Theo báo cáo ngày 24/5 của Bộ Y tế, dịch bệnh Ebola lần đầu được phát hiện vào năm 1976 tại Nam Sudan và Cộng hòa Dân chủ Congo. Đây là bệnh truyền nhiễm cấp tính đặc biệt nguy hiểm, thuộc nhóm A1, có khả năng lây lan nhanh và tỷ lệ tử vong cao, có thể lên tới 90%. Virus Ebola lây truyền từ động vật hoang dã như dơi ăn quả, nhím và các loài linh trưởng sang người. Từ năm 1976 đến nay, dịch đã được ghi nhận tại 13 quốc gia châu Phi và một số nước ngoài châu Phi.
Hiện nay, chỉ có vaccine và thuốc điều trị đặc hiệu cho bệnh Ebola do chủng Ebola; các chủng khác như Sudan và Bundibugyo chưa có vaccine hay thuốc điều trị đặc hiệu. Tại Congo, đã ghi nhận 750 trường hợp nghi nhiễm, trong đó 177 ca tử vong, đánh dấu đợt bùng phát thứ 17 tại nước này. Tại Uganda, hai ngày 15-16/5 ghi nhận hai ca bệnh xâm nhập từ Congo, với một trường hợp tử vong. Ngày 17/5, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) công bố dịch Ebola do chủng Bundibugyo tại Congo và Uganda là sự kiện y tế công cộng khẩn cấp gây quan ngại quốc tế.
Việt Nam chưa ghi nhận ca bệnh
Bộ trưởng Y tế Đào Hồng Lan cho biết, tính đến ngày 22/5, Việt Nam chưa từng ghi nhận trường hợp mắc Ebola. Tuy nhiên, ngay sau khi WHO công bố, Bộ Y tế đã phối hợp với các bộ, ngành, địa phương khẩn trương triển khai các biện pháp phòng chống dịch. Cụ thể, Bộ đã rà soát các hướng dẫn phòng chống dịch, thường xuyên họp và trao đổi với Văn phòng WHO tại Việt Nam để theo dõi sát diễn biến dịch trên thế giới, đánh giá nguy cơ đối với Việt Nam, từ đó đưa ra các biện pháp phù hợp.
Giám sát chặt chẽ tại cửa khẩu và cộng đồng
Bộ Y tế chỉ đạo các địa phương tăng cường giám sát, phòng chống bệnh ngay tại khu vực cửa khẩu, cơ sở y tế và cộng đồng. Cơ quan xuất nhập cảnh phối hợp rà soát hành khách trở về từ hai quốc gia đang có dịch, khuyến cáo tự theo dõi sức khỏe trong vòng 21 ngày. Các viện Vệ sinh dịch tễ và Pasteur được phân công sẵn sàng hỗ trợ địa phương trong việc lấy mẫu, tiếp nhận bệnh phẩm xét nghiệm chẩn đoán, đồng thời chuẩn bị các đội đáp ứng nhanh khi có ca bệnh xâm nhập.
Nâng cao năng lực xét nghiệm và chuyên môn
Các viện Vệ sinh dịch tễ đã tổ chức hội thảo trực tuyến với các địa phương để cập nhật thông tin, hướng dẫn chuyên môn kỹ thuật, thống nhất nội dung về giám sát, lấy mẫu, vận chuyển bệnh phẩm trên toàn quốc. Hiện nay, Viện Vệ sinh dịch tễ Trung ương và Viện Pasteur Thành phố Hồ Chí Minh đã có đầy đủ trang thiết bị, nhân lực và phòng xét nghiệm an toàn sinh học cấp III, sẵn sàng xét nghiệm chẩn đoán virus Ebola bằng phương pháp giải trình tự gene.
Đánh giá của WHO và các biện pháp ứng phó
Tiến sĩ Angela Pratt, Trưởng đại diện WHO tại Việt Nam, đánh giá cao sự chủ động của Bộ Y tế và sự chỉ đạo khẩn trương của Chính phủ trong việc chuẩn bị hệ thống và năng lực ứng phó, bao gồm chia sẻ thông tin và truyền thông nguy cơ. Theo bà, nguy cơ lây lan dịch bệnh ở mức rất cao tại Congo và Uganda, mức cao ở khu vực châu Phi, nhưng mức thấp đối với toàn cầu, bao gồm cả Việt Nam. Dịch bệnh không phải là tình trạng khẩn cấp đại dịch.
Trọng tâm ứng phó của WHO và các đối tác bao gồm: tăng cường giám sát và phát hiện sớm ca bệnh, truy vết, phòng ngừa và kiểm soát nhiễm khuẩn; mở rộng năng lực cách ly và điều trị; tăng cường sự tham gia của cộng đồng; và tăng cường chuẩn bị, phối hợp xuyên biên giới giữa các quốc gia bị ảnh hưởng. WHO sẽ phối hợp với Bộ Y tế để rà soát và cập nhật các hướng dẫn kỹ thuật về bệnh do virus Ebola đã xây dựng từ năm 2014.
Cam kết của Việt Nam
Bộ trưởng Y tế Đào Hồng Lan khẳng định: Việt Nam đã thực hiện các biện pháp dự phòng theo khuyến cáo của WHO, cơ bản chuẩn bị sẵn sàng năng lực giám sát, phát hiện, dự phòng và đáp ứng khi có trường hợp bệnh xảy ra. Thời gian tới, Bộ Y tế sẽ tiếp tục phối hợp với các bộ, ngành, địa phương tổ chức tập huấn chuyên sâu về giám sát, phòng chống, thu dung, điều trị và kiểm soát nhiễm khuẩn do Ebola cho các cơ quan y tế tuyến trên toàn quốc. Đồng thời, mời chuyên gia từ các nước từng triển khai đáp ứng dịch Ebola để chia sẻ kinh nghiệm. Bộ cũng phối hợp chặt chẽ với các cơ quan trong nước và tổ chức quốc tế để đánh giá nguy cơ và kịp thời đưa ra các biện pháp phòng chống phù hợp.
