Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Khánh Hòa phối hợp với các lực lượng địa phương đã thực hiện cất bốc, quy tập thành công hài cốt liệt sĩ Võ Hơn (sinh năm 1921, nguyên quán Quảng Nam - Đà Nẵng) sau gần 70 năm nằm lại tại tổ 1 Vĩnh Điềm, phường Tây Nha Trang, tỉnh Khánh Hòa. Sự kiện này diễn ra trong bối cảnh cả nước đang dồn dập các hoạt động tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ, đặc biệt là tại công viên Lê Thị Riêng, thành phố Hồ Chí Minh, nơi nhiều người dân xúc động theo dõi từng mét đào khai quật.
Phát hiện di vật và nhận dạng liệt sĩ sau 58 năm
Rất nhiều người đã rưng rưng nước mắt khi những mét hào đầu tiên được khai quật, những mẫu di vật đầu tiên lộ diện tại công viên Lê Thị Riêng. Các liệt sĩ được xác định hy sinh đợt đầu của chiến dịch Mậu Thân 1968, tức đến nay đã 58 năm. Cảm xúc càng dâng trào khi một hiện vật ghi tên liệt sĩ được tìm thấy. Gần như ngay lập tức, có người nhà nhận ra anh trai mình, dẫu khác tên giữa Quên (trong giấy tờ) và Quyên (tên thật). Thiếu tướng Nguyễn Thành Trung, chính ủy Bộ tư lệnh TP.HCM đã tới nhà người lên tiếng nhận liệt sĩ Quên là anh ruột ở xã Vàm Cỏ, tỉnh Tây Ninh để gặp trực tiếp. Hình ảnh ông thắp hương trên bàn thờ liệt sĩ rồi nói chuyện với gia đình rất xúc động. Sau đó một ngày, mấy anh em trong gia đình đã được lấy mẫu ADN.
Huế, Quảng Trị: Những địa danh khốc liệt và nỗ lực tìm kiếm
Ở Huế, Quảng Trị và hàng loạt địa phương khác cũng rất khẩn trương và thành kính triển khai công việc tìm kiếm. Quảng Trị là một trong những địa điểm khốc liệt nhất trong chiến tranh với thành cổ Quảng Trị, làng Vây, Cửa Việt, đường 9. Địa danh thành cổ vừa được nhắc trong bộ phim "Mưa đỏ" của điện ảnh Quân đội do Nghệ sĩ ưu tú Đặng Thái Huyền đạo diễn. Bộ phim đã gây dấu ấn đặc biệt khi vừa đạt doanh thu cao vừa nhận nhiều giải thưởng, hai thứ thường đối nghịch trong phim nhà nước đặt hàng. Mới nhất, chị Đặng Thái Huyền vừa được thăng quân hàm đại tá ở tuổi 46, chứng tỏ quân đội đánh giá rất cao tài năng và cống hiến của chị.
Huế có sự kiện Mậu Thân. Theo báo Huế ngày nay, Huế là một trong 3 đô thị lớn ở miền Nam diễn ra giao tranh quyết liệt. Người ta vẫn nêu Huế như một trong những địa chỉ đẫm máu nhất của sự kiện Mậu Thân 1968. Là người quê gốc Huế, phải sau năm 1975 tôi mới biết và tường ngày cúng âm hồn, tức ngày Kinh đô thất thủ. Hiếm có thành phố nào trên thế giới có một ngày tế chung như thế, ngày tất cả con dân đồng lòng thành kính làm lễ tưởng nhớ hàng ngàn người tử nạn. Ngày này tính theo âm lịch là ngày 23 tháng 5, trùng với tháng 7.
Ra đa xuyên đất và phong trào thả hoa tưởng niệm
Hiện, trong thành nội Huế, lực lượng chức năng đang dùng ra đa xuyên đất tìm liệt sĩ. Các đơn vị làm việc miệt mài, đã phát hiện một số nghi vấn trùng khớp với tin báo của người dân địa phương. Cách đây chừng nửa tháng, nghệ sĩ nhiếp ảnh, nhà báo Lê Bá Dương đã từ Nha Trang ra Quảng Trị. Năm nào cũng thế, dịp này anh lại ra vùng đất từng chiến đấu hồi trẻ, mua hoa thả xuống sông tưởng nhớ đồng đội. Từ ban đầu một mình anh làm, giờ việc thả hoa trên sông trở thành phong trào, thành kế hoạch của tỉnh. Anh là tác giả những câu thơ xúc động: "Đò lên Thạch Hãn ơi chèo nhẹ/ Đáy sông còn đó bạn tôi nằm/ Có tuổi hai mươi thành sóng nước/ Vỗ yên bờ mãi mãi ngàn năm".
Chiến dịch 500 ngày đêm và niềm tin vào khoa học hiện đại
Tháng 7 trở thành tháng của hoa, của hương, và của nước mắt, của xúc động biết ơn, của những tấm lòng tri ân. "Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ" được các ngành, các cấp, các địa phương triển khai quyết liệt, rốt ráo, và được nhân dân xúc động theo dõi. Thông tin khả năng chỉ ở công viên Lê Thị Riêng có tới cả ngàn liệt sĩ đang nằm đã trào lên một đợt sóng cảm xúc, yêu thương và quặn thắt. Hơn nửa thế kỷ, các anh chị im lặng ở đấy, phía trên là cuộc sống nhộn nhịp trôi. Liệt sĩ đầu tiên có danh tính bước đầu được xác định là Huỳnh Văn Quên (hoặc Quyên) là minh chứng, là niềm vui. Tất nhiên để trả hết tên cho liệt sĩ là việc hết sức khó khăn, nhưng với quyết tâm, tình cảm thiêng liêng và sự hỗ trợ của khoa học hiện đại, chúng ta tin tưởng chiến dịch sẽ tới đích thành công.
Cũng hôm kia, được ủy quyền của một ông em nhà báo đang theo dấu một liệt sĩ trùng tên khác họ hơn năm mươi qua, gia đình ở Hoài Nhơn đi tìm nhưng anh nằm một mình ở nghĩa trang liệt sĩ Cam Ranh, tôi cùng một nhà báo nữa đã về An Khê để lấy mẫu của em gái liệt sĩ. Gần như đã 99% chính xác, việc lấy mẫu ADN chỉ là thủ tục cuối cùng để thân nhân chính thức nhận anh mình sau hơn nửa thế kỷ tìm nhau. Tức là, cả ngàn liệt sĩ ở công viên Lê Thị Riêng hay một liệt sĩ quê Hoài Nhơn nằm ở Cam Ranh đều được nâng niu, xử lý cẩn thận và trách nhiệm như nhau.
Tháng bảy của biết ơn, của yêu thương, xúc động và cả niềm vui. Những niềm vui quặn thắt.
*Bài viết thể hiện quan điểm riêng của tác giả!
