Trong khi nhiều quốc gia trong khu vực ASEAN liên tục đưa thuốc mới vào điều trị, người bệnh tại Việt Nam vẫn phải chờ đợi vì thiếu cơ chế tài chính và mức chi y tế còn thấp. Theo số liệu từ Trường Kinh tế và Khoa học Chính trị London công bố năm 2024, Việt Nam nằm trong nhóm quốc gia có dư địa đầu tư y tế lớn, với mức chi y tế từ ngân sách nhà nước (GGHE-D) chỉ đạt hơn 2% GDP, tạo ra khoảng trống tài khóa cần bù đắp gần 3% GDP.
Tốc độ tiếp cận thuốc mới còn hạn chế
Thống kê cho thấy, trong 20 năm qua, các công ty dược phát minh toàn cầu đã giới thiệu khoảng 942 hoạt chất mới cùng nhiều loại vaccine. Tuy nhiên, theo báo cáo từ IQVIA, trong hơn 460 hoạt chất mới ra mắt toàn cầu 10 năm qua, chỉ khoảng 42 hoạt chất có mặt tại Việt Nam, tương đương 9%. Trong khi đó, tỷ lệ này ở Nhật Bản vượt 50%, Đài Loan khoảng 38% và Singapore khoảng 27%. Đáng chú ý, chỉ khoảng 2% thuốc mới về Việt Nam trong vòng một năm sau khi ra mắt toàn cầu.
Cơ chế tham chiếu hứa hẹn rút ngắn thời gian
Bà Nguyễn Thị Thanh Thủy, Giám đốc Pharma Group, cho biết Luật Dược sửa đổi năm 2024 đã đưa ra cơ chế tham chiếu tiên tiến trong đăng ký thuốc. Nếu triển khai hiệu quả, thuốc mới sau khi được phê duyệt tại châu Âu, Mỹ hoặc Nhật Bản có thể vào Việt Nam chỉ sau khoảng 9 tháng, thậm chí nhanh hơn Singapore. Việc phê duyệt thuốc phát minh sớm cũng tạo nền tảng cho thuốc generic ra thị trường sớm hơn.
Bà Thủy cũng nhấn mạnh, nhiều tập đoàn dược phẩm lớn chưa có pháp nhân tại Việt Nam đang cân nhắc đầu tư, nhưng họ theo dõi sát việc thực thi quyền sở hữu trí tuệ. Sở hữu trí tuệ là chỉ dấu quan trọng để doanh nghiệp quyết định đầu tư dài hạn và đệ trình hồ sơ đăng ký thuốc, vaccine tiên tiến.
Điểm nghẽn chi trả bảo hiểm y tế
Bà Thủy cho rằng, nút thắt lớn nhất hiện nay là việc chậm cập nhật danh mục thuốc được bảo hiểm y tế thanh toán. Hơn 2/3 lượng thuốc tiên tiến và đặc trị hiện do Nhà nước mua, nếu thuốc chưa vào danh mục bảo hiểm y tế, bệnh nhân khó tiếp cận. Danh mục bảo hiểm y tế đã khoảng 8 năm chưa được cập nhật toàn diện. Bộ Y tế cam kết hoàn thiện danh mục mới vào tháng 11 năm nay, nhưng có thể ban hành sớm hơn vào tháng 5 hoặc tháng 6.
Việc cập nhật danh mục không chỉ bổ sung thuốc mới mà còn là quá trình làm mới toàn bộ danh mục điều trị, có thể loại bỏ thuốc cũ để ưu tiên phương pháp hiệu quả hơn. Hiện người dân Việt Nam phải tự chi trả gần 40% tổng chi phí y tế từ tiền túi, trong khi đầu tư y tế chỉ khoảng 2,2% GDP, thấp hơn nhiều so với mức khuyến nghị 5% GDP của Tổ chức Y tế Thế giới.
