Bầu cử 2026: Ba đột phá từ mô hình chính quyền 2 cấp đến chuyển đổi số
Cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp nhiệm kỳ 2026 - 2031 không chỉ là một sự kiện chính trị trọng đại mà còn đánh dấu những bước chuyển mình quan trọng trong tư duy quản trị và vận hành bộ máy nhà nước. Diễn ra vào thời điểm đất nước vừa trải qua 40 năm đổi mới với những thành tựu có ý nghĩa lịch sử, đây cũng là năm đầu tiên thực hiện Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng - nhiệm kỳ "bản lề" mở ra cánh cửa để đất nước bước vào kỷ nguyên hùng cường.
Đổi mới nền tảng: Mô hình chính quyền địa phương 2 cấp
Điểm mới có tác động sâu sắc và mang tính nền tảng nhất trong kỳ bầu cử lần này chính là việc lần đầu tiên triển khai tổ chức chính quyền địa phương theo mô hình 2 cấp. Sự thay đổi này giúp tinh gọn đầu mối, nâng cao hiệu lực và hiệu quả quản lý, đồng thời tạo điều kiện cho công tác chỉ đạo, điều hành bầu cử được tập trung và thống nhất hơn bao giờ hết. Mô hình mới cũng đặt ra yêu cầu cần rà soát, điều chỉnh phân chia đơn vị bầu cử, cơ cấu đại biểu và tổ chức bộ máy phục vụ bầu cử một cách khoa học.
Tại Hội nghị toàn quốc triển khai công tác bầu cử, Tổng Bí thư Tô Lâm đã nhấn mạnh: "Thành công của cuộc bầu cử sẽ tạo bước khởi đầu quan trọng cho việc xây dựng, kiện toàn bộ máy nhà nước nhiệm kỳ mới, tạo nền tảng chính trị - xã hội vững chắc để triển khai thắng lợi Nghị quyết Đại hội lần thứ XIV của Đảng."
Ông Phạm Đình Toản, Phó chủ nhiệm thường trực Văn phòng Quốc hội, cho biết việc phân chia đơn vị bầu cử được các địa phương căn cứ vào quy mô dân số, đặc điểm địa bàn, điều kiện giao thông và phân bố dân cư. Một số nơi đã điều chỉnh địa điểm bỏ phiếu phù hợp với địa giới hành chính mới nhưng vẫn đảm bảo nguyên tắc thuận tiện và an toàn cho cử tri, đặc biệt là tại các địa bàn rộng, dân cư phân tán.
Cơ cấu đại biểu được điều chỉnh theo hướng chuyên nghiệp hóa
Về cơ cấu đại biểu, Quốc hội khóa XVI được điều chỉnh theo hướng tăng số lượng đại biểu ở Trung ương và đại biểu chuyên trách; giảm số lãnh đạo tỉnh, thành kiêm trưởng đoàn ĐBQH. Đồng thời, tỷ lệ đại biểu từ khối viện nghiên cứu, trường đại học, doanh nghiệp, hiệp hội sản xuất - kinh doanh cũng được nâng cao. Sự thay đổi này nhằm mục tiêu nâng cao tính chuyên nghiệp, chất lượng lập pháp, giám sát và quyết định các vấn đề quan trọng của đất nước.
"Trong bối cảnh bộ máy tinh gọn, yêu cầu về chất lượng hoạt động của đại biểu và hiệu quả giám sát càng được nâng cao; việc ứng dụng công nghệ thông tin và các kênh tương tác trực tuyến cũng tạo điều kiện tăng cường công khai, minh bạch và trách nhiệm giải trình", ông Phạm Đình Toản chia sẻ.
Đột phá về hiệu suất hành chính và ứng dụng công nghệ
Điểm mới thứ hai trong cuộc bầu cử lần này là việc điều chỉnh giảm đáng kể thời gian thực hiện các bước trong quy trình bầu cử. Theo Nghị quyết số 199/2025/QH15 của Quốc hội, ngày bầu cử được ấn định vào 15.3, sớm hơn khoảng 2 tháng so với các kỳ bầu cử trước đây. Tổng thời gian từ khi kết thúc việc nộp hồ sơ ứng cử đến ngày bầu cử đã được rút ngắn từ 70 ngày xuống còn 42 ngày.
Ông Phạm Đình Toản khẳng định việc rút ngắn thời gian không đồng nghĩa với việc lược bỏ thủ tục hay làm giảm chất lượng bầu cử, nhưng đặt ra yêu cầu cao hơn về trách nhiệm và năng lực tổ chức, đặc biệt trong các khâu liên quan đến công tác nhân sự, hiệp thương và xử lý hồ sơ.
Động lực quan trọng cho sự thay đổi này chính là đổi mới thứ ba: chuyển đổi số và ứng dụng công nghệ thông tin. Việc lập và quản lý danh sách cử tri được thực hiện thông qua khai thác, sử dụng Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư và ứng dụng VNeID. Đến nay, đã có 3.320/3.321 đơn vị cấp xã, phường ứng dụng phần mềm vào công tác lập danh sách cử tri, với tỷ lệ đạt 99,48%.
Thay vì phương pháp thủ công truyền thống, việc sử dụng dữ liệu từ Bộ Công an giúp danh sách cử tri được cập nhật chính xác theo thời gian thực, đảm bảo quyền bầu cử của mọi công dân một cách công bằng và minh bạch nhất. Các địa phương cũng chủ động sử dụng các nền tảng mạng xã hội để đăng tải nội dung tuyên truyền bầu cử tới cử tri một cách nhanh chóng và sinh động.
Chuẩn bị chu đáo cho bầu cử tại các địa bàn đặc thù
Công tác chuẩn bị cho ngày bầu cử cũng được triển khai tích cực tại các địa bàn đặc thù như vùng biển đảo và vùng sâu, vùng xa. Tại Đặc khu Trường Sa, công tác chuẩn bị bầu cử sớm đã hoàn tất với 21 khu vực bỏ phiếu, dự kiến bắt đầu từ ngày 8.3. Các đơn vị bầu cử trên địa bàn đã hoàn thành việc niêm yết danh sách cử tri và danh sách người ứng cử theo đúng quy định.
Tương tự, cử tri cụm đảo Hòn Khoai và Hòn Chuối của Cà Mau sẽ được tổ chức bỏ phiếu sớm vào ngày 13.3 để phù hợp với điều kiện đặc thù vùng biển đảo xa đất liền. Tại An Giang, đặc khu Thổ Châu sẽ bỏ phiếu vào ngày 8.3, sớm hơn 7 ngày so với quy định chung, do địa bàn cách xa đất liền hơn 200 km và việc di chuyển phụ thuộc nhiều vào điều kiện thời tiết trên biển.
Ở Quảng Trị, ba khu vực bỏ phiếu tại xã Trường Sơn cũng được tổ chức bầu cử sớm hơn 7 ngày so với ngày bầu cử toàn quốc do đây là địa bàn vùng sâu, vùng xa, giao thông cách trở. Các biện pháp đặc thù này nhằm đảm bảo quyền bầu cử của người dân tại mọi vùng miền của Tổ quốc.
Ngày hội toàn dân đi bầu không chỉ là đợt sinh hoạt dân chủ sâu rộng để cử tri cả nước lựa chọn những người tiêu biểu, xứng đáng đại diện cho ý chí và nguyện vọng của nhân dân, mà còn là dịp để cử tri cả nước trải nghiệm một quy trình bầu cử hiện đại, minh bạch và hiệu quả, phản ánh bước tiến mới trong công cuộc xây dựng và hoàn thiện nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa.
