Cảnh báo: Uống trà, cà phê quá nóng có thể làm tăng nguy cơ ung thư thực quản
Thói quen thưởng thức trà, cà phê hay các loại nước thảo mộc nóng từ lâu đã trở thành một phần không thể thiếu trong nhịp sống của nhiều người. Một tách đồ uống bốc khói không chỉ đánh thức vị giác mà còn mang lại cảm giác thư giãn, ấm áp giữa cuộc sống hối hả. Tuy nhiên, đằng sau khoảnh khắc dễ chịu ấy là một câu hỏi ngày càng được giới chuyên môn quan tâm sâu sắc: việc uống đồ quá nóng liệu có gây hại cho sức khỏe, đặc biệt là đối với thực quản?
Nhiệt độ cao và mối liên hệ với ung thư thực quản
Các nghiên cứu hiện tại vẫn chưa tìm thấy bằng chứng thuyết phục về mối liên hệ giữa đồ uống nóng và ung thư vòm họng. Với ung thư dạ dày, dữ liệu cũng còn nhiều mâu thuẫn và chưa rõ ràng. Tuy nhiên, đối với ung thư thực quản – cơ quan dẫn thức ăn từ miệng xuống dạ dày – mối liên hệ với nhiệt độ đồ uống đã được ghi nhận tương đối rõ ràng và đáng chú ý.
Năm 2016, Cơ quan Nghiên cứu Ung thư Quốc tế (IARC) – một cơ quan trực thuộc Tổ chức Y tế Thế giới – đã xếp việc tiêu thụ đồ uống ở nhiệt độ trên 65°C vào nhóm 2A, tức là nhóm “có thể gây ung thư cho con người”. Điều đáng chú ý là phân loại này nhấn mạnh yếu tố rủi ro nằm ở nhiệt độ cao, không phải bản thân trà, cà phê hay bất kỳ loại đồ uống cụ thể nào.
Nghiên cứu từ khắp nơi trên thế giới
Kết luận của IARC phần lớn dựa trên dữ liệu từ Nam Mỹ, nơi người dân có thói quen uống maté, một loại nước thảo mộc truyền thống, ở mức nhiệt khoảng 70°C. Tại đây, những người tiêu thụ maté rất nóng với tần suất cao được ghi nhận có nguy cơ ung thư thực quản cao hơn đáng kể so với nhóm khác. Các nghiên cứu tại Trung Đông, châu Phi và một số quốc gia châu Á sau đó cũng ghi nhận xu hướng tương tự ở nhóm thường xuyên uống đồ uống ở mức “rất nóng”.
Trong nhiều năm, dữ liệu tại châu Âu còn hạn chế, khiến giới khoa học thận trọng khi áp dụng kết luận trên cho các quần thể phương Tây. Tuy nhiên, một nghiên cứu quy mô lớn gần 500.000 người trưởng thành tại Vương quốc Anh công bố năm 2025 đã bổ sung một mảnh ghép quan trọng vào bức tranh toàn cảnh.
Kết quả cho thấy, những người uống từ 8 cốc trà hoặc cà phê rất nóng mỗi ngày có nguy cơ phát triển ung thư thực quản cao gần gấp 6 lần so với nhóm không uống đồ uống nóng. Dù vậy, các nhà nghiên cứu cũng lưu ý rằng: rủi ro tăng mạnh chủ yếu xuất hiện ở nhóm tiêu thụ lượng lớn, lặp lại trong thời gian dài. Nói cách khác, thói quen uống nhiều và duy trì trong nhiều năm mới tạo ra khác biệt rõ rệt về nguy cơ.
Cơ chế gây tổn thương của nhiệt độ cao
Giải thích phổ biến nhất hiện nay là “chấn thương nhiệt”. Khi chất lỏng quá nóng đi qua, lớp niêm mạc mỏng manh của thực quản có thể bị tổn thương nghiêm trọng. Nếu tình trạng này lặp đi lặp lại trong thời gian dài, các tế bào bị kích thích tái tạo liên tục, làm tăng nguy cơ xuất hiện biến đổi bất thường và dẫn đến ung thư.
Giả thuyết này không mới. Cách đây gần một thế kỷ, các nhà khoa học đã đặt vấn đề về tác động của nhiệt đối với mô thực quản. Các nghiên cứu hiện đại trên động vật tiếp tục củng cố nhận định đó. Trong một thí nghiệm, chuột uống nước ở mức 70°C xuất hiện tổn thương tiền ung thư sớm và nhiều hơn so với nhóm uống ở nhiệt độ thấp hơn.
Một hướng lý giải khác cho rằng nhiệt độ cao có thể làm suy yếu hàng rào bảo vệ tự nhiên của thực quản, khiến cơ quan này dễ bị tổn thương bởi axit dạ dày trào ngược. Sự kết hợp giữa chấn thương nhiệt và viêm mạn tính do trào ngược có thể tạo thành “vòng xoắn” tổn thương kéo dài theo năm tháng, làm tăng nguy cơ ung thư.
Không chỉ nhiệt độ, mà còn là cách uống
Điều đáng chú ý là không phải mọi cách uống đồ nóng đều mang mức rủi ro như nhau. Một nghiên cứu đo trực tiếp nhiệt độ trong thực quản khi người tham gia uống cà phê cho thấy kích cỡ ngụm uống có ảnh hưởng đáng kể đến mức tăng nhiệt bên trong cơ thể.
Một ngụm lớn khoảng 20 ml cà phê ở 65°C có thể khiến nhiệt độ trong thực quản tăng thêm tới 12°C – mức đủ để gây “sốc nhiệt” cục bộ. Ngược lại, những ngụm nhỏ, uống chậm và cách quãng ít tạo ra biến động nhiệt đột ngột. Điều này gợi ý rằng thói quen uống vội, uống liền nhiều ngụm lớn khi đồ uống còn bốc khói mới là yếu tố đáng lo ngại nhất.
Trong thực tế, cà phê thường được pha ở nhiệt độ gần điểm sôi của nước. Nhiều cửa hàng còn phục vụ đồ uống mang đi ở mức khoảng 85–90°C để đảm bảo khi đến tay người dùng vẫn còn ấm. Tuy nhiên, các tính toán về cân bằng giữa hương vị và an toàn cho thấy khoảng 57,8°C có thể là mức phục vụ tối ưu: đủ ấm để giữ trọn mùi vị, nhưng giảm đáng kể nguy cơ gây tổn thương nhiệt cho thực quản.
Khuyến nghị từ chuyên gia để bảo vệ sức khỏe
Các bác sĩ tiêu hóa khuyến nghị một số biện pháp đơn giản nhưng hiệu quả để giảm thiểu rủi ro:
- Chờ khoảng 5 phút trước khi uống; nhiệt độ có thể giảm 10–15°C trong thời gian này.
- Mở nắp cốc mang đi để tăng tốc độ tản nhiệt ra môi trường xung quanh.
- Khuấy, thổi nhẹ hoặc thêm sữa, nước mát để hạ nhiệt nhanh hơn và an toàn hơn.
- Uống ngụm nhỏ trước để “thử nhiệt”, tránh nuốt một lượng lớn khi đồ uống còn quá nóng.
Điểm mấu chốt không nằm ở việc phải từ bỏ trà hay cà phê, mà là điều chỉnh thói quen uống cho phù hợp. Nguy cơ chủ yếu đến từ việc uống quá nóng, quá nhanh và với lượng lớn, lặp lại trong nhiều năm. Giữ nhịp thưởng thức chậm rãi, kiên nhẫn chờ đồ uống nguội bớt không chỉ giúp bảo vệ thực quản mà còn cho phép người thưởng thức cảm nhận trọn vẹn hương vị tinh tế của từng loại đồ uống.
(Tổng hợp/Ảnh minh họa: Internet) Theo Thùy Linh
