Người dân xem danh sách cử tri được đặt trên đường Lê Quang Định, phường Bình Lợi Trung, TP.HCM, trong bối cảnh chuẩn bị cho cuộc bầu cử quan trọng sắp tới. Tuổi Trẻ đã có cuộc trao đổi với bà Tạ Thị Yên, Phó chủ nhiệm Ủy ban Công tác đại biểu của Quốc hội và Phó chánh văn phòng thường trực Văn phòng Hội đồng Bầu cử quốc gia, để làm rõ những điểm mới trong kỳ bầu cử Quốc hội khóa XVI và đại biểu HĐND các cấp nhiệm kỳ 2026-2031.
Rút ngắn thời gian và ứng dụng công nghệ
Bà Tạ Thị Yên cho biết, kỳ bầu cử lần này có nhiều điểm mới so với các nhiệm kỳ trước. Đầu tiên, ngày bầu cử sẽ diễn ra vào Chủ nhật 15-3, sớm hơn 2 tháng so với trước đây. Dự kiến kết quả bầu cử sẽ được công bố vào ngày 22-3, và kỳ họp đầu tiên của Quốc hội khóa XVI sẽ tổ chức vào ngày 6-4 để thực hiện công tác nhân sự và xây dựng pháp luật. Điều này giúp rút ngắn khoảng thời gian giữa Đại hội Đảng toàn quốc và kỳ họp Quốc hội, đảm bảo tính đồng bộ và ổn định trong đội ngũ cán bộ chủ chốt.
Thời gian trong các bước của quy trình bầu cử cũng được rút ngắn đáng kể. Cụ thể, thời gian từ khi kết thúc nộp hồ sơ ứng cử đến ngày bầu cử đã giảm từ 70 ngày xuống còn 42 ngày. Các mốc thời gian hiệp thương, công bố danh sách ứng cử viên và giải quyết khiếu nại tố cáo cũng được điều chỉnh tương ứng, bảo đảm tính đồng bộ và phù hợp với thực tiễn.
Ứng dụng công nghệ thông tin
Một điểm mới nổi bật là việc tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin trong tổ chức bầu cử. Công nghệ được sử dụng rộng rãi hơn trong nhiều khâu, từ quản lý danh sách cử tri, theo dõi tiến độ triển khai, đến tổng hợp và báo cáo kết quả bầu cử. Bộ Công an đã có văn bản hướng dẫn khai thác Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư và ứng dụng định danh quốc gia VNeID trong quá trình lập danh sách cử tri và in thẻ cử tri.
Cử tri chỉ cần mở ứng dụng VNeID để xem toàn bộ thông tin về ứng cử viên tại nơi mình sinh sống, thay vì phải tìm kiếm thông tin như trước đây. Dữ liệu bầu cử sẽ được cập nhật định kỳ 2 giờ một lần trên hệ thống, giúp nâng cao tính chính xác và kịp thời, đồng thời giảm áp lực cho đội ngũ cán bộ làm công tác bầu cử ở cơ sở. Điều này cũng đòi hỏi bảo đảm an toàn thông tin, an ninh mạng và bảo vệ dữ liệu liên quan đến bầu cử.
Cơ cấu đại biểu hợp lý
Theo nghị quyết của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, cơ cấu và thành phần người được giới thiệu ứng cử đại biểu Quốc hội khóa XVI đã có một số điều chỉnh. Số lượng đại biểu ở các cơ quan trung ương và đại biểu chuyên trách ở trung ương tăng khoảng 10 người, từ 207 lên 217 người, chiếm 43,4%. Đồng thời, số lượng đại biểu ở địa phương giảm tương ứng từ 293 xuống 283 người, chiếm 56,6%.
Đáng chú ý, cơ cấu dành cho viện nghiên cứu, trường đại học, học viện và cơ cấu dành cho doanh nghiệp, hiệp hội, nghiệp đoàn về lĩnh vực sản xuất kinh doanh đều tăng lên 10 đại biểu, so với 6 và 7 đại biểu trong nhiệm kỳ trước. Cơ cấu này cũng bổ sung tỉ lệ hợp lý số đại biểu trẻ, đại biểu đại diện cho đội ngũ trí thức, nhà khoa học, văn nghệ sĩ, dân tộc thiểu số và chức sắc tôn giáo, nhằm phản ánh đầy đủ và cân bằng hơn các tầng lớp xã hội.
Chất lượng đại biểu là yếu tố quyết định
Bà Tạ Thị Yên nhấn mạnh, ngay từ đầu, Hội đồng Bầu cử quốc gia đã xác định trọng tâm xuyên suốt của cuộc bầu cử chính là chất lượng đại biểu. Đại biểu Quốc hội và HĐND phải thực sự là người đại diện trung thành của nhân dân, nói tiếng nói của dân, lo việc của dân và bảo vệ quyền lợi chính đáng của dân. Việc sàng lọc, lựa chọn và giới thiệu người ứng cử phải được tiến hành kỹ lưỡng, chặt chẽ và thận trọng, bảo đảm đầy đủ tiêu chuẩn và điều kiện theo quy định.
Đúng như chỉ đạo của Tổng Bí thư Tô Lâm, yêu cầu đặt ra là bảo đảm đủ số lượng và đúng cơ cấu, nhưng chất lượng đại biểu phải là yếu tố quyết định. Công tác hiệp thương phải được tổ chức dân chủ, công khai và minh bạch, bảo đảm lựa chọn được những người xứng đáng, thực sự đại diện cho ý chí, nguyện vọng và quyền làm chủ của nhân dân.
Trách nhiệm của cử tri
Ông Nguyễn Túc, Ủy viên Đoàn Chủ tịch Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam, cho rằng mỗi lá phiếu không chỉ là quyền lợi mà còn là trách nhiệm chính trị rất quan trọng của công dân. Mỗi lá phiếu tuy nhỏ nhưng khi cộng lại sẽ tạo nên sức mạnh to lớn, quyết định chất lượng bộ máy quyền lực Nhà nước trong cả nhiệm kỳ. Ông mong cử tri cả nước phát huy tinh thần dân chủ, tìm hiểu kỹ về các ứng cử viên và lựa chọn những người thực sự có đức, có tài, có bản lĩnh và trách nhiệm với nhân dân.
Đại biểu Quốc hội khóa XV Nguyễn Quang Huân nhấn mạnh, đại biểu Quốc hội khóa mới phải có tư duy đổi mới trong công tác xây dựng luật pháp và chính sách, đặc biệt trong bối cảnh ESG (Môi trường - Xã hội - Quản trị) đang trở thành luật chơi mới của thương mại quốc tế. Điều này sẽ giúp Việt Nam phát triển nhanh nhưng bền vững trên nền tảng ESG.
Tập trung cao độ cho bầu cử
Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn đã đề nghị tập trung cao độ cho công tác bầu cử trong giai đoạn cao điểm tháng 3-2026. Thời gian không còn tính bằng ngày mà tính bằng giờ, mọi khâu phải được rà soát kỹ lưỡng và kịp thời xử lý vướng mắc. Ông yêu cầu Ủy ban Công tác đại biểu Quốc hội phối hợp chặt chẽ với MTTQ Việt Nam để đẩy mạnh tập huấn cho đội ngũ cán bộ ở cấp xã và cấp tỉnh, nhất là trong bối cảnh nhiều cán bộ mới tham gia công tác bầu cử.
Ông cũng lưu ý chủ động chuẩn bị kỹ lưỡng các phương án và kịch bản liên quan đến công tác nhân sự tại kỳ họp đầu tiên của Quốc hội khóa XVI, thực hiện đúng quy trình nhưng bảo đảm tinh gọn, rõ việc và rõ trách nhiệm, tránh hình thức hoặc kéo dài không cần thiết. Ngoài ra, ông yêu cầu đề xuất đồng bộ các giải pháp nâng cao chất lượng hoạt động của các cơ quan dân cử và đại biểu dân cử.
