Việt Nam Hướng Biển: Từ Tư Duy 'Lặn Lội Ven Bờ' Đến Tầm Nhìn Cường Quốc Biển
Đất nước vẫn giữ nguyên đường bờ biển dài 3.260km hình chữ S, nhưng sau cuộc sắp xếp địa giới hành chính, non sông đã mở ra cơ hội phát triển kinh tế biển gần hơn và vươn xa hơn bao giờ hết. Trong mùa xuân đầu tiên sau sắp xếp, PGS.TS Phạm Văn Song – chuyên gia về kỹ thuật công trình, thủy lợi và phát triển bền vững, Hiệu trưởng Trường Đại học Công nghệ Miền Đông – đã phác thảo tầm nhìn hướng biển gắn liền với sự thịnh vượng quốc gia, vốn bắt rễ từ lịch sử hàng ngàn năm.
Ba Giai Đoạn Phát Triển Kinh Tế Biển
Các dự án lấn biển như Cần Giờ hay các khu đô thị lấn biển ở nhiều địa phương sẽ biến không gian ven biển thành trọng tâm tăng trưởng mới, tập trung vào dịch vụ cảng biển, tài chính – thương mại, du lịch biển – sinh thái, và công nghiệp công nghệ cao ven biển. Tuy nhiên, PGS.TS Phạm Văn Song cảnh báo: lấn biển phải đi kèm với quy hoạch khoa học và đánh giá tác động môi trường cực kỳ nghiêm ngặt để tránh phá hủy hệ sinh thái ven biển như rừng ngập mặn và bãi bồi. Nếu làm không chuẩn, hậu quả về môi trường sẽ cực kỳ lớn.
Ông nhấn mạnh: Không tiến ra biển, Việt Nam sẽ đứng bên lề thịnh vượng. Với chiều dài bờ biển và vị trí chiến lược được thiên nhiên ưu đãi, lịch sử hướng biển của Việt Nam trải qua ba giai đoạn lớn:
- Giai đoạn 1: Thời 'trị thủy, giữ làng' – Trong hàng ngàn năm, chiến lược chủ yếu là 'quai đê lấn biển' ở vùng Đồng bằng sông Hồng và Đồng bằng sông Cửu Long, nhằm khai hoang, mở rộng đất canh tác và bảo vệ bờ biển, chưa phải tư duy kinh tế biển hiện đại.
- Giai đoạn 2: Thời 'đê biển – đê sông – khu nuôi trồng' (thế kỷ 20) – Từ sau 1954, đặc biệt từ thập niên 1970-1990, Việt Nam xây dựng hệ thống đê biển, cống, kênh mương, chuyển từ 'giữ làng' sang phát triển kinh tế ven biển với quy mô vừa và nhỏ.
- Giai đoạn 3: Thời 'đô thị hóa không gian biển' (hiện nay) – Tư duy thay đổi căn bản, hướng đến các siêu dự án lấn biển, đô thị biển, trung tâm tài chính – du lịch – logistics, thay vì chỉ lấn biển lấy đất canh tác.
Cơ Hội Vàng Từ Sắp Xếp Địa Giới Hành Chính
Sau sắp xếp, Việt Nam có 21/34 tỉnh thành ven biển với cảng biển, xác định kinh tế biển là 'cực tăng trưởng'. Thành phố Hồ Chí Minh trở thành siêu đô thị ven biển với 110km bờ biển, kết nối trực tiếp với vịnh Ghềnh Rái – Cần Giờ – Cái Mép – Thị Vải, mở ra tiềm năng hình thành trung tâm logistics – cảng biển quy mô khu vực. PGS.TS Phạm Văn Song nhận định: Nghĩ lớn – làm phải lớn là yêu cầu bắt buộc. Các dự án nhỏ, manh mún không còn phù hợp với yêu cầu phát triển bền vững và cạnh tranh toàn cầu.
Ông chỉ ra rằng, cửa sổ cơ hội từ FDI dịch chuyển, chuỗi cung ứng tái cấu trúc, và nhu cầu năng lượng sạch không đợi chờ. Nếu 5-10 năm tới, Việt Nam không hình thành được các cực kinh tế biển đủ lớn, sẽ bị các quốc gia như Thái Lan, Indonesia, Malaysia vượt mặt. Chần chừ, chúng ta sẽ mất đi lợi thế cạnh tranh về logistics và du lịch.
Tầm Nhìn Đến Năm 2045: Vươn Lên Cường Quốc Biển
Với nghị quyết 36-NQ/TW (2018) về phát triển bền vững kinh tế biển, tư duy đã dịch chuyển từ 'lượng' sang 'chất', ưu tiên kinh tế biển xanh và giá trị cao. PGS.TS Phạm Văn Song tin rằng, giai đoạn 2025-2045 sẽ trở thành thời kỳ bùng nổ của kinh tế biển Việt Nam. Nếu kiên định thực hiện 'nghĩ lớn, làm phải lớn' một cách khoa học và bền vững, Việt Nam hoàn toàn có thể vươn lên vị thế cường quốc biển tầm trung trong vòng 20 năm tới.
Ông dự báo:
- Việt Nam sẽ trở thành trung tâm logistics hàng hải quan trọng hàng đầu trong khu vực Đông Nam Á, cạnh tranh với Singapore, với các cảng như Cái Mép – Thị Vải và Lạch Huyện có thể lọt vào top 20 cảng container lớn nhất thế giới.
- Ít nhất 3-5 đô thị biển tầm quốc tế sẽ hình thành, như Đà Nẵng, Hải Phòng – Quảng Ninh, và Bà Rịa – Vũng Tàu, trở thành các thành phố biển hàng đầu châu Á.
- Tỉ trọng đóng góp của kinh tế biển có thể tăng lên trên 65% GDP, thay vì khoảng 55-56% hiện nay.
Khai Thác Tiềm Năng Từ Hệ Thống Đảo
Việt Nam không chỉ có đường bờ biển dài mà còn sở hữu hệ thống đảo phong phú, là 'mỏ vàng' tiềm năng về phát triển kinh tế. Để khai thác hiệu quả, cần đảm bảo nguồn nước ngọt, hạ tầng giao thông hiện đại và năng lượng ổn định cho các đảo. Hiện nay, nhiều dự án quan trọng đang được triển khai, như cầu vượt biển ra đảo Hòn Khoai và cảng tổng hợp lưỡng dụng Hòn Khoai ở Cà Mau, cùng với Côn Đảo hướng đến mô hình kinh tế tuần hoàn.
Siêu dự án kích hoạt Cần Giờ, bao gồm cầu Cần Giờ, đường sắt Bến Thành – Cần Giờ, khu đô thị lấn biển Vinhomes Green Paradise Cần Giờ, và đường vượt biển Cần Giờ – Vũng Tàu, sẽ biến Cần Giờ thành trung tâm hạ tầng mới của Thành phố Hồ Chí Minh, tạo trục phát triển mới hướng ra biển.
