Ngày 28.7, Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam tổ chức hội thảo quốc tế "Không gian phát triển Việt Nam trong kỷ nguyên mới: Định hướng chiến lược và lựa chọn chính sách". Tại đây, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân nhấn mạnh sự cần thiết phải chuyển từ tư duy 'bản đồ hành chính' sang 'bản đồ phát triển' để định hình không gian phát triển của Việt Nam trong kỷ nguyên mới.
Đổi mới tư duy về không gian phát triển
Phát biểu khai mạc, Phó trưởng ban Chính sách, chiến lược Trung ương Nguyễn Kim Sơn cho biết, Hội nghị Trung ương 3 khóa XIV vừa qua đặt ra định hướng mở rộng, tổ chức lại và quản trị hiệu quả không gian phát triển. Đây được xem là nhiệm vụ chiến lược nhằm tạo thêm dư địa, động lực và năng lực phát triển mới cho đất nước.
Theo ông Nguyễn Kim Sơn, sau khi sắp xếp đơn vị hành chính và vận hành chính quyền 3 cấp, Việt Nam đã có nhiều lợi thế mới để tái cấu trúc không gian phát triển. Tuy nhiên, quy mô hành chính lớn hơn không tự động chuyển hóa thành động lực tăng trưởng và phát triển khi quy hoạch còn chia cắt, dữ liệu chưa liên thông, đầu tư phân tán, liên kết vùng thiếu cơ chế thực chất và tư duy quản lý vẫn bị giới hạn bởi địa giới hành chính.
Để kiến tạo không gian phát triển trong kỷ nguyên mới, ông Sơn cho rằng trước hết cần đổi mới tư duy về không gian phát triển. Quy hoạch tổng thể quốc gia cần mở đường cho sự phát huy các tiềm năng, bảo đảm phát triển nhanh bền vững và bao trùm. Cần chuyển từ tư duy phát triển theo địa giới hành chính sang tư duy phát triển mang tính hệ thống trong toàn bộ không gian, có phân công liên kết và bổ trợ lẫn nhau.
Vai trò then chốt của khoa học, công nghệ
Bộ trưởng Bộ KH-CN Vũ Hải Quân nhấn mạnh, sau 40 năm đổi mới, mô hình tăng trưởng theo chiều rộng của Việt Nam đã chạm giới hạn. Để bước vào kỷ nguyên mới, Việt Nam buộc phải chuyển từ tư duy "bản đồ hành chính" sang "bản đồ phát triển". Không chỉ mở rộng không gian bằng các phép cộng cơ học về diện tích, không gian phát triển quốc gia phải được định hình bởi khả năng tổ chức, năng lực sáng tạo và mức độ kết nối.
Theo tinh thần Hội nghị Trung ương 3 khóa XIV, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số sẽ đóng vai trò then chốt trong việc giải quyết hai bài toán lớn: làm mới các không gian truyền thống và khai thác những không gian hoàn toàn mới.
Ba không gian mới: ngầm, tầm thấp và vũ trụ
Bộ trưởng Vũ Hải Quân xác định ba không gian mới cần tập trung: không gian ngầm, không gian tầm thấp và không gian vũ trụ. Đối với không gian ngầm, thách thức lớn nhất là quản trị tích hợp không gian mặt đất và không gian ngầm. Giải pháp cốt lõi là xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu về địa chất, địa chính 3D và các bản sao số (digital twin) cho đô thị, đảm bảo quy hoạch không gian ngầm luôn đi trước dự án và tránh xung đột về hạ tầng.
Đối với không gian tầm thấp, đây là dư địa kinh tế đầy tiềm năng nhưng đi kèm rủi ro an toàn. Khoa học và công nghệ cần đóng vai trò thiết lập hạ tầng mềm, xây dựng bản đồ số vùng bay, xác định các hành lang ưu tiên và hoàn thiện hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật làm cơ sở cho việc cấp phép theo mức độ rủi ro.
Đối với không gian vũ trụ, Bộ trưởng nhấn mạnh Việt Nam cần phát triển đồng bộ hệ sinh thái vệ tinh, thiết bị mặt đất và dịch vụ phân tích thông qua các chương trình nghiên cứu quốc gia và hợp tác quốc tế. "Chúng ta phải từng bước làm chủ công nghệ cốt lõi, không để bị bỏ lại phía sau trong nền kinh tế vũ trụ", ông Quân nói.
