Theo bác sĩ Lê Trương Tuyết Minh, khoa Nhi, Bệnh viện Trung ương Quân đội 108 (Hà Nội), còi xương là tình trạng xương mềm và yếu ở trẻ em, chủ yếu do thiếu vitamin D nghiêm trọng, kéo dài hoặc do một số rối loạn di truyền hiếm gặp. Bệnh thường gặp ở trẻ dưới 3 tuổi, đặc biệt trong độ tuổi 13-18 tháng, khi hệ xương phát triển mạnh.
Hậu quả của thiếu vitamin D ở trẻ
Nếu không được điều trị, còi xương không chỉ ảnh hưởng đến sự phát triển thể chất và vận động mà còn có thể gây biến dạng xương, dẫn đến khuyết tật lâu dài. Tình trạng thiếu hụt vi chất này thường gặp ở những trẻ sống trong không gian thiếu sáng, mặc quá nhiều quần áo hoặc bị hạn chế ra ngoài. Ngoài ra, các yếu tố thời tiết như mùa đông, sương mù và ô nhiễm bụi mịn cũng làm giảm đáng kể cường độ tia cực tím, khiến da không đủ điều kiện sản sinh vi chất.
Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ
Chế độ dinh dưỡng cũng góp phần làm tăng nguy cơ thiếu vitamin D. Dù sữa mẹ là nguồn dinh dưỡng tốt nhất cho trẻ sơ sinh, hàm lượng vitamin D tự nhiên trong sữa mẹ rất thấp. Do đó, trẻ bú mẹ nhưng không được bổ sung vitamin D khi cần thiết, hoặc trẻ nuôi bằng sữa bò, ăn quá nhiều bột chứa acid phytic làm cản trở hấp thu canxi, khẩu phần ăn dặm thiếu chất béo đều có thể ảnh hưởng đến quá trình hấp thu vitamin D.
Ngoài ra, một số trường hợp trẻ bất dung nạp lactose, mắc bệnh đường tiêu hóa, bệnh gan mật hoặc mẹ thiếu vitamin D trong thai kỳ cũng làm tăng nguy cơ thiếu hụt dưỡng chất này.
Nhóm trẻ từ 6-24 tháng tuổi được xác định có nguy cơ cao nhất do đây là giai đoạn xương phát triển nhanh. Trẻ sinh non, nhẹ cân, suy dinh dưỡng bào thai hoặc vừa trải qua các bệnh nhiễm khuẩn như viêm phổi, tiêu chảy kéo dài, cũng như trẻ mắc bệnh mạn tính đều cần được theo dõi sát về tình trạng vitamin D.
Cơ chế tổng hợp và nhu cầu vitamin D
Về mặt sinh học, vitamin D của cơ thể chủ yếu được tạo ra khi da tiếp xúc với tia cực tím trong ánh nắng mặt trời, đáp ứng khoảng 80-90% nhu cầu hàng ngày. Nếu được tiếp xúc ánh sáng đầy đủ, cơ thể có thể tự tổng hợp khoảng 400-800 IU vitamin D3 mỗi ngày. Nguồn vitamin D còn lại đến từ thực phẩm như gan cá, trứng, sữa và các loại nấm. Theo khuyến cáo, trẻ dưới một tuổi cần khoảng 400 IU vitamin D mỗi ngày, trong khi trẻ trên một tuổi, người trưởng thành, phụ nữ mang thai và cho con bú cần khoảng 600 IU mỗi ngày.
Phòng ngừa và điều trị
Để phòng thiếu vitamin D, bác sĩ Minh khuyến cáo phụ nữ mang thai cần được bổ sung vitamin D theo hướng dẫn của bác sĩ, đồng thời duy trì chế độ dinh dưỡng hợp lý và tăng cường hoạt động ngoài trời.
Với trẻ nhỏ, cha mẹ cần chủ động bổ sung vitamin D3 nhỏ giọt liều sinh lý hàng ngày ngay sau khi sinh, đặc biệt lưu ý nhóm trẻ sinh non, suy dinh dưỡng bào thai, phát triển nhanh hoặc ít có điều kiện tiếp xúc ánh nắng.
Đối với điều trị còi xương, vitamin D thường được sử dụng kết hợp với canxi. Tùy từng trường hợp, bác sĩ có thể chỉ định dùng liều cao ngắt quãng hoặc bổ sung liều sinh lý hàng ngày. Trong đó, bổ sung hàng ngày được đánh giá an toàn hơn, giúp hạn chế nguy cơ ngộ độc vitamin D khi trẻ được theo dõi đầy đủ.
Bác sĩ Minh lưu ý phụ huynh không nên tự ý sử dụng vitamin D liều cao cho trẻ. Khi nghi ngờ trẻ thiếu vitamin D hoặc có dấu hiệu còi xương, gia đình nên đưa trẻ đến cơ sở y tế để được bác sĩ chuyên khoa thăm khám, tư vấn và chỉ định liều bổ sung phù hợp.
