc phòng Mykhailo Fedorov. Theo các nhà phân tích, quyết định này không chỉ đơn thuần là thay đổi nhân sự mà còn phản ánh những mâu thuẫn sâu sắc trong giới lãnh đạo quân sự và chính trị Ukraine.
Mâu thuẫn chiến lược quân sự: Truyền thống đối đầu công nghệ
Thoạt nhìn, việc cách chức ông Fedorov liên quan đến rạn nứt ngày càng lớn giữa người đứng đầu Bộ Quốc phòng với Tổng tư lệnh các lực lượng vũ trang Oleksandr Syrsky. Nhiều chuyên gia quân sự cho rằng, mâu thuẫn giữa hai nhân vật quan trọng nhất trong quân đội xuất phát từ cách tiếp cận khác biệt trong tiến hành xung đột với Nga.
Theo các phân tích, tâm điểm của cuộc tranh luận là sự khác biệt giữa hai mô hình tác chiến. Tướng Syrsky ưu tiên mô hình truyền thống với hệ thống chỉ huy tập trung, phòng thủ vững chắc và huy động lực lượng quy mô lớn. Ngược lại, ông Fedorov đặt trọng tâm vào công nghệ, trí tuệ nhân tạo (AI), máy bay không người lái (UAV) và các cuộc tấn công tầm xa nhằm bù đắp sự thiếu hụt về nhân lực.
Đây không đơn thuần là mâu thuẫn cá nhân mà phản ánh cuộc cạnh tranh giữa hai quan điểm quân sự đối lập. Một bên nhấn mạnh tính kỷ luật, khả năng duy trì phòng tuyến và sức bền của lực lượng vũ trang. Bên còn lại hướng tới xây dựng quân đội số, tận dụng ưu thế công nghệ để tạo lợi thế bất đối xứng trước đối thủ có tiềm lực vượt trội.
Vai trò ngày càng lớn của công nghệ trong xung đột
Trong những năm gần đây, Ukraine nổi lên như một trong những quốc gia ứng dụng UAV và công nghệ số mạnh mẽ nhất trong chiến tranh hiện đại. Việc mở rộng sản xuất UAV, tăng cường sử dụng AI trong trinh sát và điều phối tác chiến, số hóa công tác hậu cần cũng như cải cách quy trình mua sắm quốc phòng được nhiều chuyên gia đánh giá là những bước đi quan trọng giúp nâng cao hiệu quả chiến đấu.
Các cuộc tập kích bằng UAV vào các mục tiêu quân sự, cơ sở hạ tầng và hệ thống hậu cần của Nga đã cho thấy vai trò ngày càng lớn của công nghệ. Điều đó góp phần làm nổi bật quan điểm cho rằng, công nghệ có thể trở thành yếu tố giúp Ukraine phần nào bù đắp những hạn chế về nguồn nhân lực và trang bị.
Lợi ích kinh tế và tham nhũng tiềm ẩn
Tuy nhiên, những cải cách sâu rộng trong lĩnh vực quốc phòng luôn đi kèm với tác động về lợi ích. Ngành công nghiệp quốc phòng, đặc biệt là sản xuất UAV và các hợp đồng mua sắm quân sự, đang thu hút nguồn ngân sách rất lớn. Bất kỳ thay đổi nào trong cơ chế quản lý cũng có thể tác động trực tiếp tới nhiều nhóm lợi ích khác nhau.
Theo các nhà bình luận Ukraine, một phần đáng kể dòng vốn chảy vào ngành sản xuất UAV và các hợp đồng mua sắm quân sự đã tập trung quá mức vào tay Bộ trưởng Fedorov cùng nhóm lợi ích liên quan, làm dấy lên cáo buộc tham nhũng và thiếu minh bạch. Chiến dịch công khai ủng hộ ông Fedorov được xem là động thái phản kháng từ các nhóm lợi ích đứng sau khi đối mặt với nguy cơ mất quyền tiếp cận các hợp đồng lớn.
Cuộc chiến quyền lực trên chính trường
Bên cạnh mâu thuẫn chiến lược, vụ việc còn bị chi phối mạnh mẽ bởi vị thế và uy tín chính trị. Tổng thống Zelensky vốn luôn dè chừng những cá nhân có xu hướng hoạt động quá độc lập và có uy tín lớn. Kịch bản này từng xảy ra với cựu Tổng tư lệnh Valery Zaluzhny và nay là Bộ trưởng Fedorov.
Tướng Zaluzhny bị cách chức Tổng tư lệnh sau cuộc phản công bế tắc năm 2023, nhưng nguyên nhân sâu xa được cho là do sự nổi tiếng quá mức của ông, biến ông thành đối thủ chính trị tiềm năng lớn nhất. Giờ đây đến lượt ông Fedorov, với hình ảnh một chính khách trẻ tuổi, gắn với làn sóng công nghệ và những thành công thực tế, dần tích lũy vốn chính trị quá nhanh, trở thành đối thủ tiềm tàng với vị thế của ông Zelensky.
Việc thay thế Tổng tư lệnh Syrsky chưa hoàn toàn tháo được "ngòi nổ" của cuộc chiến không tiếng súng trên chính trường Ukraine. Tổng thống Zelensky cho tới nay dường như không có ý định phục chức cho ông Fedorov, trong khi cựu Bộ trưởng Quốc phòng chỉ chấp nhận trở lại cương vị cũ. Theo giới quan sát, căng thẳng chính trị tại Ukraine vì thế còn tiếp diễn chừng nào Tổng thống Zelensky và cựu Bộ trưởng Fedorov chưa tìm được tiếng nói chung để khép lại bất đồng.
Trong bối cảnh cuộc xung đột với Nga đang diễn ra khốc liệt, Ukraine phải đối mặt với thách thức kép từ chiến trường và cuộc chiến quyền lực nội bộ. Tương lai của chính trường Ukraine vẫn còn nhiều biến động khi các nhóm lợi ích và chiến lược quân sự tiếp tục đan xen.
