Ung thư hạ họng, một trong những loại ung thư đầu cổ phổ biến tại Việt Nam, xuất phát từ niêm mạc che phủ phần thấp nhất của họng, nằm phía sau thanh quản và nối tiếp với thực quản cổ. Theo số liệu từ Globocan năm 2022, Việt Nam ghi nhận hơn 2.300 ca mắc mới và hơn 1.200 ca tử vong do căn bệnh này. Bệnh thường phát triển âm thầm, không biểu hiện triệu chứng rõ ràng cho đến giai đoạn tiến triển, khi khối u lớn gây đau họng, sưng hạch bạch huyết, khàn tiếng, khó nuốt, và trong một số trường hợp, bệnh nhân có thể bị nghẹn, khó thở, mệt mỏi, ho ra máu, hoặc giảm cân không rõ nguyên nhân.
Vai trò của xạ trị trong điều trị ung thư hạ họng
ThS.BS Vương Ngọc Dương, Phó khoa Xạ trị tại Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh Hà Nội, nhấn mạnh rằng xạ trị đóng vai trò quan trọng trong phác đồ điều trị đa mô thức cho bệnh nhân ung thư hạ họng, bên cạnh các phương pháp như phẫu thuật, hóa trị, điều trị nhắm đích và miễn dịch. Xạ trị sử dụng tia bức xạ năng lượng cao để phá hủy ADN của tế bào ung thư, khiến chúng ngừng phân chia và hoại tử, sau đó được đào thải tự nhiên khỏi cơ thể. Tùy thuộc vào giai đoạn bệnh và tình trạng sức khỏe của bệnh nhân, xạ trị có thể mang lại nhiều tác dụng khác nhau.
Điều trị triệt căn cho giai đoạn sớm
Đối với bệnh nhân ung thư hạ họng giai đoạn sớm, chưa di căn hạch hoặc có hạch nhỏ, xạ trị triệt căn được chỉ định nhằm bảo tồn cơ quan cũng như chức năng nói và nuốt. Kỹ thuật xạ trị ngoài hiện đại như IMRT hoặc VMAT cho phép tập trung liều bức xạ cao vào khối u và hạch di căn, giúp tiêu diệt toàn bộ tế bào ung thư trong khi vẫn bảo vệ được các mô lành xung quanh. Phương pháp này có thể giúp bệnh nhân tránh được các can thiệp phẫu thuật rộng và xâm lấn, từ đó duy trì chất lượng cuộc sống tốt hơn.
Điều trị bổ trợ sau phẫu thuật
Sau khi phẫu thuật cắt bỏ ung thư hạ họng, xạ trị có thể được chỉ định như một liệu pháp bổ trợ cho những trường hợp có nguy cơ cao, chẳng hạn như diện mổ dương tính, xâm lấn ngoài bao hạch, nhiều hạch di căn hoặc xâm lấn sâu. Mục tiêu chính là tiêu diệt các tế bào ung thư vi thể còn sót lại, nhằm tăng hiệu quả của phẫu thuật và giảm thiểu nguy cơ tái phát tại chỗ hoặc tại vùng.
Kết hợp hóa xạ trị cho giai đoạn tiến triển
Đối với ung thư hạ họng giai đoạn tiến triển tại chỗ hoặc tại vùng, việc kết hợp xạ trị với hóa trị giúp tăng cường hiệu quả kiểm soát khối u và bảo tồn cơ quan. Sự phối hợp này có thể thu nhỏ kích thước khối u, kiểm soát sự xâm lấn, và trong một số trường hợp, thậm chí tránh được phẫu thuật cắt bỏ rộng.
Điều trị tổn thương di căn chọn lọc
Nếu bệnh nhân có số lượng ổ di căn hạn chế, chẳng hạn như trong tình trạng oligometastatic, các kỹ thuật xạ trị định vị liều cao hoặc xạ phẫu có thể được cân nhắc để kiểm soát các ổ di căn tại não, phổi, gan hoặc xương.
Giảm nhẹ triệu chứng ở giai đoạn muộn
Ở giai đoạn muộn, khi ung thư hạ họng đã tiến triển, xạ trị vẫn có thể đóng vai trò quan trọng trong việc thu nhỏ kích thước khối u, giảm đau, khàn tiếng, nuốt nghẹn, khó thở và cầm máu tại chỗ. Đối với các trường hợp di căn não, xạ trị hỗ trợ giảm đau đầu, buồn nôn và yếu liệt, trong khi với di căn xương, nó giúp giảm đau và giảm nguy cơ gãy xương, bảo tồn khả năng vận động.
Kỹ thuật xạ trị hiện đại và những thách thức
Xạ trị ung thư hạ họng là một kỹ thuật đòi hỏi độ chính xác cao, do vùng hạ họng nằm sâu trong cổ và gần nhiều cơ quan quan trọng như thanh quản, thực quản, tủy sống và tuyến giáp. Việc điều trị cần cân bằng giữa mục tiêu tiêu diệt tối đa tế bào ung thư và bảo tồn chức năng nói, nuốt cũng như đường thở cho bệnh nhân.
Theo bác sĩ Dương, các kỹ thuật xạ trị truyền thống như hai chiều hoặc ba chiều quy ước (2D-CRT/3D-CRT) trước đây có hạn chế trong việc phân bố liều tối ưu, dẫn đến nguy cơ cao về tác dụng phụ muộn như khó nuốt, khô miệng hoặc xơ cứng mô mềm. Hiện nay, các kỹ thuật xạ trị điều biến liều hiện đại như IMRT và VMAT cho phép tạo ra phân bố liều phù hợp với hình dạng khối u, đồng thời giảm liều lượng tới các cơ quan nguy cấp. Nhờ đó, hiệu quả kiểm soát bệnh được duy trì trong khi độc tính của điều trị được giảm thiểu đáng kể.
Việc lựa chọn kỹ thuật xạ trị phụ thuộc vào giai đoạn bệnh, mục tiêu điều trị và đánh giá của đội ngũ bác sĩ chuyên khoa. Bệnh nhân ung thư hạ họng được khuyến nghị nên đến các bệnh viện đa chuyên khoa với đội ngũ ung bướu giàu kinh nghiệm để được đánh giá toàn diện, từ đó xây dựng kế hoạch điều trị cá thể hóa, tối ưu hóa hiệu quả và chất lượng cuộc sống.
