Mùa mưa lũ không chỉ tạo điều kiện cho nhiều loài rắn độc sinh sôi mà còn làm xáo trộn môi trường sống tự nhiên của chúng. Khi nơi trú ẩn bị ngập nước, nhiều loài rắn thường bò vào khu dân cư hoặc xuất hiện nhiều hơn tại đồng ruộng, vườn tược, khiến số ca bị rắn cắn gia tăng, đặc biệt ở khu vực nông thôn.
Rắn độc phổ biến tại Đồng bằng sông Cửu Long
Theo Thượng tá, bác sĩ chuyên khoa I Lê Văn Tâm, Trung tâm nuôi trồng, nghiên cứu, chế biến dược liệu Quân khu 9 (Trại rắn Đồng Tâm), rắn cắn là tình trạng cấp cứu nguy hiểm. Tại khu vực Đồng bằng sông Cửu Long, người dân thường gặp các loài rắn độc như rắn lục đuôi đỏ, rắn hổ (hổ đất) và rắn hổ hồng, còn được gọi là hổ lửa, sải cổ đỏ hoặc hoa học trò.
Rắn lục đuôi đỏ có thân dài trung bình 60-81 cm, phần đuôi đỏ ửng đặc trưng nên khá dễ nhận biết. Nọc của loài này có cấu trúc rất phức tạp, chứa nhiều nhóm độc tố như protein giàu cysteine, serine protease, phospholipase A2, metalloprotease, lectin dạng C, các chất ức chế đông máu, disintegrin và yếu tố gây xuất huyết. Khi xâm nhập cơ thể, các độc tố này có thể gây rối loạn đông máu, xuất huyết, sưng đau và tổn thương mô nghiêm trọng.
Đặc điểm và nguy cơ từ các loài rắn hổ
Rắn hổ đất, hay rắn hổ mang một mắt, có đặc điểm nhận dạng là hoa văn hình chữ O hoặc "kính mắt" ở phía sau mang. Nọc rắn chủ yếu chứa các độc tố thần kinh hậu synap, có khả năng gắn vào thụ thể acetylcholine nicotinic, làm gián đoạn dẫn truyền thần kinh. Người bị cắn có thể nhanh chóng xuất hiện tình trạng sụp mi, yếu cơ, liệt mềm và suy hô hấp, đe dọa tính mạng nếu không được điều trị kịp thời.
Trong khi đó, rắn hổ hồng (Rhabdophis subminiatus) thuộc họ rắn nước Colubridae, phân bố khá phổ biến ở nhiều tỉnh miền Tây. Loài này sở hữu nọc độc chứa cả độc tố thần kinh và độc tố tế bào, có thể gây đau, sưng, hoại tử quanh vết cắn, thậm chí dẫn đến không qua khỏi ở người trưởng thành trong những trường hợp nặng. Nọc độc của rắn hổ hồng khiến nạn nhân bị rối loạn đông máu, xuất huyết nhiều cơ quan trong cơ thể nhưng chưa có huyết thanh kháng độc.
Sơ cứu đúng cách khi bị rắn cắn
Khi không may bị rắn cắn, người bị nạn cần giữ bình tĩnh để hạn chế nọc độc lan nhanh theo tuần hoàn. Người bệnh cần được bất động chi bị cắn, rửa sạch vết thương bằng nước sạch, nước muối hoặc dung dịch sát khuẩn, đồng thời tháo nhẫn, vòng tay và các vật dụng khác có thể gây chèn ép khi chi sưng nề.
Sau đó, người bệnh cần được băng ép bằng băng bản rộng theo đúng hướng dẫn sơ cứu và nhanh chóng đưa đến cơ sở y tế gần nhất, ưu tiên nơi có huyết thanh kháng nọc rắn. Nếu điều kiện cho phép và vẫn đảm bảo an toàn, người đi cùng nên ghi nhớ hoặc chụp lại hình dạng con rắn để hỗ trợ bác sĩ xác định loài và lựa chọn huyết thanh phù hợp.
Những điều tuyệt đối không làm
Các chuyên gia cũng khuyến cáo người dân tuyệt đối không chích hoặc rạch vết cắn, không garô quá chặt, không hút nọc độc bằng miệng, không đắp lá cây, hóa chất hoặc các loại thuốc dân gian lên vết thương. Những biện pháp này không có bằng chứng khoa học về hiệu quả, thậm chí còn có thể làm tổn thương mô, tăng nguy cơ nhiễm trùng và khiến người bệnh đến bệnh viện muộn hơn.
Biện pháp phòng tránh rắn cắn trong mùa mưa
Để phòng tránh rắn cắn trong mùa mưa, người dân nên hạn chế đi vào những khu vực cây cối rậm rạp nếu không thật sự cần thiết. Nếu phải di chuyển ở những khu vực này, người dân nên mang ủng, găng tay hoặc các phương tiện bảo hộ phù hợp. Người dân cũng không nên bắt hoặc trêu chọc rắn khi chưa xác định được loài. Bên cạnh đó, mỗi gia đình cần thường xuyên phát quang bụi rậm, cắt tỉa dây leo và dọn dẹp những nơi ẩm thấp quanh nhà để hạn chế nơi trú ẩn của rắn. Ngoài ra, người dân không nên ngủ trực tiếp trên nền nhà trong mùa mưa vì rắn có thể bò vào nhà để tìm nơi khô ráo.
