Kế hoạch tinh vi kéo dài nhiều năm
Theo Primal Space, vụ cướp ngân hàng Societe Generale năm 1976 đã được lên kế hoạch từ vài năm trước. Mọi chuyện bắt đầu vào tháng 9/1974 khi Albert Spaggiari lần đầu bước vào ngân hàng với tư cách khách hàng, gửi một ít tiền vào két sắt. Bằng đôi mắt sắc sảo, người đàn ông sinh năm 1932 nhanh chóng nhận ra các két sắt không hề được lắp chuông báo động. Để chắc chắn, Spaggiari quay lại ngân hàng một ngày sau, để đồng hồ báo thức trong két sắt hẹn kêu lúc 1 giờ sáng. Nếu có chuông báo động, tiếng chuông đồng hồ sẽ kích hoạt nó. Bản thân Spaggiari ngồi đợi ở quán bar bên kia đường. Đến 1 giờ sáng, không có chuyện gì xảy ra. Đó là lúc hắn biết mình sẽ cướp ngân hàng Societe Generale – vụ trộm sau này trở thành lớn nhất lịch sử nước Pháp.
Manh mối tiếp theo đến khi Spaggiari đang đi quanh ngân hàng và con phố. Một cuộc trò chuyện tình cờ giúp hắn biết Nice từng có một dòng sông lớn chảy qua trung tâm, nơi nhiều đường cống ngầm cũ đổ về và hiện còn tồn tại. Sau nhiều thế kỷ xây dựng, các đường ống cũ nằm sâu dưới lòng đất, hệ thống đường ống mới được xây đè lên nhằm điều tiết nước. Spaggiari biết nếu có đủ thông tin, hắn có thể đào một đường hầm nối từ kho tiền tới bờ sông mà không ai phát hiện. Gã nhiếp ảnh gia đã xoay xở để có bản thiết kế hệ thống cống ngầm thành Nice. Hắn phát hiện các cống ngầm kết nối với nhau, trong đó có một con đường nối thẳng từ ngân hàng tới sát bờ sông. Đó là lúc kế hoạch thật sự có thể triển khai.
Lên kế hoạch và tập hợp đội ngũ
Ở tuổi hơn 40, Spaggiari có đủ kinh nghiệm và quan hệ. Hắn nhanh chóng tập hợp một nhóm 20 người từ “thế giới ngầm”, bao gồm thợ sửa ống nước, thợ điện, thợ hàn – những chuyên gia thực thụ cho việc đào hầm. Sau con người là trang thiết bị. Để bảo mật, Spaggiari cùng cộng sự đi khắp nước Pháp và các nước Tây Âu lân cận, mua từng phần nhỏ trong số trang bị cần thiết, trước khi tập hợp chúng về lại Nice. Ý đồ của Spaggiari là để lại những phần dấu vết nhỏ ở mọi hướng, khiến cuộc truy lùng sau này của cảnh sát trở nên hỗn loạn.
Để tiến về phía ngân hàng, những tên trộm đào hầm từ hai hướng. Một nhóm cực kỳ táo tợn lái ô-tô vào sâu hơn một dặm trong đường cống ngầm của thành phố, trước khi đi bộ thêm 300m theo đường ngầm thoát nước thải của ngân hàng. Nhóm còn lại len lỏi qua một bãi đỗ xe ngầm dưới lòng đất, kéo một đường dây cáp điện dài hàng trăm mét tới tận điểm đào, biến nơi đây thành một công trường thật sự.
Quá trình đào hầm kéo dài hai tháng
Khoảng tháng 5/1976, quá trình đào hầm bắt đầu. Băng trộm tiến hành đào, khoan, đục, vận chuyển đất đá suốt một thời gian dài. Hàng tấn đất đá được chuyển vào những đường hầm bỏ không. Trang thiết bị thi công được giấu vào những hố lớn trong hầm, trát xi-măng để ngụy trang, đồng thời trát vữa ở các lối ra vào “công trường”, tránh bị nhóm công nhân vệ sinh của thành phố phát hiện. Spaggiari và cộng sự làm việc ban đêm, dừng lại ban ngày, bố trí các đội cảnh giới trên mặt đất, liên lạc với đội đào hầm qua bộ đàm, sẵn sàng cảnh báo nếu có ai xâm nhập. Quy trình làm việc của nhóm trộm rất kỷ luật, chặt chẽ và duy trì suốt hai tháng.
Một đêm đầu tháng 7/1976, những tay thợ của Spaggiari đã chạm tới lớp tường bê-tông của hầm chứa tiền. Nhưng đó chưa phải thời điểm thích hợp bởi cuối tuần ấy, Tổng thống Pháp có chuyến thăm đột xuất tới Nice và cũng gần tới dịp Quốc khánh Pháp với an ninh công cộng được tăng cường. Albert Spaggiari quyết định hoãn vụ cướp đến sau ngày 14/7. Y tin rằng mình sẽ có thêm thời gian trong kỳ nghỉ dài nhân Quốc khánh, đồng nghĩa có thêm thời gian xoay xở dưới hầm ngân hàng.
Cuộc đào tẩu khó tin
Điều thú vị là Spaggiari vốn chụp ảnh cho Thị trưởng Nice nên hắn cũng góp mặt trong sự kiện Tổng thống Pháp thăm thành phố. Những người có mặt hôm ấy hẳn không thể ngờ rằng tay nhiếp ảnh gia này chính là chủ mưu vụ trộm lịch sử sắp diễn ra chỉ vài ngày sau. Sáng thứ bảy, ngày 17/7/1976, sau nhiều giờ đục đẽo lớp tường bê-tông, nhóm cướp đã lần đầu nhìn vào được kho tiền. Đến tối hôm đó, chúng đục được một lỗ đủ lớn để chui vào và bắt đầu vơ vét. Do ngân hàng sẽ mở cửa lại vào sáng thứ hai, nhóm cướp có tới khoảng 30 giờ đồng hồ. Chúng cạy các két sắt, cướp đi một số lượng khổng lồ vàng thỏi, trang sức, chứng từ chứng khoán, tiền mặt... thậm chí cả ảnh “nóng” liên quan nhiều chính trị gia. Chúng còn ăn mừng ngay trong đường hầm, uống rượu vang và bỏ lại nhiều vỏ chai.
Khoảng 5 giờ sáng ngày thứ hai, Spaggiari cùng đồng bọn rời đi và để lại dòng thông điệp viết trên tường bằng tiếng Pháp, tạm dịch “Không vũ khí, không bạo lực, không thù hận”, ám chỉ hắn và đồng bọn làm việc này đơn giản chỉ vì tiền. Đến 8 giờ sáng, các nhân viên nhà băng xuất hiện nhưng không thể mở được cửa hầm. Bọn trộm đã hàn kín cánh cửa, khiến cảnh sát mất thêm thời gian tiếp cận hiện trường, tạo thêm thời gian cho chúng bỏ trốn. Vài giờ sau, các nhà chức trách buộc phải đào đường hầm vào kho tiền. Đến lúc ấy, vụ trộm mới được xác nhận chính thức.
Điều khiến cảnh sát kinh ngạc là bất chấp rất nhiều thiết bị đào hầm bị bỏ lại, họ vẫn không thể tìm được vân tay hay dấu vết ADN. Bọn trộm đã đeo găng tay suốt quá trình, đồng thời cẩn thận xóa mọi dấu vết. Cuộc điều tra bế tắc suốt một thời gian dài tới khi manh mối đầu tiên xuất hiện. Nhiều tuần trước vụ trộm, một căn biệt thự từng là điểm lưu trú của bọn cướp bị cảnh sát để ý tới. Nhưng khi ấy, cảnh sát không tìm thấy điều gì khả nghi. Nhiều tuần sau vụ việc, họ rà soát lại nơi này và tìm ra không ít trang bị tương đồng với những thứ bị bỏ lại dưới hầm. Các biện pháp nghiệp vụ được triển khai, những tên trộm đầu tiên bị bắt. Những manh mối xuất hiện dần trước khi kẻ chủ mưu Albert Spaggiari lộ ra ánh sáng.
Vụ bắt giữ và cuộc vượt ngục ngoạn mục
Tên trộm siêu đẳng khi ấy đã rời Pháp, dành khoảng 2 tháng chu du châu Mỹ. Hắn quá tự tin khi quay trở về Nice và bị bắt không lâu sau tại một quán cà-phê trong thành phố. Tuy nhiên, quá trình điều tra gặp nhiều khó khăn khi Spaggiari tỏ ra là một tay lão luyện. Tìm hiểu sâu hơn, cảnh sát nhận ra họ đang đối diện với một nhân vật nguy hiểm. Trước khi sống cuộc đời bình dị của một nhiếp ảnh gia ở Nice, Spaggiari từng là lính lê dương trong Quân đội Pháp, chiến đấu ở Bắc Phi, tham gia nhiều tổ chức quân sự, tình báo. Suốt từ mùa đông năm 1976 tới xuân 1977, các điều tra viên không khai thác được thông tin nào đáng kể từ Spaggiari. Tên trộm táo tợn dường như chỉ đang trêu chọc và làm mất thời gian của cảnh sát.
Cuối cùng, Spaggiari hứa sẽ cung cấp thông tin nhiều hơn cho thẩm phán. Gã được tháo còng tay, cho gặp riêng thẩm phán vào ngày 10/3/1977. Tại đây, hắn đưa thẩm phán Richard Bouaziz một tờ giấy, nói dối rằng đó là một tài liệu được mã hóa. Trong lúc vị thẩm phán còn đang bối rối xem xét tài liệu, Spaggiari lao qua cửa sổ, nhảy từ tầng 2 xuống và làm hỏng nóc một chiếc ô-tô đậu ven đường. Tại đó, một kẻ đi xe gắn máy đã chờ sẵn, chiếc xe lao đi rất nhanh. Biên giới nước Pháp bị đóng cửa ở mọi hướng, các chuyến bay bị hoãn lại, nhưng tất cả là quá muộn. Spaggiari biến mất hoàn toàn.
Vài tháng sau, Spaggiari gửi một tấm hình của mình cho tờ báo địa phương kèm câu nhắn “Lời chào từ Albert”. Hắn còn gửi 600 USD kèm lời xin lỗi tới chủ nhân chiếc ô-tô bị y làm hỏng trên đường đi trốn. Spaggiari không bao giờ bị bắt lại. Nhiều nguồn tin sau này cho biết y đã phẫu thuật thẩm mỹ, trốn sang Nam Mỹ và sống hết phần đời còn lại. Thỉnh thoảng, Spaggiari bí mật quay lại châu Âu để thăm gia đình. Hắn qua đời vì bệnh ung thư vào năm 1989, ở tuổi 57. Phần lớn tài sản của ngân hàng Societe Generale không được thu hồi lại. Vụ trộm Societe Generale nhanh chóng trở nên nổi tiếng trong văn hóa đại chúng, được dựng thành phim, viết thành sách cả ở Pháp lẫn Mỹ. Nó nổi tiếng không chỉ bởi hậu quả nghiêm trọng mà còn bởi quy mô, cách thức và những tình tiết ly kỳ quanh vụ cướp và kẻ chủ mưu.
