Bầu cử Quốc hội khóa XVI: Nhiều điểm mới và yêu cầu chất lượng đại biểu
Ngày 15/3/2026, cử tri trên toàn quốc sẽ thực hiện quyền làm chủ của mình thông qua cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và Hội đồng nhân dân các cấp nhiệm kỳ 2026 - 2031. Đây là sự kiện chính trị trọng đại, khẳng định ý chí và sức mạnh của khối đại đoàn kết toàn dân tộc, với nhiều điểm mới đáng chú ý nhằm nâng cao hiệu quả và minh bạch.
Những cải tiến trong quy trình bầu cử
Theo bà Tạ Thị Yên, Phó chủ nhiệm Ủy ban Công tác đại biểu của Quốc hội và Phó chánh văn phòng thường trực Văn phòng Hội đồng Bầu cử quốc gia, cuộc bầu cử lần này có nhiều điểm mới so với các nhiệm kỳ trước. Trước hết, ngày bầu cử được ấn định vào Chủ nhật ngày 15/3, sớm hơn hai tháng so với thông lệ trước đây. Dự kiến, kết quả bầu cử sẽ được công bố vào ngày 22/3, và kỳ họp đầu tiên của Quốc hội khóa XVI sẽ diễn ra vào ngày 6/4 để thực hiện công tác nhân sự cùng với các nội dung về xây dựng pháp luật.
Điều này giúp rút ngắn khoảng thời gian giữa Đại hội Đảng toàn quốc và kỳ họp thứ nhất của Quốc hội, HĐND khóa mới, nhằm kịp thời kiện toàn nhân sự cấp cao, đảm bảo tính đồng bộ, tổng thể, ổn định liên tục và liên thông đội ngũ cán bộ chủ chốt trong các cơ quan Đảng, Nhà nước, Chính phủ, Mặt trận Tổ quốc, cùng các đoàn thể chính trị - xã hội. Đồng thời, cấp ủy các cấp nhiệm kỳ mới có thể kịp thời triển khai nghị quyết Đại hội Đảng XIV và đại hội Đảng các cấp.
Ứng dụng công nghệ và rút ngắn thời gian
Một điểm mới quan trọng khác là việc sử dụng cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư và ứng dụng định danh quốc gia VNeID để lập và cập nhật danh sách cử tri. Điều này giúp quản lý danh sách cử tri thuận lợi hơn, tránh tình trạng chồng chéo hoặc bỏ sót. Cử tri có thể truy cập VNeID để xem khu vực bỏ phiếu, phạm vi tham gia bầu cử của mình, cũng như danh sách và thông tin về những người ứng cử đại biểu Quốc hội và HĐND các cấp trên toàn quốc.
Ngoài ra, cử tri có thể đề nghị cấp Giấy chứng nhận để đi bỏ phiếu ở nơi khác dưới dạng bản điện tử thông qua ứng dụng VNeID, mà không cần phải đến Ủy ban nhân dân cấp xã nơi mình đã có tên trong danh sách cử tri. Thời gian trong các bước của quy trình bầu cử cũng được rút ngắn đáng kể, từ 70 ngày xuống còn 42 ngày, từ khi kết thúc nộp hồ sơ ứng cử đến ngày bầu cử. Các mốc thời gian hiệp thương, công bố danh sách người ứng cử, và giải quyết khiếu nại tố cáo cũng được điều chỉnh tương ứng, bảo đảm tính đồng bộ, đúng quy định và phù hợp với thực tiễn.
Chất lượng đại biểu là yếu tố quyết định
Bà Tạ Thị Yên nhấn mạnh rằng, một trong những yêu cầu then chốt của cuộc bầu cử lần này là nâng cao chất lượng đại biểu. Hội đồng Bầu cử quốc gia đã xác định trọng tâm xuyên suốt của cuộc bầu cử chính là chất lượng đại biểu. Đại biểu Quốc hội và HĐND phải thực sự là "người đại diện trung thành của nhân dân, nói tiếng nói của dân, lo việc của dân, bảo vệ quyền lợi chính đáng của dân", đặc biệt là nhân dân nơi khu vực bỏ phiếu của mình.
Việc sàng lọc, lựa chọn, và giới thiệu người ứng cử phải được tiến hành kỹ lưỡng, chặt chẽ, và thận trọng, bảo đảm đầy đủ tiêu chuẩn và điều kiện theo quy định. Mục tiêu là lựa chọn được những người thực sự tiêu biểu về phẩm chất, năng lực, có đủ điều kiện, sức khỏe, và thời gian để thực hiện tốt nhiệm vụ của người đại biểu nhân dân khi trúng cử. Đồng thời, họ phải có uy tín, năng lực và tinh thần trách nhiệm cao trước nhân dân.
Theo chỉ đạo của Tổng Bí thư, yêu cầu đặt ra là bảo đảm đủ số lượng và đúng cơ cấu, nhưng chất lượng đại biểu phải là yếu tố quyết định. Công tác hiệp thương cần được tổ chức dân chủ, công khai, minh bạch, bảo đảm lựa chọn được những người xứng đáng, thực sự đại diện cho ý chí, nguyện vọng và quyền làm chủ của nhân dân.
Phòng ngừa rủi ro và trách nhiệm của cử tri
Bà Tạ Thị Yên cũng trao đổi về những điểm cần đặc biệt lưu ý trong quá trình tổ chức bầu cử, bao gồm việc trị rủi ro và phòng ngừa rủi ro, như rủi ro tiến độ, rủi ro thủ tục và rủi ro dư luận. Để phòng ngừa, cần tập trung vào kế hoạch chi tiết theo mốc và kiểm tra định kỳ, tập huấn, danh sách các việc cần làm, diễn tập tình huống, truyền thông chính thống và phản hồi kịp thời.
Để bảo đảm triển khai công tác bầu cử thống nhất trong toàn hệ thống, cần tăng cường kiểm tra, giám sát theo hướng "đến hạn, có sản phẩm", lấy chất lượng đầu ra làm thước đo. Ưu tiên kiểm tra những khâu dễ sai như danh sách cử tri, hồ sơ, niêm phong - kiểm phiếu và lưu trữ. Đồng thời, cần chuẩn hóa thao tác bằng danh sách các việc cần làm và biểu mẫu thống nhất, coi danh sách này như công cụ kỷ luật nghiệp vụ, giúp giảm phụ thuộc vào kinh nghiệm cá nhân.
Giữ kỷ luật thông tin, chủ động cung cấp thông tin chính thống, kịp thời giải thích các vấn đề phát sinh, và xử lý nghiêm những hành vi lợi dụng bầu cử để xuyên tạc, gây nhiễu, làm giảm niềm tin của cử tri. Mỗi lá phiếu không chỉ thể hiện quyền lợi của cử tri mà còn là trách nhiệm chính trị quan trọng, khẳng định vai trò trung tâm của nhân dân trong việc tham gia xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của nhân dân, do nhân dân và vì nhân dân.
Mỗi cử tri cần phát huy hết quyền năng của mình qua mỗi lá phiếu. Mỗi cán bộ, đảng viên cần nêu cao vai trò tiên phong, gương mẫu, không chỉ thực hiện đầy đủ quyền và nghĩa vụ bầu cử của mình mà còn tích cực vận động gia đình, người thân và nhân dân cùng tham gia bầu cử, tạo không khí phấn khởi, đồng thuận xã hội, góp phần bảo đảm cuộc bầu cử diễn ra thành công tốt đẹp.
Công bố kết quả và chỉ đạo từ lãnh đạo
Trước đó, tại Hội nghị trực tuyến toàn quốc triển khai công tác chuẩn bị bầu cử, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn, Chủ tịch Hội đồng Bầu cử quốc gia, đã ghi nhận rằng công tác chuẩn bị cho bầu cử đã được triển khai kịp thời, bài bản và chu đáo. Ông lưu ý tuyệt đối không được chủ quan, lơ là công việc, cần tổ chức tốt các hội nghị tiếp xúc cử tri sắp tới, bảo đảm dân chủ, bình đẳng và đúng luật.
Chủ tịch Quốc hội cũng yêu cầu rà soát chính xác danh sách cử tri, không để sai sót quyền bầu cử, tổ chức bỏ phiếu và kiểm phiếu chặt chẽ, khách quan, và công bố kết quả bầu cử đúng thời hạn, chậm nhất ngày 25/3/2026 theo đúng luật định. Việc thực hiện tốt các điểm nhấn trên sẽ giúp công tác chuẩn bị bầu cử vừa đúng quy định, vừa "chắc tay", hạn chế tối đa sai sót, bảo đảm cuộc bầu cử thực sự là ngày hội của nhân dân.
